Δημήτρης Σκουρίδης: Η θέση της Κύπρου στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η παγκόσμια κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη διεξάγεται με όρους κλίμακας: μεγαλύτερα μοντέλα, περισσότερη υπολογιστική ισχύς, δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις και ολοένα εντονότερο ανταγωνισμό για ταλέντο και υποδομές. Για μια μικρή οικονομία όπως η Κύπρος, το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψει τις ΗΠΑ, την Κίνα ή τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά να εντοπίσει τα πεδία στα οποία μπορεί να αποκτήσει δικό της, αναγνωρίσιμο πλεονέκτημα.
Αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της στρατηγικής που περιγράφει ο Δημήτρης Σκουρίδης, Επικεφαλής Επιστήμονας για Έρευνα, Καινοτομία και Τεχνολογία της Κυπριακής Δημοκρατίας, Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΙδΕΚ και της Εθνικής επιτροπής ΤΝ για τη στρατηγική 2032. Με σπουδές στην Επιστήμη Υπολογιστών, με έμφαση στη Μηχανική Λογισμικών, από το Arizona State University στις ΗΠΑ και κάτοχος MBA από το Henley Management College στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Δημήτρης Σκουρίδης διέγραψε μια μακρά και επιτυχημένη επαγγελματική πορεία, καθώς έχει συνεργαστεί με τεχνολογικούς κολοσσούς όπως η Oracle και η Amazon Web Services.
Σήμερα, ο ρόλος του Επικεφαλής Επιστήμονα της Κυπριακής Δημοκρατίας, που ανέλαβε από το 2023, βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η δημόσια πολιτική, η έρευνα, η επιχειρηματικότητα και η τεχνολογία, με βασικό στοίχημα να περάσει η χώρα από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή και από την παραγωγή γνώσης στη δημιουργία μετρήσιμης οικονομικής αξίας.
Ο ίδιος δεν υποστηρίζει ότι η Κύπρος μπορεί να ανταγωνιστεί τις μεγαλύτερες οικονομίες στην κλίμακα των μοντέλων ΤΝ ή των υποδομών. Βλέπει, αντίθετα, την ευκαιρία στην εξειδίκευση, την ευελιξία και το Trusted AI: στη διακυβέρνηση, την κανονιστική συμμόρφωση, το testing, την κυβερνοασφάλεια και την υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η εμπιστοσύνη μπορεί να εξελιχθεί όχι μόνο σε στρατηγικό πλεονέκτημα, αλλά και σε εξαγώγιμη τεχνογνωσία.
Στη συζήτησή του με το Fortune Greece & Cyprus, μιλά για την εφαρμογή της εθνικής κυπριακής στρατηγικής για την ΤΝ, τη μετατροπή της έρευνας σε επιχειρηματική αξία, τη διεθνή τοποθέτηση της Κύπρου και τις δυνατότητες στενότερης συνεργασίας με την Ελλάδα. Κυρίως περιγράφει ένα μοντέλο στο οποίο η τεχνολογία δεν αποτελεί αυτοσκοπό: η επιτυχία θα κριθεί από το αν δημιουργεί καλύτερες υπηρεσίες, μεγαλύτερη παραγωγικότητα, ισχυρότερες επιχειρήσεις και περισσότερες ευκαιρίες για τη χώρα.
«Το βασικό ερώτημα δεν είναι τι μπορεί να κάνει η ΤΝ, αλλά τι πρέπει να κάνει για την Κύπρο και τους πολίτες της.»
Ποιος είναι ο ρόλος της Εθνικής Ομάδας Δράσης για την ΤΝ και ποιο μοντέλο διακυβέρνησης χρειάζεται η Κύπρος, ώστε η στρατηγική να περάσει από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή, με σαφή λογοδοσία, συντονισμό και μετρήσιμα αποτελέσματα;
Βασικός ρόλος της Εθνικής Εξειδικευμένης Επιτροπής για την Τεχνητή Νοημοσύνη (National AI Taskforce) είναι η οικοδόμηση της αρχιτεκτονικής που θα οδηγήσει την Κύπρο από τη στρατηγική στην εφαρμογή, και όχι απλώς η ετοιμασία ενός ακόμη κειμένου. Είναι γι’ αυτό τον λόγο που η Στρατηγική για την ΤΝ διαμορφώνεται μέσα από συστηματική διαβούλευση με υπουργεία, δημόσιες Αρχές, επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επαγγελματικούς φορείς και την κοινωνία των πολιτών.
