Μπορεί η εγκεφαλική εκπαίδευση να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας; Νέα 20ετής μελέτη απαντά
-
25% χαμηλότερος κίνδυνος άνοιας σε όσους έκαναν speed training με booster συνεδρίες.
-
Καμία αντίστοιχη επίδραση σε εκπαίδευση μνήμης ή λογικής.
-
Η νευροπλαστικότητα και η επαναληπτικότητα φαίνεται να είναι καθοριστικές.
Ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα ψηφιακής εγκεφαλικής εκπαίδευσης, εστιασμένο στην ταχύτητα οπτικής επεξεργασίας, ενδέχεται να μειώνει τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο διάγνωσης άνοιας. Νέα ανάλυση δεδομένων διάρκειας δύο δεκαετιών δείχνει ότι ηλικιωμένοι που συμμετείχαν σε αυτό το προσαρμοστικό πρόγραμμα — και έλαβαν επαναληπτικές («booster») συνεδρίες — ήταν περίπου 25% λιγότερο πιθανό να διαγνωστούν με άνοια σε σύγκριση με ομάδα ελέγχου.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions.
Η έρευνα εντάσσεται στη διαρκή προσπάθεια εντοπισμού αποτελεσματικών τρόπων πρόληψης ή καθυστέρησης της νόσου Αλτσχάιμερ και συναφών μορφών άνοιας. Αν και η φυσική άσκηση και η διατροφή συχνά αναφέρονται ως προστατευτικοί παράγοντες, ο ρόλος της στοχευμένης γνωστικής εκπαίδευσης παραμένει αντικείμενο έντονης επιστημονικής συζήτησης.
Το ACTIVE study: 20 χρόνια δεδομένων
Η έρευνα βασίστηκε στο μεγάλο κλινικό πείραμα ACTIVE (Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly), που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και θεωρείται μεθοδολογικά «χρυσό πρότυπο» (randomized controlled trial).
Στην αρχική μελέτη συμμετείχαν σχεδόν 3.000 υγιείς ενήλικες άνω των 65 ετών, οι οποίοι χωρίστηκαν τυχαία σε τέσσερις ομάδες:
-
Εκπαίδευση μνήμης (στρατηγικές απομνημόνευσης)
-
Εκπαίδευση λογικής σκέψης (αναγνώριση μοτίβων, επίλυση προβλημάτων)
-
Εκπαίδευση ταχύτητας επεξεργασίας (οπτική προσοχή μέσω υπολογιστή)
-
Ομάδα ελέγχου (χωρίς παρέμβαση)
Η παρέμβαση ταχύτητας επεξεργασίας ήταν διαφορετική: οι συμμετέχοντες έπρεπε να εντοπίζουν ένα αντικείμενο στο κέντρο της οθόνης ενώ ταυτόχρονα αναγνώριζαν στόχο στην περιφέρεια. Το πρόγραμμα προσαρμοζόταν δυναμικά, αυξάνοντας τη δυσκολία καθώς οι χρήστες βελτιώνονταν — κρατώντας τον εγκέφαλο στο «όριο» των δυνατοτήτων του.
Η αρχική εκπαίδευση διήρκεσε 5–6 εβδομάδες. Σε ορισμένους συμμετέχοντες προσφέρθηκαν επαναληπτικές συνεδρίες ένα και τρία χρόνια αργότερα.
Τα αποτελέσματα
Οι ερευνητές συνέδεσαν τα δεδομένα της αρχικής μελέτης με αρχεία Medicare (1999–2019), παρακολουθώντας έως και 20 χρόνια εξέλιξης.
Το βασικό εύρημα ήταν σαφές και αποκλειστικό:
-
Όσοι συμμετείχαν στην εκπαίδευση ταχύτητας επεξεργασίας και έκαναν τουλάχιστον ένα booster session εμφάνισαν 25% χαμηλότερο κίνδυνο διάγνωσης άνοιας (hazard ratio 0.75).
-
Δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχο όφελος στις ομάδες μνήμης ή λογικής σκέψης.
-
Όσοι δεν παρακολούθησαν επαναληπτικές συνεδρίες δεν εμφάνισαν προστατευτική επίδραση.
Το αποτέλεσμα φαίνεται να εξαρτάται από τον συνδυασμό προσαρμοστικής οπτικής ταχύτητας και διατήρησης της εξάσκησης.
Γιατί ίσως λειτουργεί;
Οι ερευνητές προτείνουν τρεις βασικές εξηγήσεις:
-
Η εκπαίδευση μνήμης βασίζεται στη «δηλωτική μνήμη» (συνειδητές στρατηγικές).
-
Η εκπαίδευση ταχύτητας ενεργοποιεί τη «διαδικαστική μνήμη» — μάθηση που γίνεται αυτόματη μέσω επανάληψης (όπως η ποδηλασία).
-
Η προσαρμοστική φύση του προγράμματος πιθανώς ενισχύει τη νευροπλαστικότητα.
Περιορισμοί
Η διάγνωση βασίστηκε σε διοικητικούς κωδικούς ασφάλισης και όχι σε καθολικές νευρολογικές εξετάσεις. Επιπλέον, δεν συμπεριλήφθηκαν συμμετέχοντες σε Medicare Advantage, κάτι που ενδέχεται να επηρεάζει τη γενίκευση των αποτελεσμάτων.
Το μεγαλύτερο ερώτημα
Το εύρημα ενισχύει την ιδέα ότι η γνωστική άσκηση ίσως λειτουργεί όπως η σωματική άσκηση: χρειάζεται συντήρηση.
Όπως σημείωσε ο Richard Hodes του National Institute on Aging, η μελέτη υποδηλώνει ότι η μέτρια γνωστική εκπαίδευση θα μπορούσε να καθυστερήσει την έναρξη άνοιας, αν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
