Ακρίβεια και Μέση Ανατολή: Πώς αντιδρά ο Έλληνας καταναλωτής στη νέα κρίση
Η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή επανέρχεται στο προσκήνιο με ένταση, επηρεάζοντας άμεσα τις διεθνείς ενεργειακές αγορές και, κατ’ επέκταση, το κόστος ζωής στην Ελλάδα. Παρά το δυσμενές περιβάλλον, ο Έλληνας καταναλωτής εμφανίζεται πιο προσαρμοσμένος από ποτέ, έχοντας διαμορφώσει μηχανισμούς που του επιτρέπουν να διαχειρίζεται αποτελεσματικότερα τις αυξήσεις τιμών και την αβεβαιότητα.
Η πολυετής εμπειρία διαδοχικών κρίσεων – από τη δημοσιονομική κρίση έως την πανδημία και την ενεργειακή αναταραχή – έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση ενός πιο ώριμου καταναλωτικού προτύπου. Οι καταναλωτές είναι πλέον πιο ενημερωμένοι, συγκρίνουν συστηματικά τιμές και αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία για να εντοπίζουν πιο συμφέρουσες επιλογές. Η «έξυπνη αγορά» αποτελεί πλέον καθημερινή πρακτική.
Παρά τις πιέσεις, η καταναλωτική συμπεριφορά δεν χαρακτηρίζεται από πανικό αλλά από προσαρμοστικότητα. Ο Έλληνας καταναλωτής δείχνει να έχει «εκπαιδευτεί» μέσα από τις κρίσεις, υιοθετώντας πρακτικές που του επιτρέπουν να διατηρεί όσο το δυνατόν περισσότερο την αγοραστική του δύναμη.
Κυρίαρχη τάση παραμένει η στροφή προς προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, τα οποία συνδυάζουν χαμηλότερο κόστος με ικανοποιητική ποιότητα. Οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ ενισχύουν διαρκώς τις σχετικές σειρές, ανταποκρινόμενες στη ζήτηση, ενώ οι καταναλωτές φαίνεται να έχουν πλέον ξεπεράσει τις επιφυλάξεις του παρελθόντος. Σε πολλές κατηγορίες, τα προϊόντα αυτά αποτελούν βασική επιλογή και όχι λύση ανάγκης.
Παράλληλα, ενισχύεται η τάση για πιο αυστηρό προγραμματισμό αγορών. Οι καταναλωτές καταρτίζουν λίστες, αποφεύγουν τις παρορμητικές αγορές και στρέφονται σε προσφορές και εκπτώσεις. Η συστηματική παρακολούθηση φυλλαδίων και προωθητικών ενεργειών λειτουργεί ως βασικό εργαλείο εξοικονόμησης, ενώ αυξάνεται και η προτίμηση σε μεγαλύτερες συσκευασίες όταν αυτές αποδεικνύονται οικονομικότερες ανά μονάδα.
Σημαντική είναι και η προσαρμογή στη διαχείριση της ενέργειας. Η αύξηση του κόστους καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας οδηγεί σε πιο συνετή χρήση, με τους καταναλωτές να επενδύουν σε ενεργειακά αποδοτικές συσκευές ή να αλλάζουν καθημερινές συνήθειες. Η εξοικονόμηση έχει πλέον μετατραπεί από επιλογή σε αναγκαιότητα.
Τι φοβίζει τους καταναλωτές
Την ίδια στιγμή, αυξημένα επίπεδα φόβου, άγχους και ανασφάλειας καταγράφονται λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ξεπερνώντας αντίστοιχους δείκτες που είχαν καταγραφεί τόσο κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία όσο και στην περίοδο της περιβαλλοντικής κρίσης, σύμφωνα με έρευνα του ΙΕΛΚΑ.
Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο 16ο Food Retail Conference από τον πρόεδρο του ΙΕΛΚΑ και καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργο Δουκίδη. Σύμφωνα με την έρευνα, το 25% των καταναλωτών δηλώνει φόβο για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το 27% εκφράζει θυμό και το 26% ανησυχία. Τα ποσοστά αυτά είναι αισθητά υψηλότερα σε σύγκριση με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την περιβαλλοντική κρίση.
Η ανησυχία των νοικοκυριών επικεντρώνεται κυρίως στις δαπάνες για τρόφιμα και ενέργεια. Το 40% των ερωτηθέντων χαρακτηρίζει τις αυξήσεις στα τρόφιμα ως ιδιαίτερα επιβαρυντικές, ενώ το 34% εκφράζει αντίστοιχη ανησυχία για το ενεργειακό κόστος. Σε ορίζοντα εξαμήνου, το 39% εκτιμά ότι οι πιέσεις στα τρόφιμα θα συνεχιστούν, ενώ το 35% αναμένει ανάλογη επιβάρυνση στην ενέργεια.
Σε επίπεδο συμπεριφοράς, οι καταναλωτές περιορίζουν άμεσα τις δαπάνες τους. Το 60% δηλώνει ότι αναβάλλει ή ακυρώνει αγορές, ενώ το 54% μειώνει δαπάνες σε εστίαση και υπηρεσίες. Παράλληλα, το 40% στρέφεται πιο συστηματικά σε προσφορές και οικονομικότερες επιλογές, επιβεβαιώνοντας τη στροφή σε πιο αυστηρή διαχείριση του διαθέσιμου εισοδήματος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση απέναντι στην κρατική παρέμβαση. Έχοντας εμπειρία προηγούμενων κρίσεων, σημαντικό ποσοστό των καταναλωτών προσδοκά νέα μέτρα στήριξης. Το 81% αναμένει ενίσχυση για την ενέργεια, το 77% για τα καύσιμα και το 67% για τα τρόφιμα μέσα στους επόμενους έξι μήνες.
Εξασθένιση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης
Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, οι Έλληνες καταναλωτές παραμένουν οι πιο απαισιόδοξοι στην ΕΕ. Ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης διαμορφώθηκε τον Μάρτιο στις -52,5 μονάδες, έναντι -49,2 τον Φεβρουάριο.
Οι αρνητικές εκτιμήσεις για την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών ενισχύθηκαν, με το 67% να δηλώνει επιδείνωση, ενώ μόλις το 2% αναφέρει βελτίωση. Οι προσδοκίες για το επόμενο 12μηνο εμφανίζονται ακόμη πιο επιβαρυμένες, με το 69% να αναμένει περαιτέρω επιδείνωση.
Αντίστοιχα, επιδεινώνονται και οι εκτιμήσεις για την πορεία της οικονομίας της χώρας, με το 72% να προβλέπει αρνητική εξέλιξη. Η πρόθεση για μεγάλες αγορές παραμένει χαμηλή, ενώ η δυνατότητα αποταμίευσης εξακολουθεί να θεωρείται περιορισμένη για τη συντριπτική πλειονότητα των νοικοκυριών.
Η πίεση στις τιμές εκτιμάται ότι θα συνεχιστεί, με το 76% των καταναλωτών να αναμένει περαιτέρω αυξήσεις. Παράλληλα, η καθημερινή οικονομική πραγματικότητα παραμένει δύσκολη, με την πλειονότητα να δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» ή αναγκάζεται να καταφεύγει σε αποταμιεύσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αβεβαιότητα για το μέλλον παραμένει έντονη, με την πλειονότητα των νοικοκυριών να θεωρεί ότι η οικονομική της κατάσταση δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί, στοιχείο που αποτυπώνει τη συνολική εύθραυστη ψυχολογία της αγοράς και της κοινωνίας.
