Όταν το σκρολάρισμα γίνεται «αρρώστια»: Το νέο μεγάλο πρόβλημα των tech κολοσσών

Της Kristin Stoller

Αν κι εσείς περνάτε το μεγαλύτερο μέρος των ωρών σας ξύπνιοι κοιτάζοντας οθόνες — από email εργασίας μέχρι TikTok κι από YouTube μέχρι ομαδικές συνομιλίες— πιθανότατα έχετε αναρωτηθεί, τουλάχιστον μισοαστεία, αν είστε «εθισμένοι» στο τηλέφωνό σας.

Είναι ένα εύλογο ερώτημα, αποφάσισε μόλις ένα δικαστήριο του Λος Άντζελες. Σε μια υπόθεση-ορόσημο που παρακολουθείται στενά, το δικαστήριο έκρινε υπέρ μιας 20χρονης ενάγουσας γνωστής ως KGM, η οποία υπέβαλλε αγωγή κατά της Meta και της Google, ισχυριζόμενη ότι χαρακτηριστικά σχεδίασης όπως η απεριόριστη κύλιση, τα φίλτρα και η αυτόματη αναπαραγωγή στο Instagram, το Facebook και το YouTube την κρατούσαν συνδεδεμένη έως και 16 ώρες την ημέρα και συνέβαλλαν στην κατάθλιψη, το άγχος, τη σωματικής δυσμορφία και τον αυτοτραυματισμό της. (Η TikTok και η Snap έφτασαν σε συμβιβασμό στην ίδια υπόθεση νωρίτερα φέτος). Η ετυμηγορία θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα σε χιλιάδες παρόμοιες αγωγές —και μάλιστα να καταλήξει να περιορίσει το πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες καθώς ανταγωνίζονται για την προσοχή μας.

Οι νομικές προκλήσεις, παράλληλα με ένα αυξανόμενο σύνολο ερευνών για τον εγκέφαλο και τις ανησυχίες που εγείρουν οι οργανισμοί υγείας, αναδεικνύουν περαιτέρω ένα ερώτημα που συζητείται πολύ στον ακαδημαϊκό χώρο: Είναι ο «εθισμός στην τεχνολογία» πραγματικός; Και αν ναι, τι σημαίνει αυτό για το επιχειρηματικό μοντέλο που τροφοδοτεί τις εταιρείες με τη μεγαλύτερη αξία στον κόσμο;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Στο ένα άκρο του φάσματος βρίσκεται το είδος του «εθισμού» για το οποίο οι περισσότεροι από εμάς αστειευόμαστε: όταν τσεκάρουμε τα email πριν σηκωθούμε από το κρεβάτι, σκρολάρουμε στο TikTok, ή  πατάμε refresh στο Instagram όταν βαριόμαστε. Στο άλλο άκρο βρίσκεται μια πολύ μικρότερη ομάδα: άνθρωποι όπως η ενάγουσα και η Sarah Hill, μια νεαρή γυναίκα που το Fortune γνώρισε σε ένα κέντρο θεραπείας κατά της υπερβολικής χρήσης ψηφιακών δεδομένων, έξω από το Σιάτλ. Η ψυχαναγκαστική χρήση μιας εφαρμογής chatbot τεχνητής νοημοσύνης, Character AI, από την Hill έγινε τόσο έντονη που η ίδια παράτησε το κολέγιο και κατέληξε στο reSTART, ένα από τα λίγα τέτοια κέντρα, στις ΗΠΑ ή αλλού.

Εκεί, οι συμμετέχοντες εγκαταλείπουν τα smartphones, τα διαδικτυακά παιχνίδια, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άλλες παρεμφερείς τεχνολογίες — συχνά για μήνες — και περνούν 24 έως 30 ώρες την εβδομάδα σε θεραπευτικό πρόγραμμα. Η θεραπεία κοστίζει, κατά μέσο όρο, περίπου 1.000 δολάρια την ημέρα, αν και μερικές φορές μπορεί να καλυφθεί από ασφάλιση για σχετικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και το άγχος.

Αξίζει τον κόπο, λέει η Hill. «Αφού έκανα τόσα πολλά λάθη, επιτέλους πατάω το πόδι μου κάτω και λέω: ‘Θέλω να βγω από αυτόν τον ατελείωτο κύκλο’», λέει στο Fortune. «’Πρέπει να κάνω κάτι για να βελτιώσω τον εαυτό μου και τη ζωή μου’».

Η συνιδρύτρια του reSTART, Cosette Rae, θεραπεύει πελάτες εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες — gamers που δεν φεύγουν από τα σπίτια τους· ενήλικες κολλημένους στην εικονική πραγματικότητα ή την πορνογραφία· και, όλο και περισσότερο, ανθρώπους εθισμένους σε chatbots τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνολογία, λέει, είναι «παντού», πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι που αναρρώνουν αναγκάζονται συνεχώς να λένε όχι σε κάτι που δεν μπορούν ποτέ να αποφύγουν πλήρως.

