Ιράν: Διαπραγματεύσεις με το πιστόλι στο τραπέζι – Η Γενεύη και το επικίνδυνο déjà vu του 2003
-
Οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν στη Γενεύη διεξάγονται υπό πρωτοφανή στρατιωτική πίεση
-
Η ρητορική Τραμπ θυμίζει επικίνδυνα την προετοιμασία της εισβολής στο Ιράκ το 2003
-
Έλλειψη ενιαίου στρατηγικού αφηγήματος στον Λευκό Οίκο
-
Κρίσιμες οι ιρανικές «κόκκινες γραμμές» και ο ρόλος της IAEA
Οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν που διεξάγονται σήμερα, Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου, στη Γενεύη πραγματοποιούνται υπό συνθήκες πρωτοφανούς πίεσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να διατηρήσει μια σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη, υιοθετώντας ρητορικές και στρατηγικές που θυμίζουν έντονα τις επιλογές της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους πριν από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Αν και δεν έχει ληφθεί επίσημη απόφαση για στρατιωτικό πλήγμα, η μαζική συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή συνιστά τη μεγαλύτερη ανάπτυξη από την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν. Το μήνυμα είναι σαφές: η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται για όλα τα ενδεχόμενα, χρησιμοποιώντας την επίδειξη ισχύος ως μοχλό πίεσης στις διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, αυτή η τακτική εγκυμονεί πολιτικό κόστος. Η αποχώρηση μιας τέτοιας δύναμης χωρίς απτό αποτέλεσμα θα έπληττε το κύρος του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος έχει επενδύσει πολιτικά στη σκληρή στάση απέναντι στην Τεχεράνη.
Αντιφάσεις στον Λευκό Οίκο και έλλειψη στρατηγικού αφηγήματος
Παρά την επιθετική ρητορική, η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει παρουσιάσει ένα συνεκτικό αφήγημα που να δικαιολογεί μια ενδεχόμενη σύγκρουση. Σε αντίθεση με το 2003, όταν η κυβέρνηση Μπους οικοδομούσε επί μήνες το αφήγημα της «άμεσης απειλής», τα επιχειρήματα σήμερα εμφανίζονται αποσπασματικά και συχνά αντιφατικά.
Στην ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους, ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, την ώρα που υποστήριξε πως το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει ήδη «εξουδετερωθεί» από πέρσι — ισχυρισμός που αμφισβητείται ακόμη και εντός των ΗΠΑ. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις απώλειες Αμερικανών στρατιωτών από ιρανικές παραστρατιωτικές ομάδες και στην αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν, χωρίς να εξηγεί ποιο είναι το επόμενο βήμα.
Πύραυλοι, φόβος και επικίνδυνες αναλογίες
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε η αναφορά του Αμερικανού προέδρου στους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη αναπτύσσει συστήματα που μπορούν να πλήξουν την Ευρώπη και σύντομα τις ΗΠΑ — εκτιμήσεις που αρκετοί ειδικοί χαρακτηρίζουν υπερβολικές. Η επιχειρηματολογία αυτή φέρνει αναπόφευκτα στη μνήμη τις προειδοποιήσεις για τα «όπλα μαζικής καταστροφής» του Ιράκ, οι οποίες αποδείχθηκαν αβάσιμες.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο προειδοποίησε ότι η άρνηση του Ιράν να συζητήσει το πυραυλικό του πρόγραμμα συνιστά «μεγάλο πρόβλημα», ενισχύοντας την εικόνα μιας κυβέρνησης χωρίς ενιαία στρατηγική γραμμή.
Οι κόκκινες γραμμές της Τεχεράνης
Παρά το τεταμένο κλίμα, οι συνομιλίες συνεχίζονται. Η ιρανική πλευρά επιμένει ότι μια συμφωνία είναι εφικτή, εφόσον γίνουν αποδεκτές τρεις βασικές παραδοχές:
-
η αναγνώριση του συμβολικού δικαιώματος εμπλουτισμού ουρανίου,
-
η αραίωση των αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού,
-
η μη επιβολή περιορισμών στο βαλλιστικό πρόγραμμα.
Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ είχαν αποδεχθεί αυτές τις παραμέτρους σε προηγούμενες φάσεις. Η πρόσφατη στάση Τραμπ, ωστόσο, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανατροπής όσων είχαν συμφωνηθεί.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί επανέλαβε ότι η χώρα του δεν θα επιδιώξει ποτέ πυρηνικά όπλα, χωρίς όμως να παραιτείται από το δικαίωμα στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία.
Κομβικής σημασίας θεωρείται η παρουσία του Ραφαέλ Γκρόσι, επικεφαλής της Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, ο οποίος προειδοποίησε ότι η κατάσταση είναι «εξαιρετικά επικίνδυνη», καθώς οι ΗΠΑ δεν σκοπεύουν να αφήσουν τις συνομιλίες να παραταθούν για εβδομάδες.
Το ανοιχτό ερώτημα της επόμενης ημέρας
Πέρα από τη διαπραγμάτευση, η Ουάσιγκτον αποφεύγει να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: τι θα ακολουθήσει αν καταρρεύσει το ιρανικό καθεστώς. Σύμφωνα με εκτιμήσεις αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, ο πιθανότερος διάδοχος δεν θα ήταν μια φιλοδυτική κυβέρνηση, αλλά οι σκληροπυρηνικοί Φρουροί της Επανάστασης, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση.
Την ίδια ώρα, οι διαδηλώσεις στα ιρανικά πανεπιστήμια συνεχίζονται για πέμπτη ημέρα. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τον Τραμπ για «προπαγάνδα τύπου Γκέμπελς», απορρίπτοντας ως «μεγάλα ψέματα» τους ισχυρισμούς περί δεκάδων χιλιάδων νεκρών διαδηλωτών.
