Πώς φτάσαμε στο τέλος εποχής Μαρινόπουλου στα Starbucks
Ήταν Σεπτέμβριος του 2002 όταν άνοιγε το πρώτο κατάστημα Starbucks στον πεζόδρομο της Κοραή, στο κέντρο της Αθήνας. Η Ελλάδα είχε μπει στο ευρώ, η κατανάλωση επιταχυνόταν και η οικογένεια Μαρινόπουλου επιβεβαίωνε τον ρόλο της ως «εθνικός συνεργάτης» για κάθε παγκόσμιο κολοσσό που ήθελε να αποκτήσει παρουσία στην ελληνική αγορά.
Σχεδόν 24 χρόνια μετά, η μεταβίβαση των δικαιωμάτων franchise των Starbucks σε Ελλάδα και Κύπρο στον όμιλο Alshaya δεν είναι απλώς μια επιχειρηματική εξέλιξη. Είναι η τελευταία πράξη ενός κύκλου που έκλεινε αργά αλλά σταθερά την τελευταία δεκαετία. Με την πώληση αυτή, η οικογένεια Μαρινόπουλου αποσύρεται ουσιαστικά από το τελευταίο μεγάλο διεθνές retail brand που διατηρούσε, βάζοντας οριστικό τέλος σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής επιχειρηματικής ιστορίας.
Ένα φιλόδοξο σχέδιο με επίκεντρο την Ελλάδα
Η είσοδος των Starbucks στην Ελλάδα δεν ήταν μια απλή εμπορική επέκταση. Ήταν μέρος ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού σχεδίου. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η αμερικανική αλυσίδα από το Σιάτλ επιχειρούσε τα πρώτα της βήματα στην Ευρώπη, και η συνεργασία με τη Marinopoulos Brothers είχε σχεδιαστεί με σαφή γεωγραφική στόχευση. Η Ελλάδα θα λειτουργούσε ως κόμβος ανάπτυξης για τα Βαλκάνια, την Κύπρο, αλλά και ώριμες αγορές όπως η Ελβετία και η Αυστρία. Δεν ήταν μια δευτερεύουσα αγορά. Η είσοδος ακολούθησε σχεδόν ταυτόχρονα με τη Ζυρίχη, εντάσσοντας την Ελλάδα στον πρώτο κύκλο ανάπτυξης μια ένδειξη των προσδοκιών που συνόδευαν τη συνεργασία. Η επιλογή της οικογένειας Μαρινόπουλου δεν άφηνε περιθώρια αμφιβολίας. Εκείνη την περίοδο, η οικογένεια συγκαταλεγόταν στις ισχυρότερες δυνάμεις του ελληνικού λιανεμπορίου, με διεθνείς συμμαχίες που εκτείνονταν πέρα από την Carrefour. Για τη Starbucks, η συνεργασία προσέφερε τοπική γνώση, εκτεταμένο δίκτυο και άμεση πρόσβαση σε μια αγορά που τότε φαινόταν να αναπτύσσεται με ταχύτητα.
Κι όμως, το αποτέλεσμα δεν δικαίωσε τις αρχικές φιλοδοξίες. Παρά την ισχύ του brand, τα Starbucks δεν κατόρθωσαν ποτέ να κυριαρχήσουν στην ελληνική αγορά καφέ ούτε στην Ελλάδα ούτε σε άλλες αγορές όπου αναπτύχθηκαν μέσω της ίδιας σύμπραξης.
Η σταδιακή φθορά και η ρήξη εμπιστοσύνης
Η πρώτη σαφής ένδειξη ότι το αρχικό αφήγημα δεν ευθυγραμμιζόταν πλέον με την πραγματικότητα εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Το 2012, η Starbucks αποχώρησε από την κοινή εταιρεία στην Ελλάδα, τυπικά κλείνοντας το πρώτο κεφάλαιο της συνεργασίας. Το brand παρέμεινε, αλλά η σχέση είχε ήδη μεταβληθεί.
