Ρουμπινί: Γιατί η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή είναι η μόνη διέξοδος για Τραμπ
Οι χρηματοοικονομικές και οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν θα εξαρτηθούν από τη διάρκειά του, σημειώνει σε άρθρο του στο Project Syndicate ο γνωστός οικονομολόγος Νουριέλ Ρουμπινί.
«Όσο περισσότερο διαρκεί, τόσο περισσότερο μπορούμε να αναμένουμε ότι οι τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, των λιπασμάτων, του ηλίου και άλλων αγαθών θα παραμείνουν αυξημένες. Όσο μεγαλύτερες είναι οι ζημιές στις εγκαταστάσεις παραγωγής και εξαγωγής πετρελαίου του Κόλπου, τόσο ισχυρότερες θα είναι οι στασιμοπληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις παγκόσμιες αγορές μετοχών, στις αποδόσεις ομολόγων και στα πιστωτικά περιθώρια» συμπληρώνει.
Η οικονομική ζημιά από τον υψηλό πληθωρισμό και τη χαμηλότερη ανάπτυξη θα είναι πιο σοβαρή στην Ασία, η οποία υφίσταται τόσο σοκ τιμών ενέργειας όσο και σοκ ποσοτήτων. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πιέσεις στους όρους εμπορίου και σοβαρούς πληθωριστικούς κινδύνους, αλλά το ενεργειακό της σοκ θα είναι πιο περιορισμένο σε σχέση με την Ασία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, αντιμετωπίζουν ένα θετικό σοκ στους όρους εμπορίου, καθώς είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ θα είναι υψηλότερος και η ανάπτυξη χαμηλότερη, επειδή όσοι καταναλώνουν ενέργεια (νοικοκυριά και επιχειρήσεις) θα δαπανούν λιγότερο, ενώ οι παραγωγοί ενέργειας που απολαμβάνουν απροσδόκητα κέρδη δεν θα αυξήσουν την παραγωγή ή τις επενδύσεις (γνωρίζοντας πολύ καλά ότι το σοκ είναι προσωρινό).
Σοβαρά λάθη
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και το Ισραήλ έκαναν δύο σοβαρά λάθη. Υπέθεσαν ότι η εξόντωση της ιρανικής ηγεσίας θα οδηγούσε στην κατάρρευση του καθεστώτος μέσα σε λίγες εβδομάδες και ότι το Ιράν δεν θα ήταν πρόθυμο ή ικανό να μπλοκάρει τα Στενά του Ορμούζ ή να πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου. Έκαναν λάθος, και τώρα οι αγορές προεξοφλούν την απελπισμένη αναζήτηση διεξόδου από τον Αμερικανό πρόεδρο, το γνωστό σενάριο TACO (Trump always chickens out).
Αλλά και η προσδοκία του TACO φαίνεται να είναι λάθος υπολογισμός, γράφει ο Ρουμπινί. Αν ο Τραμπ τερματίσει τον πόλεμο και παγιώσει το status quo, η απειλή για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνει, τα ασφάλιστρα κινδύνου στις τιμές του πετρελαίου θα διατηρηθούν μόνιμα υψηλότερα (τουλάχιστον κατά 20%) και η δημοτικότητά του θα μειωθεί ακόμη περισσότερο ενόψει των φετινών ενδιάμεσων εκλογών.
Όχι μόνο το σημερινό ιρανικό καθεστώς θα παραμείνει στην εξουσία, αλλά πιθανότατα θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου και θα ενισχύσει την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων, drones και άλλων μέσων απειλής για τον Κόλπο, την Ευρώπη και την παγκόσμια οικονομία.
Έτσι, ανεξάρτητα από αξιολογικές κρίσεις, ο Τραμπ (και το Ισραήλ) θα αισθανθούν την ανάγκη να κλιμακώσουν για να «τελειώσουν τη δουλειά». Αυτό σημαίνει κατάληψη του νησιού Χαργκ, από όπου διέρχεται το 90% της ενεργειακής ροής του Ιράν, και εντατικοποίηση των καθημερινών βομβαρδισμών για την αποδυνάμωση της (νέας) ηγεσίας και της στρατιωτικής ισχύος του καθεστώτος.
Μια τέτοια στρατηγική ενέχει υψηλό ρίσκο, αλλά θα μπορούσε—σε δύο ή τρεις μήνες—να οδηγήσει σε αποτελεσματική κατάρρευση του καθεστώτος και σε μια πιο σταθερή Μέση Ανατολή. Η παγκόσμια οικονομία και οι αγορές δεν θα υπόκεινται πλέον σε διαρκή εκβιασμό από ένα καθεστώς που ελέγχει ασφυκτικά τα Στενά του Ορμούζ. Τα κράτη του Κόλπου και οι ενεργειακές τους εγκαταστάσεις θα είναι ασφαλή.
