Μπορεί ένα νόμισμα BRICS να εκθρονίσει το δολάριο; Τα εμπόδια και η νέα πραγματικότητα

Η κυριαρχία του δολαρίου αμφισβητείται από την αναδυόμενη οικονομική δύναμη των BRICS. Ένα κοινό νόμισμα BRICS θα αντιμετωπίσει σοβαρά εμπόδια, αλλά η νέα γεωπολιτική και οικονομική πραγματικότητα ανοίγει δρόμους για αλλαγή. Η πρόκληση είναι πλέον πιο ρεαλιστική από ποτέ, όπως σημειώνει ο Jim O’Neill, πρώην υπουργός του Υπουργείου Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου και πρώην πρόεδρος της Goldman Sachs Asset Management.

Θα μπορούσαν οι BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) να λανσάρουν ένα νόμισμα το οποίο θα αμφισβητούσε την κυρίαρχη θέση του δολαρίου στις παγκόσμιες οικονομίες; Όπως και πολλοί παραδοσιακοί οικονομολόγοι, ο O’Neill είχε απορρίψει αυτή την ιδέα.

Ένα από τα τυπικά κριτήρια για την ανάπτυξη αποθεματικών νομισμάτων είναι ένας πλήρως μετατρέψιμος λογαριασμός κεφαλαίων, ώστε οι επενδυτές, τόσο εγχώριοι όσο και διεθνείς, να μπορούν ελεύθερα να επενδύουν μέσα και έξω από τη χώρα έκδοσης όποτε το επιθυμούν. Και όταν πρόκειται για ένα κοινό, κοινόχρηστο νόμισμα, όπως το ευρώ, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί μία νέα κεντρική τράπεζα, πράγμα που σημαίνει ότι οι κεντρικές τράπεζες των συμμετεχουσών χωρών θα χάσουν την ανεξαρτησία τους, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να καθορίζουν νομισματική πολιτική βάσει των εγχώριων συνθηκών και προτεραιοτήτων.

Δεδομένων αυτών των απαιτήσεων, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι τα δέκα μέλη του BRICS+ θα μπορούσαν να κάνουν τις θυσίες που απαιτούνται για να στηρίξουν έναν πραγματικό αντίπαλο του δολαρίου. Μπορείτε να φανταστείτε την Ινδία να παραχωρεί την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας της για να προωθήσει ένα νέο νομισματικό μπλοκ που περιλαμβάνει επίσης τον μακροχρόνιο αντίπαλό της, την Κίνα; Και μπορείτε να φανταστείτε είτε η Ινδία είτε η Κίνα να εγκαταλείπουν τους ελέγχους κεφαλαίων; Το κινεζικό ρενμίνμπι δεν χρησιμοποιείται ευρέως διεθνώς, επειδή οι κινεζικές αρχές έχουν επιλέξει να μην επιτρέπουν την ελεύθερη ροή κεφαλαίων εντός και εκτός Κίνας.

Οι καταλύτες

Αυτά είναι πράγματι σημαντικά εμπόδια. Παρ’ όλα αυτά, τους τελευταίους μήνες, ο O’Neill έχει αρχίσει να αμφισβητεί τη δική του σκέψη, για τους εξής λόγους:

Πρώτον, ο ίδιος ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έχει εκφράσει ενδιαφέρον να παίξει το ρενμίνμπι μεγαλύτερο ρόλο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Δεύτερον, πολλοί ηγέτες του BRICS+ έχουν ξεκάθαρα δηλώσει την αντίθεσή τους στη διαρκή κυριαρχία του δολαρίου, και οι οικονομικοί τους σύμβουλοι σίγουρα γνωρίζουν για την ιστορία και τη θεωρία του χρήματος.

Τρίτον, υπάρχει το «φαινόμενο Τραμπ». Ο τωρινός Πρόεδρος των ΗΠΑ διεξάγει πόλεμο ενάντια στους θεσμούς που στηρίζουν τη κυριαρχία του δολαρίου, όχι μόνο με πολιτικά υποκινούμενες ποινικές έρευνες κατά μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, αλλά και με την ανοιχτή άρνηση του ρόλου της Αμερικής ως «διαχειρίστριας» και προμηθεύτριας παγκόσμιων δημόσιων αγαθών. Στο όνομα του «America First», ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφεθεί πλήρως στην εμμονή του με τους δασμούς, με αποτέλεσμα το δολάριο να έχει αποδυναμωθεί σημαντικά.