Την ίδια περίοδο, η επιχειρηματική αυτοκρατορία των Μαρινόπουλων εισερχόταν σε φάση κρίσης. Οι πιέσεις ρευστότητας, οι αναδιαρθρώσεις και οι συσσωρευμένες υποχρεώσεις επηρέασαν το σύνολο των δραστηριοτήτων. Η Starbucks στην Ελλάδα δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Πτώση τζίρου, ζημιές, αρνητικά ίδια κεφάλαια και μη εξυπηρετούμενος δανεισμός συνθέτουν την εικόνα της περιόδου. Οι ελεγκτές έκαναν λόγο για «ουσιώδη αβεβαιότητα» ως προς τη συνέχιση της δραστηριότητας. Καθοριστική καμπή αποτέλεσε το 2016. Στο πλαίσιο της κρίσης της Carrefour-Μαρινόπουλος, μετοχές που συνδέονταν με τη δραστηριότητα του καφέ χρησιμοποιήθηκαν ως ενέχυρο. Αν και δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ, η κίνηση αυτή θεωρείται ότι διατάραξε οριστικά την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών.
Από εκεί και πέρα, η συνεργασία εισήλθε σε μια παρατεταμένη μεταβατική περίοδο. Η σύμβαση παρατάθηκε επανειλημμένα με βραχυχρόνιες συμφωνίες, μέχρι το 2023, όταν τελικά επεκτάθηκε για ακόμη μία δεκαετία περισσότερο ως λύση ανάγκης παρά ως στρατηγική επιλογή.
Το deal με την Alshaya
Η συμφωνία με τον όμιλο Alshaya σηματοδοτεί μια καθαρή αλλαγή. Ο κουβεϊτιανός όμιλος, ένας από τους μεγαλύτερους αδειοδοτημένους συνεργάτες της Starbucks διεθνώς, διαχειρίζεται περισσότερα από 2.000 καταστήματα σε 13 χώρες. Η είσοδός του σε Ελλάδα και Κύπρο αποσκοπεί στην επανεκκίνηση ενός δικτύου που αριθμεί περίπου 30 καταστήματα στην Ελλάδα και 18 στην Κύπρο. Για την αγορά, η εξέλιξη αυτή θεωρείται όχι μόνο λογική αλλά και αναγκαία. Παρά την ανθεκτικότητα του brand, η ανάγκη για νέα κεφάλαια, εκσυγχρονισμό του δικτύου και σαφή στρατηγική ανάπτυξης είχε καταστεί εμφανής. Ο όμιλος Alshaya διαθέτει τόσο το κεφαλαιακό υπόβαθρο όσο και την επιχειρησιακή τεχνογνωσία για να προχωρήσει σε ανακαινίσεις, επέκταση σε νέα σημεία και πιθανή επανατοποθέτηση του brand σε μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική αγορά.
Μια μακρά πορεία αποεπένδυσης
Όσο για την οικογένεια Μαρινόπουλου το τέλος της συνεργασίας με τα Starbucks δεν αποτελεί αιφνιδιασμό. Είναι το προτελευταίο επεισόδιο μιας μακράς διαδικασίας αποεπένδυσης. Η αρχή έγινε πολύ πριν την αποχώρηση της Carrefour το 2012 και την κατάρρευση της Carrefour-Μαρινόπουλος το 2016 που οδήγησε σε μια από τις μεγαλύτερες αναδιαρθρώσεις στην ιστορία του ελληνικού λιανεμπορίου, με τη διάσωση από τον όμιλο Σκλαβενίτη να αλλάζει ριζικά τον χάρτη της αγοράς. Μια αυτοκρατορία που κάποτε έλεγχε περίπου το 25% του κλάδου κατέρρευσε υπό το βάρος των χρεών.
Ακολούθησαν και άλλες απώλειες, όπως η φαρμακοβιομηχανία Famar πέρασε στον έλεγχο των τραπεζών και στη συνέχεια σε ξένα επενδυτικά κεφάλαια, ενώ η συνεργασία με τη Marks & Spencer τερματίστηκε σταδιακά. Σήμερα, η οικογένεια Μαρινόπουλου έχει σχεδόν πλήρως αποσυρθεί από τη λιανική αγορά διεθνών brands. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το σήμα GAP, του οποίου τα δικαιώματα διαχείρισης διατηρούνται έως το 2028 αν και και αυτή η δραστηριότητα λειτουργεί υπό καθεστώς εξυγίανσης. Για πολλούς, η πορεία αυτή αντανακλά όχι μόνο τις επιλογές μιας επιχειρηματικής οικογένειας αλλά και τις δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Η πραγματικότητα είναι ότι η χθεσινή εξέλιξη με την Starbucks κλείνει οριστικά μια πολύχρονη συνεργασία και αποτελεί το προτελευταίο επιχειρηματικό κεφάλαιο από την άλλοτε κραταιά επιχειρηματική οικογένεια.
