Brain gain στην Ελλάδα: Αυξάνονται οι Έλληνες του εξωτερικού που επιστρέφουν

• Από το 2021 αυξάνεται σταθερά ο αριθμός των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη OECD Diaspora Review Greece.
• Το 2023 καταγράφεται ως χρονιά-καμπή, καθώς για πρώτη φορά μετά την έναρξη της οικονομικής κρίσης το brain drain μετατράπηκε σε brain gain.
• Στη διετία 2023-2024 έφυγαν 69.000 Έλληνες και επέστρεψαν 98.000, ενώ οι πρόσφατοι επαναπατρισθέντες είναι κυρίως νεότεροι και υψηλότερα εκπαιδευμένοι.

Η επιστροφή των Ελλήνων του εξωτερικού στην Ελλάδα αποκτά πλέον πιο σταθερά και μετρήσιμα χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης OECD Diaspora Review Greece, η οποία εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου.

Η μελέτη παρουσιάστηκε σε ειδική εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ, αναδεικνύοντας μια νέα δυναμική στη σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά της. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σταδιακή μεταστροφή των μεταναστευτικών ροών, με την Ελλάδα να περνά από την περίοδο του brain drain σε μια φάση ενίσχυσης του brain gain.

Από το brain drain στο brain gain

Σύμφωνα με τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας, από το 2021 καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στη χώρα. Το 2023 χαρακτηρίζεται ως χρονιά-καμπή, καθώς για πρώτη φορά από την έναρξη της οικονομικής κρίσης το 2009, οι επιστροφές ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις.

Ειδικότερα, στη διετία 2023-2024, περίπου 69.000 Έλληνες πολίτες έφυγαν από τη χώρα, ενώ 98.000 επέστρεψαν. Παράλληλα, από τους 10 Έλληνες που έφυγαν στο εξωτερικό την περίοδο 2010-2025, οι 6 έχουν επαναπατριστεί.

Η Ελλάδα κατατάσσεται επίσης στην 4η θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τις επιστροφές πολιτών της, στοιχείο που αναδεικνύει τη μεταβολή του μεταναστευτικού ισοζυγίου και την ενίσχυση της ελκυστικότητας της χώρας για ανθρώπινο δυναμικό που είχε μετακινηθεί στο εξωτερικό.

Ποιοι επιστρέφουν στην Ελλάδα

Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της μελέτης είναι ότι οι πρόσφατοι επαναπατρισθέντες είναι κατά κανόνα νεότεροι και υψηλότερα εκπαιδευμένοι σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία, καθώς αφορά ανθρώπινο δυναμικό με δεξιότητες, διεθνή εμπειρία και επαγγελματική εξειδίκευση. Σύμφωνα με τη μελέτη, η πρόκληση για την Ελλάδα δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην αναστροφή του brain drain, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου μοντέλου διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας των Ελλήνων.

Η έρευνα επισημαίνει ότι η επιστροφή νέων και υψηλά καταρτισμένων Ελλήνων απαιτεί πολιτικές εργασιακής επανένταξης, αξιοκρατίας, στήριξης της επιχειρηματικότητας και δημιουργίας ελκυστικών συνθηκών παραμονής και εξέλιξης στη χώρα.

Η ελληνική διασπορά στις χώρες του ΟΟΣΑ

Η μελέτη χαρτογραφεί τη γεωγραφική κατανομή, τις μεταναστευτικές τάσεις και τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 93% των Ελλήνων μεταναστών διαμένει σε μόλις 12 χώρες του ΟΟΣΑ, με βασικούς προορισμούς τη Γερμανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρείται σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς πιο ενδοευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας, γεγονός που συνδέεται με τις ευκαιρίες απασχόλησης, την πρόσβαση σε εκπαιδευτικά και ερευνητικά δίκτυα, αλλά και τη μεγαλύτερη ευκολία μετακίνησης εντός της Ευρώπης.

Οι παράγοντες που ενισχύουν τις επιστροφές

Η μελέτη του ΟΟΣΑ και του ΕΚΤ εξετάζει τις τάσεις επαναπατρισμού, τους παράγοντες που τις επηρεάζουν, καθώς και τις πολιτικές που μπορούν να ενισχύσουν την επιστροφή και την επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς.

Μεταξύ των προτεινόμενων παρεμβάσεων περιλαμβάνονται η προσαρμογή των πολιτικών ανά χώρα, ηλικία, επάγγελμα και βαθμό δεσμού με την Ελλάδα, καθώς και η δημιουργία ενός μόνιμου διακυβερνητικού μηχανισμού για τη διασύνδεση με τη διασπορά και την υποστήριξη της επιστροφής.