Η υλοποίησή της απαιτεί σαφή διακυβέρνηση: υπεύθυνους ΤΝ στη δημόσια διοίκηση, έργα προτεραιότητας, υποδομές δεδομένων και υπολογιστικής ισχύος, sandboxes, ανάπτυξη δεξιοτήτων, μηχανισμούς υιοθέτησης από τις επιχειρήσεις και, κυρίως, μετρήσιμους δείκτες επίτευξης στόχων.
Θεμελιώδες συστατικό κάθε δράσης είναι η εμπιστοσύνη, η οποία διασφαλίζεται μέσα από τη διαφάνεια, την ανθρώπινη εποπτεία, την προστασία των δεδομένων, τη λογοδοσία και τη συμμόρφωση με τον Κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ΤΝ (AI Act) και τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR).
Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι «τι μπορεί να κάνει η ΤΝ;», αλλά «τι πρέπει να κάνει για την Κύπρο και τους πολίτες της;». Και εκεί πρέπει να μετριέται η επιτυχία.
Μπορεί η ΤΝ να αλλάξει όχι μόνο το πώς λειτουργεί η κυπριακή οικονομία, αλλά και το πώς προβάλλεται η Κύπρος διεθνώς από τον τουρισμό και τον πολιτισμό μέχρι τα κυπριακά προϊόντα;
Βεβαίως, γιατί η ΤΝ μπορεί να μετασχηματίσει τόσο την εμπειρία όσο και τον τρόπο με τον οποίο την προβάλλουμε διεθνώς. Στον τουρισμό, για παράδειγμα, η προσέγγιση του Smart Tourism 2032 αναδεικνύει την Κύπρο ως ένα «Living Lab», όπου η τεχνολογία συνδυάζεται με την αυθεντική κυπριακή φιλοξενία.
Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει έναν εργαζόμενο στον τουριστικό κλάδο να προβλέπει καλύτερα τις ανάγκες του επισκέπτη, να επιτρέψει πιο εξατομικευμένες υπηρεσίες και να συνδέσει τον επισκέπτη με τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και τις τοπικές εμπειρίες με πολύ πιο έξυπνο τρόπο. Το ίδιο ισχύει για τα κυπριακά προϊόντα και τις υπηρεσίες: καλύτερη κατανόηση των διεθνών αγορών, πολυγλωσσική επικοινωνία, εξατομικευμένη και πιο στοχευμένη προβολή, καθώς και πρόσβαση σε κοινά που σήμερα είναι δυσκολότερο να προσεγγίσουμε.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να εξάγουμε κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό: εμπιστοσύνη. Εάν η Κύπρος κατορθώσει να αναπτύξει ένα διεθνώς αναγνωρίσιμο μοντέλο Αξιόπιστης ΤΝ (Trusted AI), τότε δεν θα προβάλλει μόνο τον τουρισμό ή τα προϊόντα της, αλλά και την ίδια τη χώρα ως αξιόπιστη ευρωπαϊκή δικαιοδοσία τεχνολογίας.
Ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα είναι η μετατροπή της έρευνας σε επιχειρηματική αξία. Τι χρειάζεται ώστε περισσότερη κυπριακή έρευνα να μετατρέπεται σε προϊόντα, startups και εξαγωγές;
Αυτό που επιδιώκουμε είναι η μείωση της απόστασης μεταξύ ερευνητή, τεχνολόγου, επιχείρησης, ρυθμιστή και αγοράς. Η μικρή κλίμακα της Κύπρου μπορεί κάλλιστα να μετατραπεί από περιορισμό σε πλεονέκτημα: μπορούμε να φέρουμε αυτούς τους ανθρώπους στο ίδιο τραπέζι πιο εύκολα και να μειώσουμε τον χρόνο από την ιδέα στη δοκιμή και από τη δοκιμή στην αγορά.
Αυτήν τη φιλοσοφία υπηρετούν τα testbeds, τα sandboxes, η αξιοποίηση της ερευνητικής τεχνογνωσίας και οι ασφαλείς κοινόχρηστες υποδομές που περιλαμβάνει η Στρατηγική. Βλέπω ακόμη μια νέα αλυσίδα αξίας γύρω από την Trusted AI. Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εταιρείες τεχνολογίας μπορούν να αναπτύξουν υπηρεσίες δοκιμών, αξιολόγησης, τεχνικής τεκμηρίωσης, model-risk management, διακυβέρνησης και συμμόρφωσης. Δεν μιλάμε μόνο για υποστηρικτικές λειτουργίες, αλλά και για εξαγώγιμη τεχνογνωσία.
Ήδη δημιουργούμε διεθνείς συνεργασίες στην ΤΝ, στους ημιαγωγούς, στην προηγμένη πληροφορική, στο Διάστημα, στην ψηφιακή υγεία, στην κυβερνοασφάλεια και στην εμπορική αξιοποίηση της έρευνας. Το ζητούμενο τώρα είναι να συνδέσουμε αυτές τις δυνατότητες σε ένα ενιαίο οικοσύστημα επιχειρηματικής αξιοποίησης.