Αυτό είναι το αισιόδοξο σενάριο. Αν το νησί Χαργκ καταληφθεί αλλά το καθεστώς δεν καταρρεύσει, τα Στενά του Ορμούζ και τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ανοιχτά της ακτής της Υεμένης που ελέγχεται από τους Χούθι, θα παραμείνουν ευάλωτα, όπως και τα κράτη του Κόλπου και οι ενεργειακές τους υποδομές. Αν το καθεστώς αντέξει, θα μπορούσε να δημιουργηθεί το έδαφος για επανάληψη του στασιμοπληθωρισμού της δεκαετίας του 1970.
Έτσι, ο οικονομολόγος θεωρεί πιο πιθανή την κλιμάκωση και μια νίκη ΗΠΑ–Ισραήλ (με κατάρρευση του καθεστώτος μέσα σε λίγους μήνες) παρά την κλιμάκωση και μια ήττα ΗΠΑ–Ισραήλ. Το πρώτο σενάριο είναι προφανώς καλύτερο για όλους και καλύτερο από το ασταθές status quo. Αλλά, φυσικά, το δεύτερο σενάριο θα μπορούσε να είναι χειρότερο από το status quo. Τελικά, η απόφαση εξαρτάται από τον Τραμπ και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, οι οποίοι είναι πολιτικά καταδικασμένοι αν δεν μπορέσουν να βελτιώσουν την τρέχουσα κατάσταση με τρόπο που να τους επιτρέπει να διασώσουν το κύρος τους.
Το επιχείρημα υπέρ της εξάλειψης του φανατικού ισλαμιστικού καθεστώτος του Ιράν παραμένει ισχυρό. Για 47 χρόνια, η Ισλαμική Δημοκρατία αποτελεί κατάρα για τον ίδιο της τον λαό και για την ευρύτερη περιοχή. Ενώ υποβάλλει τους Ιρανούς σε καταπίεση και οικονομική δυσπραγία, έχει συστηματικά απειλήσει το Ισραήλ και έχει αναμειχθεί σε χώρες με σουνιτική πλειοψηφία ή με μεγάλους σιιτικούς πληθυσμούς, πολλές από τις οποίες—όπως ο Λίβανος, η Συρία, το Ιράκ, η Υεμένη, το Σουδάν και η Λιβύη—έχουν καταστεί αποτυχημένα ή ημι-αποτυχημένα κράτη.
Αποσταθεροποίηση
Εκτός από την αποσταθεροποίηση ολόκληρης της Μέσης Ανατολής, έχει υποστηρίξει την τρομοκρατία παγκοσμίως, έχει συμβάλει στη μαζική μετανάστευση προς την Ευρώπη και έχει στηρίξει τον πόλεμο επιθετικότητας της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς του Ιράν μπορούν να φτάσουν σε όλη την Ευρώπη, ενώ ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα θα αποτελούσε άμεση απειλή για όλη τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.
Ανεξάρτητα από το τι πιστεύει κανείς για την απόφαση του Τραμπ να πάει σε πόλεμο, όλοι θα πρέπει να επιθυμούν ένα τελικό αποτέλεσμα στο οποίο το σημερινό καθεστώς δεν θα μπορεί πλέον να απειλεί την παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα ή την ασφάλεια. Η προσπάθεια να «ολοκληρωθεί το έργο» είναι καλύτερη από τις εναλλακτικές, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι προφανείς κίνδυνοι.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς το έθεσε εύστοχα κατά τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου Πολέμου τον περασμένο Ιούνιο: «Το Ισραήλ κάνει τη βρώμικη δουλειά για όλους μας». Αυτό ίσχυε τότε και ισχύει και τώρα. Παρόλο που η Ευρώπη, η Κίνα και η Ασία θα ωφεληθούν περισσότερο από το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας απ’ ό,τι η Αμερική, η κλιμάκωση από τις ΗΠΑ είναι πιθανή. Το καλύτερο σενάριο είναι παγκόσμια οικονομική αναταραχή βραχυπρόθεσμα, ακολουθούμενη από μεγαλύτερη παγκόσμια σταθερότητα· αλλά οι μεσοπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες διαταραχές αποτελούν πολύ πραγματική πιθανότητα, καταλήγει ο Νουριέλ Ρουμπινί.