Τα διακυβεύματα γίνονται μόνο υψηλότερα, λέει η Rae, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Η ίδια ανησυχεί ότι τα ολοένα και πιο εξελιγμένα chatbots και οι εικονικοί σύντροφοι θα μπορούσαν να γίνουν «υποκατάστατα στοιχεία σύνδεσης» για τους νέους, εκτοπίζοντας τις πραγματικές σχέσεις. Φοβάται ένα επικείμενο «τσουνάμι» για τις οικογένειες που δεν κατανοούν ακόμη τι αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους – ή πώς αυτά τα προϊόντα θα μπορούσαν να επηρεάσουν το μέλλον τους.

Η ψυχίατρος του Στάνφορντ, Anna Lembke, συγγραφέας του Dopamine Nation και ειδική μάρτυρας που κλήθηκε από τους ενάγοντες στη δίκη της Meta και του YouTube, υποστηρίζει ότι η ψυχαναγκαστική χρήση τεχνολογίας αξιοποιεί τα κυκλώματα ανταμοιβής του εγκεφάλου με τρόπους που αντικατοπτρίζουν τον εθισμό στα ναρκωτικά. Όταν οι άνθρωποι κάνουν refresh στις ροές των κοινωνικών μέσων ή κερδίζουν έναν γύρο ενός βιντεοπαιχνιδιού, ο εγκέφαλός τους δέχεται …ριπές ντοπαμίνης που τους εκπαιδεύουν να αναζητούν αυτό το μοτίβο ξανά και ξανά. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι εκρήξεις μπορούν να απευαισθητοποιήσουν τις διόδους ανταμοιβής και να αποδυναμώσουν τον προμετωπιαίο φλοιό – το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τον σχεδιασμό και τον αυτοέλεγχο – καθιστώντας πιο δύσκολο να αντισταθούν στις παρορμήσεις ακόμη και όταν η εργασία, το σχολείο ή οι σχέσεις υποσκάπτονται. Μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου σε άτομα που έχουν διαγνωστεί με διαταραχές διαδικτυακών παιχνιδιών ή κοινωνικών μέσων έχουν δείξει δομικές και λειτουργικές αλλαγές σε αυτές τις περιοχές που μοιάζουν με αυτό που βλέπουν οι γιατροί σε περιπτώσεις τζόγου και σε άλλους συμπεριφορικούς εθισμούς.

Η επιστήμη δεν έχει ακόμη καταφέρει να εξάγει ένα τελεσίδικο συμπέρασμα, και οι εταιρείες τεχνολογίας σπεύδουν να επισημάνουν ότι ο εθισμός στην τεχνολογία δεν αναγνωρίζεται επίσημα στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών. Το DSM επισημαίνει μόνο τη «διαταραχή των διαδικτυακών παιχνιδιών» ως πάθηση που χρήζει περισσότερης μελέτης. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η σύνδεση της τεχνολογίας με τον χαρακτηρισμό «εθισμός» μπορεί στην πραγματικότητα να γυρίσει μπούμερανγκ. Σε μια σειρά ερευνών, ο ερευνητής του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια, Ian Anderson, και η Wendy Wood, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια, διαπίστωσαν ότι όταν οι άνθρωποι περιέγραφαν τη χρήση του Instagram ως εθισμό, «ένιωθαν κολλημένοι, λιγότερο σίγουροι ότι είχαν την ικανότητα να αλλάξουν». Ναι, έγραψαν, οι εταιρείες θα πρέπει «να τροποποιήσουν τις πλατφόρμες τους για να βοηθήσουν τους χρήστες να ανακτήσουν τον έλεγχο των συνηθειών τους». Αλλά κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «Η αλήθεια είναι ότι η εκτεταμένη χρήση δεν είναι απαραίτητα εθισμός».

Στην υπόθεση KGM, ο επικεφαλής του Instagram, Adam Mosseri, δήλωσε στο δικαστήριο ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι «κλινικά εθιστικά». «Διαφωνούμε με την ετυμηγορία και αξιολογούμε τις νομικές μας επιλογές», δήλωσε εκπρόσωπος της Meta όταν κλήθηκε να σχολιάσει.

Ένας εκπρόσωπος της μητρικής εταιρείας του YouTube, Google, δήλωσε ότι η εταιρεία διαφωνεί επίσης με την ετυμηγορία και σχεδιάζει να ασκήσει έφεση. «Αυτή η υπόθεση παρερμηνεύει το YouTube, το οποίο είναι μια υπεύθυνα κατασκευασμένη πλατφόρμα streaming, όχι ένας ιστότοπος κοινωνικής δικτύωσης», δήλωσε ο εκπρόσωπος.

Το TikTok αρνήθηκε να σχολιάσει και το Snap δεν απάντησε σε αιτήματα για κάποιο σχόλιο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Εμπιστευόμαστε το AI ακόμα κι όταν κάνει λάθος – Τι δείχνει νέα έρευνα
• Γιατί μια πατάτα έγινε… εξωγήινη στο διάστημα
• Δορυφόρος της SpaceX «διαλύθηκε» σε τροχιά – Τι σημαίνουν τα νέα περιστατικά Starlink για το μέλλον του διαστήματος