Νικητές και χαμένοι στο παγκόσμιο εμπόριο το 2022
Ο κόσμος του εμπορίου ανατράπηκε το 2022: Ακριβώς τη στιγμή που οι αλυσίδες εφοδιασμού ανακάμπτουν από την πανδημική αποσύνθεσή τους, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο προκαλεί σοκ στο παγκόσμιο εμπόριο. Μετά από δεκαετίες συνεργασίας με τη Μόσχα, η Δύση επιβάλλει συντονισμένα σειρά κυρώσεων, χωρίζοντας τον κόσμο σε οικονομικά μπλοκ.
Επίσης, η εισβολή υπονόμευσε την πεποίθηση ότι το ελεύθερο εμπόριο με χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα θα ενέπνεε κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές επί το δημοκρατικότερον. Ωστόσο, η ΕΕ αναγκάστηκε να αμφισβητήσει τους εμπορικούς της δεσμούς με το Πεκίνο, με την Ουάσιγκτον να ρωτά: γιατί σας πήρε τόσο καιρό;
Βέβαια, και στη Δύση υπήρξαν προβλήματα: οι Βρυξέλλες και η Ουάσιγκτον διέκοψαν επίσης τις εμπορικές συναλλαγές προς το τέλος του έτους λόγω των αμερικανικών επιδοτήσεων για την πράσινη τεχνολογία. Καθώς το 2022 πλησιάζει στο τέλος του, η βιωσιμότητα του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος τίθεται εν αμφιβόλω. Παρότι η διάσκεψη του ΠΟΕ τον Ιούνιο δεν ήταν η πλήρης αποτυχία που κάποιοι φοβούνταν, τα μεγάλα εμπορικά μπλοκ στρέφονται όλο και περισσότερο προς το εσωτερικό και καταφεύγουν σε διάφορες μορφές προστατευτισμού. Ας ρίξουμε, όμως, μια ματιά στους νικητές και τους χαμένους του παγκόσμιου εμπορίου μετά τα ταραχώδη γεγονότα της χρονιάς:
Οι νικητές
Χώρες πλούσιες σε πρώτες ύλες όπως η Χιλή και η Αυστραλία: Το 2022, η Χιλή και η Αυστραλία έγιναν ξαφνικά τα cool παιδιά στο μπλοκ. Καθώς ο κόσμος αλλάζει ταχύτητα για να μειώσει τον αντίκτυπο στο κλίμα, οι Βρυξέλλες προσπαθούν να εξασφαλίσουν κρίσιμα υλικά για τα πάντα: από μπαταρίες ηλεκτρικών αυτοκινήτων μέχρι ηλιακούς συλλέκτες. Καθώς οι σχέσεις της ΕΕ με την Κίνα επιδεινώνονται, θέλει να αγοράσει περισσότερες πρώτες ύλες από πιο φιλικές χώρες. Η Αυστραλία και η Χιλή είναι μικρές οικονομίες σε σύγκριση με την ενιαία αγορά της ΕΕ, αλλά τώρα έχουν ισχυρότερα χαρτιά χάρη στον πλούτο τους σε κρίσιμα μέταλλα και ορυκτά όπως το λίθιο, το κοβάλτιο ή ο χαλκός. Έτσι, με το Σαντιάγο να συνάπτει νέα εμπορική συμφωνία με τις Βρυξέλλες φέτος, η Καμπέρα θα συνεχίσει τις συνομιλίες με την ΕΕ έως το 2023.
Ταϊβάν: Το Πεκίνο περιόρισε ορισμένες συναλλαγές με την Ταϊβάν, όπου εδράζεται ο κορυφαίος κατασκευαστής τσιπ στον κόσμο, η Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), ως απάντηση στην επίσκεψη της προέδρου της Βουλής των ΗΠΑ, Nancy Pelosi. Μετά από αυτό, η ΕΕ ανησυχούσε ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν διακοπές στην προμήθεια ημιαγωγών, ζωτικής σημασίας για smartphone και φορητούς υπολογιστές, αλλά και σε πιο προηγμένα τσιπ, όπως αυτά που είναι ζωτικής σημασίας για την αυτόνομη οδήγηση.