Έχοντας εργαστεί σε σημαντικούς διεθνείς τεχνολογικούς οργανισμούς όπως η Oracle και η AWS, ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα τα πραγματικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Κύπρου ως κόμβου καινοτομίας και τι «βλέπετε» εσείς που δεν «βλέπει» ακόμη ένας διεθνής επενδυτής;
Η Κύπρος δεν πρόκειται να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ, την Κίνα ή τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες στην κλίμακα των μοντέλων ΤΝ ή των υπολογιστικών υποδομών — και ούτε χρειάζεται. Το ανταγωνιστικό μας πλεονέκτημα πρέπει να αναζητηθεί στην εξειδίκευση. Γι’ αυτό και η επόμενη εξαγωγή της Κύπρου μπορεί να είναι η εμπιστοσύνη. Η οικονομία της αξιόπιστης ΤΝ δημιουργεί μια νέα αλυσίδα υπηρεσιών: AI governance, έλεγχο αλγοριθμικών συστημάτων και model risk, κανονιστική συμμόρφωση, τεχνική αξιολόγηση, κυβερνοασφάλεια και υπεύθυνη ΤΝ. Πρόκειται για πεδία στα οποία η Κύπρος διαθέτει ήδη ισχυρό οικοσύστημα νομικών, ελεγκτικών, χρηματοοικονομικών, συμβουλευτικών και τεχνολογικών υπηρεσιών.
Η Στρατηγική τοποθετεί, επίσης, την ευελιξία, την ευρωπαϊκή αξιοπιστία, την τομεακή εξειδίκευση και τη διεθνή συνδεσιμότητα ως πραγματικά ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά. Και υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο: η θέση μας ως ευρωπαϊκής «γέφυρας» προς την Ανατολική Μεσόγειο. Μπορούμε να γίνουμε ο χώρος όπου διεθνείς επιχειρήσεις δοκιμάζουν, πιστοποιούν και προσαρμόζουν υπεύθυνα τεχνολογίες για την ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά.
Σε ποιους τομείς μπορούν Ελλάδα και Κύπρος να λειτουργήσουν συμπληρωματικά και να δημιουργήσουν έναν αποτελεσματικό διάδρομο έρευνας, καινοτομίας και τεχνολογίας με διεθνή εμβέλεια;
Θα ξεκινούσα από τους τομείς στους οποίους ήδη χτίζεται πραγματική τεχνολογική ικανότητα. Η ΤΝ, η προηγμένη πληροφορική, οι ημιαγωγοί, η κυβερνοασφάλεια, το διάστημα, η ψηφιακή υγεία και η εμπορική αξιοποίηση της έρευνας αποτελούν ήδη βασικούς άξονες των διεθνών συνεργασιών που προτάσσει η Κύπρος.
Η Ελλάδα, από την άλλη, προσφέρει μεγαλύτερη κλίμακα ερευνητικού και επιχειρηματικού οικοσυστήματος. Η Κύπρος, μέσω του Pharos-CY, αξιοποιεί τις υποδομές και τις δυνατότητες του ελληνικού AI Factory «Pharos», συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στον υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» στην Ελλάδα, και μπορεί να λειτουργήσει ως ευέλικτο testbed, ως ευρωπαϊκή δικαιοδοσία για τη δοκιμή και την υπεύθυνη εφαρμογή τεχνολογιών και ως «γέφυρα» προς την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον βλέπω και γύρω από το Trusted AI. Ο Κανονισμός AI Act δημιουργεί ανάγκη για τεχνογνωσία στους τομείς της διακυβέρνησης, της συμμόρφωσης, του model risk και του testing, καθώς και στα δεδομένα και την κυβερνοασφάλεια. Αν Ελλάδα και Κύπρος συνδυάσουν ερευνητική γνώση, επιχειρηματική εφαρμογή και κανονιστική τεχνογνωσία, μπορούν να δημιουργήσουν ικανότητες με εξαγώγιμη αξία.
Δεν αρκεί, όμως, ένα ακόμη μνημόνιο συνεργασίας. Χρειάζονται κοινά testbeds, ερευνητικά προγράμματα, επιχειρήσεις, ταλέντο και πραγματικά έργα που να φτάνουν στην αγορά. Τότε μιλάμε για έναν πραγματικό διάδρομο έρευνας, καινοτομίας και τεχνολογίας και όχι απλώς για θεσμική συνεργασία.
«Η μικρή κλίμακα της Κύπρου μπορεί να μετατραπεί από περιορισμό σε πλεονέκτημα.»