Ο υπόλοιπος κόσμος δεν παραμένει παθητικός απέναντι στην αμερικανική επιθετικότητα. Οι περισσότερες άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων πολλών παραδοσιακών συμμάχων των ΗΠΑ, επιδιώκουν νέες εμπορικές συμφωνίες μεταξύ τους. Μόνο τις τελευταίες εβδομάδες έχουν ανακοινωθεί σημαντικές συμφωνίες: Καναδάς και Κίνα, Ευρωπαϊκή Ένωση και Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη), ΕΕ και Ινδία, και ούτω καθεξής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να παραμένουν η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, αντιπροσωπεύοντας το 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αλλά αυτό αφήνει ακόμα το 75% του παγκόσμιου ΑΕΠ στο τραπέζι.

Τέταρτον, αυτές οι πρόσφατες εξελίξεις με οδήγησαν να αμφισβητήσω αν όντως τα μεγάλα παγκόσμια αποθεματικά νομίσματα απαιτούν ελεύθερη ροή κεφαλαίων. Στη μεγάλη κλίμακα της ιστορίας, αυτό ήταν αληθές μόνο από την κατάρρευση του συστήματος Bretton Woods το 1971-73. Επιπλέον, το ευρώ έχει επιτύχει ως νόμισμα ανταλλαγής μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών. Αν δεν έχει πλήρως διεθνοποιηθεί, αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέλος του, η Γερμανία, ποτέ δεν ήθελε να αμφισβητήσει άμεσα το δολάριο και για μεγάλο διάστημα διστακτικά επέτρεπε την ύπαρξη μιας πραγματικά πανευρωζωνικής αγοράς ομολόγων.

Δεδομένης της επιτυχίας του ευρώ, ίσως είναι εφικτό για τα μέλη του BRICS+ –ειδικά τα μεγαλύτερα– να διερευνήσουν ένα κοινό νόμισμα για χρήση στη διευθέτηση του εμπορίου μεταξύ τους, ακόμη κι αν αντιστέκονται στη φιλελευθεροποίηση των λογαριασμών κεφαλαίων τους. Η διαδικασία θα ήταν σίγουρα αρχικά δύσκαμπτη και υποθετικά θα απαιτούσε ένα καλάθι νομισμάτων των συμμετεχουσών χωρών, σταθμισμένο βάσει του αντίστοιχου ΑΕΠ τους. Αλλά αν αυτό αποτελούσε μέρος μιας μεγαλύτερης διαδικασίας για την προώθηση ελεύθερου και αυξημένου όγκου ενδο-BRICS+ εμπορίου, θα μπορούσε να αξίζει τον κόπο.

Αυτό με φέρνει σε μια τελική σκέψη. Οι υποστηρικτές σταθερών νομισμάτων σε δολάρια και άλλων ψηφιακών νομισμάτων ισχυρίζονται ότι αυτά θα επεκτείνουν και θα ενισχύσουν τη κυριαρχία του δολαρίου. Αλλά υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα με αυτόν τον ισχυρισμό: οι ίδιες τεχνολογίες θα καθιστούσαν επίσης ευκολότερο για το BRICS+ να αναπτύξει εναλλακτικά δίκτυα πληρωμών για να διευθετεί το εμπόριο μεταξύ τους.

Είναι ένα νόμισμα BRICS εφικτό, ή ακόμα φαντασία; Θα το ανακαλύψουμε σύντομα. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Μητσοτάκης – Ερντογάν: «Είναι καιρός να αρθεί κάθε απειλή στις μεταξύ μας σχέσεις»
• Στην Άγκυρα ο Μητσοτάκης – Ερντογάν: Θέλουμε ειρήνη και ασφάλεια για εμάς και τους γείτονές μας
• Μητσοτάκης για Ερντογάν: «Μία και μόνη διαφορά με την Τουρκία, η ΑΟΖ και η υφαλοκρηπίδα»