Τώρα, η TSMC φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο να ανοίξει εργοστάσιο στην Ευρώπη. Η Ταϊβάν επιθυμεί επίσης να ενεργοποιήσει τις συνομιλίες για μια διμερή επενδυτική συμφωνία, που έχει καθυστερήσει εδώ και καιρό, είπε πρόσφατα ο Πρόεδρος Τσάι Ινγκ-γουέν σε μια αντιπροσωπεία ευρωπαίων βουλευτών.
Sabine Weyand: Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έκανε τις Βρυξέλλες να διαφοροποιήσουν τις εμπορικές τους σχέσεις και να μειώσουν την εξάρτησή τους από τη Ρωσία και, όλο και περισσότερο, από την Κίνα. Η επιστροφή της realpolitik έχει αποδυναμώσει τα επιχειρήματα εκείνων που δίνουν προτεραιότητα στο ελεύθερο εμπόριο.
Αυτό είναι σύμφωνο με τις ιδέες της κορυφαίας εμπορικής υπαλλήλου της ΕΕ, Sabine Weyand, η οποία εδώ και χρόνια καλεί τις Βρυξέλλες να μην υπερφορτώνουν το εμπορικό σκάφος με στόχους για το κλίμα και την εργασία. Οι ούριοι άνεμοι σημαίνουν ότι το τμήμα της “Queen Sabine” μπόρεσε να κλείσει συμφωνίες με τη Νέα Ζηλανδία και τη Χιλή.
Τιερί Μπρετόν: Ο Επίτροπος της ΕΕ της Γαλλίας Τιερί Μπρετόν πιέζει για μια πιο αμυντική -και αποφασιστικά γαλλική- θέση στην εμπορική πολιτική της ΕΕ εδώ και χρόνια. Η γαλλική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το πρώτο εξάμηνο του έτους έδωσε μια γεύση προστατευτισμού.
Τώρα, με τις ΗΠΑ να δίνουν δισεκατομμύρια σε αμερικανικής κατασκευής ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τις υψηλές τιμές ενέργειας να θέτουν σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή βιομηχανία, οι γαλλικές εκκλήσεις για λιγότερο αφελή προσέγγιση στη βιομηχανική πολιτική κερδίζουν έδαφος στην ΕΕ. «Πρέπει να κάνουμε τη δουλειά μας εδώ, για να προστατεύσουμε τις εταιρείες μας» υποστήριξε ο Μπρετόν. Οι ηγέτες της ΕΕ συζήτησαν ιδέες όπως ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Κυριαρχίας κατά την τελευταία τους συνάντηση πριν από τις διακοπές, και θα το κάνουν ξανά στην επόμενη συνάντησή τους τον Φεβρουάριο.
Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν: Η Τουρκία μετατράπηκε σε βασικό γεωπολιτικό σταυροδρόμι όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Παρά την εύθραυστη οικονομία της χώρας και τον αυξανόμενο πληθωρισμό, ο Ερντογάν κερδίζει επιρροή στην παγκόσμια σκηνή ισορροπώντας μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας.
Όρισε τον εαυτό του διαμεσολαβητή για την εξαγωγή των σιτηρών της Ουκρανίας μέσω της Μαύρης Θάλασσας, ενώ έχει θέσει υποψηφιότητα ειρηνοποιού σε οποιεσδήποτε μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες. Η Τουρκία επωφελείται επίσης από την αύξηση των εμπορικών ροών προς και από τη Ρωσία, καθώς η Άγκυρα δεν ακολουθεί το καθεστώς κυρώσεων της Δύσης κατά της Μόσχας.
Οι χαμένοι
Λιζ Τρας: Κατέρρευσε αφού προκάλεσε κατάρρευση στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αναγκάστηκε να παραιτηθεί μετά από μόλις 44 ημέρες στην εξουσία, γεγονός που την κατέστησε την πρωθυπουργό με τη μικρότερη θητεία στη βρετανική ιστορία. Ο διάδοχός της Ρίσι Σούνακ προσπαθεί ακόμη να κατευνάσει τις εντάσεις στο κυβερνών συντηρητικό κόμμα και να αντιμετωπίσει τα γιγαντιαία δημοσιονομικά και εξωτερικά ελλείμματα, που αποτελούν, σε μεγάλο βαθμό, κληρονομιά του Brexit.
