Από πολιτική μετάβαση έως εμφύλιο: Το αύριο του Ιράν μετά τα πλήγματα ΗΠΑ-Ισραήλ και τα 4 πιθανά σενάρια
-
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν ανοίγει ένα νέο, εξαιρετικά αβέβαιο γεωπολιτικό κεφάλαιο.
-
Αναλυτές εξετάζουν τέσσερα βασικά σενάρια για την επόμενη ημέρα της χώρας.
-
Από μια πολιτική μετάβαση έως εμφύλιο πόλεμο, το εύρος των πιθανών εξελίξεων παραμένει μεγάλο.
Η επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν σηματοδοτεί μια νέα περίοδο αβεβαιότητας για τη Μέση Ανατολή. Τα πλήγματα στόχευσαν κρίσιμους πυλώνες της ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, από το πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα έως το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ παράλληλα επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο βαθιών πολιτικών εξελίξεων στο εσωτερικό της χώρας.
Την ίδια στιγμή, ενισχύεται η συζήτηση γύρω από την πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη. Η αμερικανική πλευρά εμφανίζει τις εξελίξεις ως πιθανή ευκαιρία για τον ιρανικό λαό να αμφισβητήσει τη θεοκρατική ηγεσία που κυβερνά τη χώρα από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Σε ανάλυσή της, η βρετανική εφημερίδα Guardian εξετάζει τέσσερα βασικά σενάρια για το μέλλον του Ιράν. Τα σενάρια δεν ιεραρχούνται με βάση την πιθανότητα υλοποίησής τους, αλλά με βάση το επίπεδο σταθερότητας που θα μπορούσαν να επιφέρουν.
1. Μια γρήγορη πολιτική μετάβαση
Το πρώτο σενάριο θεωρείται το πιο επιθυμητό από την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ. Προβλέπει την κατάρρευση της αντίστασης από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και τους Φρουρούς της Επανάστασης, με τις αντιπολιτευτικές δυνάμεις να συμφωνούν στον σχηματισμό μεταβατικής κυβέρνησης.
Η κυβέρνηση αυτή θα μπορούσε να τεθεί υπό την ηγεσία του εξόριστου πρώην πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί, γιου του τελευταίου σάχη του Ιράν. Στο πλαίσιο της μετάβασης θα προετοιμάζονταν εκλογές, ενώ το νέο καθεστώς θα εγκατέλειπε το πυρηνικό πρόγραμμα και θα άνοιγε την ενεργειακή αγορά της χώρας σε διεθνείς επενδύσεις.
Παρότι πρόκειται για το πιο «ειρηνικό» σενάριο, οι αναλυτές το θεωρούν και το λιγότερο πιθανό, καθώς η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η κατάρρευση αυταρχικών καθεστώτων σπάνια οδηγεί άμεσα σε σταθερή δημοκρατική μετάβαση.
2. Το «μοντέλο Μαδούρο»
Ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει ότι το καθεστώς θα παραμείνει στην εξουσία, αλλά με αλλαγή ηγεσίας και με σημαντικές παραχωρήσεις προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε αυτή την περίπτωση, ένας νέος – πιθανώς πιο μετριοπαθής – ηγέτης θα μπορούσε να αντικαταστήσει τη σημερινή ηγεσία και να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον. Το Ιράν ενδέχεται να αποδεχθεί αυστηρούς περιορισμούς στο πυρηνικό και πυραυλικό του πρόγραμμα, παραχωρώντας παράλληλα ενεργειακές συμβάσεις σε δυτικές εταιρείες.
Σε αντάλλαγμα, το καθεστώς θα διατηρούσε τον έλεγχο της εσωτερικής πολιτικής σκηνής και των βασικών μηχανισμών εξουσίας.
3. Το καθεστώς αντέχει
Σύμφωνα με το τρίτο σενάριο, το υφιστάμενο καθεστώς μπορεί να αποδειχθεί πιο ανθεκτικό από όσο εκτιμούν οι αντίπαλοί του. Οι επιζώντες της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας θα μπορούσαν να συνεχίσουν τις επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ ένας νέος σκληροπυρηνικός θρησκευτικός ηγέτης θα αναλάμβανε την εξουσία.
Σε μια τέτοια εξέλιξη, το πυρηνικό πρόγραμμα ενδέχεται να μεταφερθεί σε ακόμη βαθύτερες υπόγειες εγκαταστάσεις και να επιταχυνθεί η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων ως μέσο στρατηγικής αποτροπής.
Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένα ακόμη πιο απομονωμένο και έντονα στρατιωτικοποιημένο Ιράν.
4. Εμφύλιος πόλεμος και χάος
Το τέταρτο σενάριο θεωρείται το πιο επικίνδυνο. Προβλέπει πλήρη αποσταθεροποίηση της χώρας, σε περίπτωση που οι παρατεταμένοι βομβαρδισμοί αποδυναμώσουν σοβαρά το καθεστώς.
Η κατάσταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποσκιρτήσεις μέσα στις δυνάμεις ασφαλείας, μαζικές διαδηλώσεις και σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών πολιτικών και εθνοτικών ομάδων. Περιοχές όπου δραστηριοποιούνται μειονότητες, όπως οι Κούρδοι ή οι Μπαλούτσι, θα μπορούσαν να μετατραπούν σε εστίες αποσχιστικών κινημάτων.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον γενικευμένης αστάθειας, ακόμη και τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν θα μπορούσαν να μετατραπούν σε αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ ανταγωνιστικών ομάδων.
