Νόμπελ Χημείας 2026: Ποιοι επιστήμονες τιμήθηκαν και για ποια ανακάλυψη

• Το Νόμπελ Χημείας 2026 απονεμήθηκε στους Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι.
• Οι δύο επιστήμονες τιμήθηκαν για την ανακάλυψη μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση.
• Οι νικητές θα μοιραστούν χρηματικό έπαθλο 12 εκατ. σουηδικών κορωνών, περίπου 1,2 εκατ. δολάρια.

Στους επιστήμονες Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι απονεμήθηκε το Νόμπελ Χημείας 2026, για έρευνα που βοήθησε τους χημικούς να κατανοήσουν καλύτερα πώς μπορούν να ελέγχουν ποια «εκδοχή» ενός μορίου παράγεται κατά τη διάρκεια μιας χημικής αντίδρασης.

Η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι οι δύο επιστήμονες βραβεύονται «για την ανακάλυψη μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση».

Η έρευνά τους αφορά ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα της σύγχρονης χημείας: πώς μπορούν οι επιστήμονες να παράγουν επιλεκτικά μία συγκεκριμένη μορφή ενός μορίου όταν στη φύση υπάρχουν δύο σχεδόν πανομοιότυπες, αλλά όχι ίδιες, εκδοχές του.

Τι είναι η χειρομορφία

Για να εξηγήσει τη σημασία της βράβευσης, ο πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας Χάινερ Λίνκε χρησιμοποίησε το παράδειγμα των ανθρώπινων χεριών.

Το δεξί και το αριστερό χέρι είναι κατοπτρικές εικόνες το ένα του άλλου, αλλά δεν μπορούν να τοποθετηθούν ακριβώς το ένα πάνω στο άλλο.

Το ίδιο συμβαίνει και με πολλά μόρια.

Οι δύο μορφές ονομάζονται εναντιομερή και το φαινόμενο είναι γνωστό ως χειρομορφία, από την ελληνική λέξη «χείρ».

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, επειδή δύο κατοπτρικές μορφές του ίδιου μορίου μπορούν να αλληλεπιδρούν πολύ διαφορετικά με έναν βιολογικό οργανισμό.

Γιατί έχει σημασία η ασύμμετρη σύνθεση

Η ασύμμετρη οργανική σύνθεση επιτρέπει στους χημικούς να ευνοούν την παραγωγή της μίας από τις δύο μορφές ενός χειρόμορφου μορίου.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε τομείς όπως η φαρμακοβιομηχανία, όπου η μία μορφή ενός μορίου μπορεί να έχει την επιθυμητή θεραπευτική δράση, ενώ η άλλη μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματική ή να προκαλεί διαφορετικές επιδράσεις.

Οι ανακαλύψεις των Καγκάν και Σοάι συνέβαλαν στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μικρές αρχικές διαφορές μεταξύ δύο μοριακών μορφών μπορούν να ενισχυθούν δραματικά κατά τη διάρκεια μιας αντίδρασης.

Τι είναι η αυτοκατάλυση

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η συμβολή στην αυτοκατάλυση.

Σε μια αυτοκαταλυτική αντίδραση, το προϊόν μιας χημικής αντίδρασης λειτουργεί το ίδιο ως καταλύτης, επιταχύνοντας την περαιτέρω παραγωγή του.

Με απλά λόγια, όσο περισσότερο από το συγκεκριμένο μόριο παράγεται, τόσο περισσότερο μπορεί να επιταχύνεται η παραγωγή του ίδιου προϊόντος.

Σε συνδυασμό με την ασύμμετρη σύνθεση, το φαινόμενο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγάλη υπεροχή της μίας χειρόμορφης μορφής έναντι της άλλης.

Η δουλειά αυτή έχει βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα όχι μόνο τον σχεδιασμό χημικών αντιδράσεων αλλά και ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με το πώς η φύση μπορεί να καταλήγει σε μία συγκεκριμένη μοριακή «κατεύθυνση».

Το τρίτο Νόμπελ της εβδομάδας

Το Νόμπελ Χημείας είναι παραδοσιακά το τρίτο βραβείο που ανακοινώνεται κατά την εβδομάδα των Νόμπελ.

Τη Δευτέρα ανακοινώθηκε το Νόμπελ Ιατρικής και την Τρίτη το Νόμπελ Φυσικής, ενώ ακολουθούν τα βραβεία Λογοτεχνίας και Ειρήνης.

Το Νόμπελ Ειρήνης είναι το μοναδικό που δεν απονέμεται στη Σουηδία, αλλά στο Όσλο της Νορβηγίας.

Έπαθλο 12 εκατ. σουηδικών κορωνών

Οι Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 12 εκατ. σουηδικών κορωνών, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 1,2 εκατ. δολάρια.

Τα μετάλλια θα απονεμηθούν στους βραβευθέντες από τον βασιλιά της Σουηδίας Κάρολο ΙΣΤ΄ Γουσταύο στη Στοκχόλμη στις 10 Δεκεμβρίου, επέτειο του θανάτου του Άλφρεντ Νόμπελ.

Το περσινό Νόμπελ Χημείας είχε απονεμηθεί στους Σουσούμου Κιταγκάουα, Ρίτσαρντ Ρόμπσον και Ομάρ Γιαγκί για την ανάπτυξη των μεταλλο-οργανικών πλαισίων (metal-organic frameworks), μιας κατηγορίας υλικών με εφαρμογές από τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα έως τη συλλογή νερού.

Η φετινή βράβευση επιστρέφει έτσι σε ένα από τα πιο θεμελιώδη πεδία της οργανικής χημείας: τον ακριβή έλεγχο της δομής και της «κατεύθυνσης» των μορίων που δημιουργούνται σε μια αντίδραση.

πηγή φώτο: NobelPrize

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΕΚΤ: Πώς η ακριβή ενέργεια μπορεί να περιορίσει τις νέες αυξήσεις επιτοκίων
• ΜμΕ: Πώς θα φτάσουν στην αγορά δάνεια 5 δισ. ευρώ μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
• Η επίσκεψη Ρούμπιο και οι επιλογές της Αθήνας
• Ελλάδα και Κύπρος: Μια επιχειρηματική συμμαχία με ευρωπαϊκό αποτύπωμα