Παράλληλα, η αξιοποίηση της διασποράς μπορεί να ενισχυθεί μέσω οργανωμένων δράσεων για mentoring, venture capital, διεθνοποίηση επιχειρήσεων, πρόσβαση σε αγορές, τεχνολογική μεταφορά και συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Σκέρτσος: Η Ελλάδα του σήμερα είναι ισχυρότερη

Μιλώντας στην εκδήλωση, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος ανέφερε ότι οι Έλληνες που έφυγαν τα χρόνια της κρίσης επιστρέφουν, επειδή η Ελλάδα του σήμερα είναι «μία ισχυρότερη χώρα» σε σχέση με το 2019.

Ο ίδιος στάθηκε, μεταξύ άλλων, στην οικονομία, την άμυνα, την ενέργεια, την ψηφιοποίηση του κράτους, την υγεία, την παιδεία, την πολιτική προστασία και τη στήριξη των πιο ευάλωτων πολιτών. Αναφέρθηκε επίσης σε πολιτικές που, όπως σημείωσε, ενισχύουν την προοπτική επιστροφής, όπως τα φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού, το ReBrain Greece, το Elevate Greece, το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό και η επένδυση της χώρας στις τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης.

Σύμφωνα με τον κ. Σκέρτσο, το θετικό ισοζύγιο επιστροφών έναντι αναχωρήσεων από το 2023 και μετά δείχνει ότι η χώρα βρίσκεται «στον σωστό δρόμο».

Κεραμέως: Στρατηγικής σημασίας η επιστροφή του ανθρώπινου δυναμικού

Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως χαρακτήρισε την επιστροφή του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού ζήτημα στρατηγικής σημασίας για την κυβέρνηση.

Όπως σημείωσε, μεταξύ 2019 και 2025 δημιουργήθηκαν περισσότερες από 563.000 νέες θέσεις εργασίας, η ανεργία υποχώρησε στο 8,1% από 17,8%, ενώ ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ξεπέρασε τα 1.500 ευρώ τον Απρίλιο του 2026.

Η κ. Κεραμέως υπογράμμισε επίσης τη σημασία των κινήτρων για όσους επιστρέφουν στην Ελλάδα για να εργαστούν ή να ξεκινήσουν επιχειρηματική δραστηριότητα, καθώς και των εκδηλώσεων ReBrain Greece σε πόλεις του εξωτερικού, με στόχο τη σύνδεση Ελλήνων του εξωτερικού με επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.

Λοβέρδος: Η επιστροφή αποκτά μετρήσιμα χαρακτηριστικά

Ο υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Λοβέρδος τόνισε ότι, μετά από πολλά χρόνια, η τάση επιστροφής των Ελλήνων στην πατρίδα αποκτά σταθερά και μετρήσιμα χαρακτηριστικά.

Όπως ανέφερε, η νοσταλγία από μόνη της δεν αρκεί για να στηρίξει μια τόσο σημαντική απόφαση ζωής. Οι Έλληνες του εξωτερικού επιστρέφουν, όπως είπε, όταν διαπιστώνουν ότι η χώρα μπορεί να τους προσφέρει προοπτική, σταθερότητα και δυνατότητες εξέλιξης.

Ο κ. Λοβέρδος επισήμανε επίσης ότι το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου για τον Απόδημο Ελληνισμό και των προγραμμάτων φιλοξενίας νέων αποδήμων, επιδιώκει να δημιουργήσει διαρκείς και αμφίδρομους δεσμούς με τους Έλληνες του εξωτερικού.

Η πρόκληση της επόμενης ημέρας

Στη συζήτηση που ακολούθησε την παρουσίαση της μελέτης, επισημάνθηκε ότι το θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο συνδέεται με την επιστροφή επαγγελματιών υψηλής εξειδίκευσης, την εξωστρέφεια των ελληνικών πανεπιστημίων και τη διεθνοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης.

Παράλληλα, αναδείχθηκε ως κρίσιμη πρόκληση η περαιτέρω απλούστευση και ψηφιοποίηση των διαδικασιών επαναπατρισμού, καθώς και η ενίσχυση της δικτύωσης με το ελληνικό ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας.

Η μελέτη του ΕΚΤ και του ΟΟΣΑ λειτουργεί ως εργαλείο γνώσης για την κατανόηση των σύγχρονων τάσεων της ελληνικής διασποράς και της διεθνούς κινητικότητας ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, προσφέρει στοιχεία για τον σχεδιασμό πολιτικών που μπορούν να ενισχύσουν τη σύνδεση της Ελλάδας με τους Έλληνες του εξωτερικού, την προσέλκυση ταλέντου και τη διατήρηση του brain gain τα επόμενα χρόνια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΔΕΗ: Με πέντε νέες, ευέλικτες αεριοστροβιλικές μονάδες ενισχύονται οι σταθμοί σε Χίο, Λέσβο και Ρόδο
• O N. Βαρδινογιάννης μπαίνει στα courts με το Tennis Gardens
• Οι εξαγορές αντισταθμίζουν την πίεση στα περιθώρια της Atlas Tapes