Έτσι η ΑΑΔΕ αποκάλυψε κύκλωμα με 380 εταιρείες φαντάσματα – Το σύστημα που «βλέπει» τα πάντα
Μετά την εξάρθρωση του πολυδαίδαλου κυκλώματος με τις 380 επιχειρήσεις-“φαντάσματα” που εξαφανίζονταν έχοντας πρώτα δημιουργήσει 43 εκατ. ευρώ οφειλών προς το δημόσιο, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) δεν σταματά εκεί. Επεκτείνει το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων, διανοίγοντας μια νέα εποχή φορολογικών ελέγχων για κυκλώματα εταιρειών που αλλάζουν υπευθύνους και ΑΦΜ «σαν τα πουκάμισα».
Στην «καρδιά» του νέου συστήματος κρύβεται ένας μαθηματικός αλγόριθμος, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard (Jaccard similarity index), που υπολογίζει πόσο «μοιάζουν» δύο διαφορετικά σύνολα δεδομένων. Έτσι μπορεί να αποκαλύπτει ύποπτες κινήσεις και επαναλαμβανόμενα μοτίβα, τα οποία δεν είναι ορατά «με γυμνό μάτι», οδηγώντας τις έρευνες της εφορίας εκεί όπου δεν έφταναν οι παλιές μέθοδοι.
Μια πληγή δεκαετιών στη φορολογική διοίκηση φαίνεται να βρίσκει λύση, με ένα μόνιμο ψηφιακό “τείχος” απέναντι στη φορολογική απάτη. Μια πρακτική που ήταν γνωστή στην αγορά, αλλά δύσκολα αποδείξιμη με τεχνοκρατικό και συστηματικό τρόπο — έως τώρα.
Το τέλος της ατιμωρησίας στη φορολογική απάτη
Για δεκαετίες, στον επιχειρηματικό κόσμο ήταν κοινό μυστικό: κάποιοι δημιουργούσαν εταιρείες, τις «φόρτωναν» με χρέη, τις «έκαιγαν» και άνοιγαν νέες. Το κατάστημα λειτουργούσε κανονικά, ο τζίρος συνεχιζόταν, οι πελάτες δεν αντιλαμβάνονταν τίποτα.
Στα μητρώα όμως της εφορίας το ΑΦΜ άλλαζε, τα χρέη έμεναν απλήρωτα και οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν. Το κύκλωμα συνέχιζε να απομυζά φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, αλλάζοντας απλώς φορολογικό προσωπείο.
Μέχρι σήμερα, η αποκάλυψη τέτοιων κυκλωμάτων γινόταν αποσπασματικά ή κατόπιν καταγγελιών. Όταν εντοπίζονταν, ήταν συχνά αργά:
- Τα χρήματα είχαν χαθεί.
- Ο «αχυράνθρωπος» ήταν άφαντος ή δήλωνε άγνοια.
- Μια νέα εταιρεία με νέο ΑΦΜ είχε ήδη ξεκινήσει τη λειτουργία της.
Στην πράξη, ένα κύκλωμα σπάνια αποκαλυπτόταν στο σύνολό του.
Ο αλγόριθμος που «βλέπει» δίκτυα και όχι μεμονωμένες εταιρείες
Για πρώτη φορά, αυτή η μορφή οργανωμένης φοροδιαφυγής αντιμετωπίζεται ολιστικά. Το νέο σύστημα δεν εξετάζει μία επιχείρηση κάθε φορά — χαρτογραφεί ολόκληρα δίκτυα εταιρειών.
Ο παραδοσιακός έλεγχος εστίαζε σε μία εταιρεία.
Ο δείκτης ομοιότητας Jaccard, αντίθετα, μετρά πόσο «μοιάζουν» επιχειρήσεις ως προς:
- κοινά φυσικά πρόσωπα
- ίδιες ή παρόμοιες διευθύνσεις
- επαναλαμβανόμενα μοτίβα διαχείρισης
- διαδοχικές αλλαγές ΑΦΜ
Όταν η ομοιότητα επαναλαμβάνεται σε δεκάδες περιπτώσεις, αναδύεται το οργανωμένο κύκλωμα.
ΑΦΜ μίας χρήσης και “αχυράνθρωποι”
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα λεγόμενα «ΑΦΜ μίας χρήσης». Συχνά πρόκειται για αλλοδαπούς χωρίς ισχυρή ταυτοποίηση ή ακόμη και για ανύπαρκτα πρόσωπα με κλεμμένες ή πλαστές ταυτότητες.
Τα ΑΦΜ χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία εταιρειών, «φορτώνονται» με χρέη και στη συνέχεια εγκαταλείπονται.
Έτσι, αντί για τους πραγματικούς μεγαλοοφειλέτες, οι αρχές εντόπιζαν διαφορετικά πρόσωπα και νέες εταιρείες με άλλο ΑΦΜ — συχνά όμως:
- με την ίδια δραστηριότητα
- στην ίδια διεύθυνση
- με επαναλαμβανόμενα πρόσωπα σε ρόλους-κλειδιά
Στο παρελθόν, αυτή η διαδοχή ήταν σχεδόν αόρατη σε μαζική κλίμακα.
Πώς λειτουργεί στην πράξη ο δείκτης Jaccard
Το νέο σύστημα καταγράφει μαζικά:
- Ποιο πρόσωπο εμφανίζεται σε ποια εταιρεία
- Πόσες φορές επαναλαμβάνεται το ίδιο πρόσωπο
- Ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα
- Ποιες επιχειρήσεις έχουν κοινές ή γειτονικές διευθύνσεις
- Ποιες εταιρείες μοιράζονται κοινά διαχειριστικά πρόσωπα
Το αποτέλεσμα είναι ένα ψηφιακό πλέγμα διασυνδέσεων, που αποκαλύπτει τη συνολική δομή του κυκλώματος.
Σαρωτικοί και ταυτόχρονοι έλεγχοι
Η στρατηγική αλλάζει ριζικά: Ο επιτόπιος έλεγχος ενεργοποιείται αφού πρώτα έχει αποκαλυφθεί πλήρως η δομή του δικτύου μέσω δεδομένων.
Οι έφοδοι θα είναι ταυτόχρονες σε όλα τα σημεία του κυκλώματος. Οι ελεγκτές δεν θα ψάχνουν στα τυφλά — θα επιβεβαιώνουν όσα ήδη έχουν χαρτογραφηθεί ψηφιακά.
Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά στη στρατηγική της ΑΑΔΕ: «Τα δεδομένα έδειξαν τη δομή. Οι έρευνες απλώς την επιβεβαίωσαν».
Το μοντέλο αυτό, που οδήγησε στην αποκάλυψη του κυκλώματος με τα εκατοντάδες ΑΦΜ μίας χρήσης, καθιερώνεται πλέον ως νέος κανόνας αντιμετώπισης οργανωμένης φορολογικής απάτης.