Τι χρειάστηκε να «ξεμάθετε» περνώντας από τον ιδιωτικό τομέα στον ρόλο του Επικεφαλής Επιστήμονα για την Έρευνα, την Καινοτομία και την Τεχνολογία της Κυπριακής Δημοκρατίας — και τι από εκείνη την εμπειρία θεωρείτε πιο πολύτιμο;
Στον ιδιωτικό τομέα μαθαίνεις να εστιάζεις έντονα στην ταχύτητα, στην εκτέλεση και στο αποτέλεσμα. Αυτό παραμένει πολύτιμο. Αντίθετα, στο Δημόσιο χρειάστηκε να «ξεμάθω» την αντίληψη ότι η καλύτερη τεχνολογική λύση είναι αυτομάτως και η σωστή λύση. Δεν ισχύει πάντοτε.
Η εμπειρία της Εθνικής Στρατηγικής για την ΤΝ το επιβεβαιώνει. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία. Πρέπει να επικεντρωνόμαστε στο τι πρέπει να κάνει για τον πολίτη και να σχεδιάζουμε μαζί με εκείνους που θα τη χρησιμοποιούν. Γι’ αυτό η διαβούλευση περιλαμβάνει όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, από επιχειρήσεις και υπουργεία μέχρι εκπαιδευτικούς, επαγγελματικούς φορείς και οργανώσεις ατόμων με αναπηρίες.
Η προσβασιμότητα, για παράδειγμα, δεν μπορεί να προστεθεί εκ των υστέρων. Πρέπει να βρίσκεται στον σχεδιασμό από την αρχή. Το ίδιο ισχύει για την εμπιστοσύνη, την ιδιωτικότητα και την ανθρώπινη εποπτεία. Από τον ιδιωτικό τομέα, όμως, κρατώ κάτι σταθερό: την απαίτηση η τεχνολογία να δημιουργεί μετρήσιμη αξία. Αν δεν βελτιώνει υπηρεσίες, παραγωγικότητα, αποφάσεις ή εμπειρία, παραμένει επίδειξη και όχι πραγματική αξία.
Αν ξανακάναμε αυτήν τη συζήτηση το 2030, ποια αποτελέσματα θα σας έκαναν να πείτε ότι η στρατηγική της Κύπρου για τεχνολογία και καινοτομία πέτυχε;
Το στοίχημα είναι να αποδείξουμε στην πράξη ότι η τεχνολογία δημιουργεί πραγματικό αντίκτυπο και αξία για τον άνθρωπο και την οικονομία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει αύξηση της παραγωγικότητας και δημόσιες υπηρεσίες ταχύτερες, απλούστερες και πιο προσβάσιμες. Σημαίνει εργαζομένους που αξιοποιούν το Human+ μοντέλο, δηλαδή ανθρώπινη κρίση, δημιουργικότητα και ενσυναίσθηση, ενισχυμένες από την ταχύτητα και την αναλυτική δύναμη της ΤΝ. Σημαίνει νέους με AI literacy, κριτική σκέψη και τις δεξιότητες που απαιτεί η νέα οικονομία. Και σημαίνει επιχειρήσεις πιο παραγωγικές, περισσότερο εξωστρεφείς και ικανές να κλιμακώνονται με ασφάλεια.
Θα ήθελα, επίσης, η Κύπρος να μετατρέψει το Trusted AI σε οικονομικό πλεονέκτημα: να εξάγει τεχνογνωσία στη διακυβέρνηση, στο testing, στη συμμόρφωση, στην κυβερνοασφάλεια και στην υπεύθυνη ΤΝ και να προσελκύει διεθνείς εταιρείες που αναζητούν μια αξιόπιστη ευρωπαϊκή βάση.
Για μένα, αυτό είναι το πραγματικό μέτρο. Μέχρι το 2032, η επιτυχία δεν θα μετρηθεί από το πόσο μιλάμε για την ΤΝ, αλλά από καλύτερες υπηρεσίες, ουσιαστικότερη εργασία, περισσότερες ευκαιρίες, ισχυρότερες επιχειρήσεις και την ικανότητα της Κύπρου να διαμορφώνει το δικό της τεχνολογικό μέλλον.
Φωτογραφία: Χάρης Κυπριανού
Η νέα έκδοση του Fortune Greece, Greece & Cyprus κυκλοφορεί από την Τετάρτη 30/9 σε Ελλάδα & Κύπρο.
H ON LINE ΕΚΔΟΣΗ TOY FORTUNE GREECE ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΘΕΣΙΜΗ ME ENA ΜΟΝΟ KΛΙΚ ΣΤΟ Fortune Members
