Η άνοδος στην εξουσία οι κρίσεις και η κληρονομιά – Ποιος ήταν ο Αλί Χαμενεΐ

Ο Αλί Χαμενεΐ, ο μακροβιότερος και ισχυρότερος ανώτατος ηγέτης στην ιστορία του σύγχρονου Ιράν, έφυγε από τη ζωή, κλείνοντας ένα κεφάλαιο που ταυτίστηκε όσο κανένα άλλο με την Ισλαμική Δημοκρατία και τη σύγκρουσή της με τη Δύση.

Η ανακοίνωση του θανάτου

Δακρυσμένος παρουσιαστής της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης ανακοίνωσε νωρίς το πρωί τον θάνατο του 86χρονου Χαμενεΐ, χωρίς αναφορά στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα που είχαν προηγηθεί κατά της κατοικίας του στην Τεχεράνη. Λίγες ώρες αργότερα, οι Φρουροί της Επανάστασης υποσχέθηκαν «σκληρή τιμωρία» στους «δολοφόνους», κατονομάζοντας το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.

Με το μαύρο τουρμπάνι των σαγιγίδων, τη λευκή γενειάδα και τα χαρακτηριστικά γυαλιά, ο Χαμενεΐ υπήρξε το πρόσωπο της θεοκρατικής εξουσίας. Η εικόνα του κυριαρχούσε σε δημόσιους χώρους, ενώ το ζήτημα της διαδοχής του δεν είχε τεθεί ποτέ ανοιχτά.

Άνοδος στην εξουσία

Τον Ιούνιο του 1989, μετά τον θάνατο του Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο Χαμενεΐ διορίστηκε ανώτατος ηγέτης, λίγο πριν συμπληρώσει τα 50 του χρόνια. Είχε προηγηθεί η οκταετής θητεία του ως προέδρου, σε μια περίοδο που σφραγίστηκε από τον καταστροφικό πόλεμο Ιράν–Ιράκ (1980–1988).

Οι επισκέψεις του στο μέτωπο με στρατιωτική στολή ενίσχυσαν την εικόνα του ως ηγέτη σε καιρό κρίσης.

Κρίσεις και εξεγέρσεις

Οι τρεις δεκαετίες της κυριαρχίας του σημαδεύτηκαν από επαναλαμβανόμενες εσωτερικές αναταράξεις:

• Το 2009, το «Πράσινο Κίνημα» μετά την αμφισβητούμενη επανεκλογή του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.

• Το 2022, το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση.

• Το 2025–2026, νέες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις με αφορμή την οικονομική κρίση, τις οποίες χαρακτήρισε «πραξικόπημα».

Φειδωλή ζωή, απόλυτη ισχύς

Γεννημένος στις 19 Απριλίου 1939 στη Μασχάντ, γιος ιμάμη, σπούδασε θεολογία στη Νατζάφ και την Κομ. Φυλακίστηκε επανειλημμένα τη δεκαετία του 1960 για τη δράση του κατά του σάχη.

Επέζησε απόπειρας δολοφονίας το 1981, που του προκάλεσε μόνιμη παράλυση στο δεξί χέρι. Παρέμεινε γνωστός για τη λιτή ζωή του, σπάνια ταξίδευε στο εξωτερικό και ζούσε σε απλή κατοικία στο κέντρο της Τεχεράνης.

Πολεμική ρητορική και γεωπολιτική σκιά

Επέβλεψε έξι προέδρους διαφορετικών κατευθύνσεων, ενώ επί των ημερών του οι Φρουροί της Επανάστασης ενίσχυσαν δραστικά την επιρροή τους εντός και εκτός Ιράν, σε Λίβανο, Ιράκ και Συρία.

Το 2018 χαρακτήρισε το Ισραήλ «κακοήθη όγκο» που έπρεπε να εξαλειφθεί, ενώ είχε αρνηθεί δημόσια το Ολοκαύτωμα. Λίγο πριν τον θάνατό του, απειλούσε ανοιχτά τις ΗΠΑ και τον Ντόναλντ Τραμπ, διαβεβαιώνοντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα καταρρεύσει.

Η επόμενη μέρα

Ο Χαμενεΐ αφήνει πίσω του έξι παιδιά. Μόνο ο Μοζτάμπα Χαμενεΐ κατέχει δημόσιο ρόλο και θεωρείται από ορισμένους πιθανός διάδοχος, σενάριο που έχει διαψευστεί επισήμως.

Με τον θάνατό του, το Ιράν εισέρχεται στην πιο κρίσιμη μεταβατική περίοδο από το 1979, με τη διαδικασία διαδοχής να αναμένεται να δοκιμάσει τις ισορροπίες του καθεστώτος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Το σφυροκόπημα του Ιράν, η αντεπίθεση της Τεχεράνης και ο φόβος για γενικευμένο πόλεμο
• Έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το Ιράν
• Πώς οι επιθέσεις στο Ιράν απειλούν να «τινάξουν στον αέρα» τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας
• Κοινό μήνυμα Τραμπ – Νετανιάχου προς Ιράν: Δεν θα αποκτήσετε ποτέ πυρηνικά όπλα