Κάθριν Τάι: Σε προσωπικό επίπεδο, η Εμπορική Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ Κάθριν Τάι και ο επικεφαλής εμπορίου της ΕΕ Βάλντις Ντομπρόβσκις τα πάνε πολύ καλά, τονίζουν αξιωματούχοι της ΕΕ. Έχουν επιλύσει μια σειρά από διατλαντικές εμπορικές διαφορές τα τελευταία χρόνια.
Αλλά τώρα, ο Λευκός Οίκος άφησε την Τάι να εξηγήσει το ανεξήγητο: Πώς η Ουάσιγκτον απλώς ξέχασε τις Βρυξέλλες όταν ενέκρινε νομοθεσία που ενθαρρύνει τους καταναλωτές να «Αγοράσουν αμερικανικά». Το μέτρο προκάλεσε οργή στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν: Δέκα μήνες αφότου ο Πούτιν διέταξε τα ρωσικά στρατεύματα να εισβάλουν στην Ουκρανία, ο αντίκτυπος των δυτικών κυρώσεων στη Μόσχα είναι εμφανής. Τα δημοσιονομικά έσοδα αρχίζουν να υποχωρούν, με την οικονομία να αναμένεται να υποφέρει μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα. Οι μεγάλες εταιρείες που εγκαταλείπουν τη Ρωσία, η αποσύνδεση της ΕΕ από τη ρωσική ενέργεια και η αδυναμία της Ρωσίας να βρει εξίσου καλούς πελάτες αλλού για τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα βλάψουν σοβαρά την οικονομία της, σύμφωνα με πρόσφατο έγγραφο think tank Bruegel.
Η τρέχουσα ύφεση αναμένεται να συνεχιστεί επειδή η ρωσική βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένου του στρατιωτικού τομέα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εισαγωγή προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, κυρίως από τη Δύση.
Wandel durch Handel: Η γερμανική ιδέα του Wandel durch Handel, δηλαδή η «αλλαγή μέσω του εμπορίου», είχε ήδη χάσει την ελκυστικότητά της μετά τη συνταξιοδότηση της καγκελαρίου Μέρκελ. Απαξιώθηκε δε πλήρως από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Για δεκαετίες, η Δύση ήλπιζε ότι οι στενότεροι εμπορικοί δεσμοί θα ωθούσαν τη Ρωσία και την Κίνα προς πιο ελεύθερα και πιο ανοιχτά πολιτικά συστήματα. Ειδικά στη Γερμανία, η πολιτική και οικονομική συζήτηση γύρω από τον κατευνασμό της Μόσχας αποδείχθηκε στρατηγικά επικίνδυνη. Οι εκρήξεις στον αγωγό φυσικού αερίου Nord Stream 2 που συνδέει τη Ρωσία με τη Γερμανία φέτος έγιναν ισχυρό σύμβολο ρήξης εμπορικών σχέσεων.
Η Συνθήκη για τον Χάρτη Ενέργειας
Η πάλαι ποτέ σκοτεινή συνθήκη για τις επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής φέτος, όταν μια σειρά από χώρες της ΕΕ αποχώρησαν από τη συμφωνία επειδή πιστεύουν ότι δεν είναι αρκούντως αποτελεσματική στο μέτωπο του κλίματος. Ο κατακλυσμός των εξόδων εκτροχίασε το σχέδιο των Βρυξελλών για τον εκσυγχρονισμό της Συνθήκης για τον Χάρτη Ενέργειας, που υποτίθεται ότι θα λάμβανε χώρα σε μια διάσκεψη στη Μογγολία τον περασμένο Νοέμβριο. Αντίθετα, η εκδήλωση υποβαθμίστηκε σε κλήση Zoom και τα μέλη ανέβαλαν την ψηφοφορία για την ανανέωση της συνθήκης για τον επόμενο χρόνο, ελπίζοντας ότι η καταιγίδα θα υποχωρήσει.
