Από το κρέας στο «πράσινο» πιάτο το νέο σενάριο για τη γεωργία στην Ευρώπη
Σε νέα φάση εισέρχεται η συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας, με την Ευρωπαϊκή Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή να εισηγείται προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή -μέσω μιας έκθεσης περίπου 350 σελίδων- παρεμβάσεις που αγγίζουν τον πυρήνα του αγροδιατροφικού μοντέλου. Στο επίκεντρο των προτάσεων των επιστημονικών συμβούλων για το κλίμα της Ε.Ε. βρίσκεται η σταδιακή κατάργηση των ενισχύσεων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) που συνδέονται με την κτηνοτροφία, καθώς και η ανακατανομή πόρων προς καλλιέργειες με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Με άλλα λόγια, η επιτροπή προκρίνει μια σαφή μετατόπιση:
- λιγότερη έμφαση στην παραγωγή κρέατος
- και ισχυρότερη στήριξη σε πιο βιώσιμα και ανθεκτικά μοντέλα παραγωγής, με φόντο τον σημαντικό ρόλο της γεωργίας στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρώπη.
Η μετάβαση, ωστόσο, εκτείνεται πέρα από το πεδίο της παραγωγής και αγγίζει άμεσα τις διατροφικές επιλογές, φέρνοντας στο προσκήνιο μια ευρύτερη αναδιάρθρωση του αγροδιατροφικού συστήματος της Ε.Ε.
Τι προτείνουν οι επιστήμονες
Η έκθεση δεν περιορίζεται σε γενικές κατευθύνσεις, αλλά καταγράφει συγκεκριμένες παρεμβάσεις για τον μετασχηματισμό του αγροδιατροφικού τομέα. Πιο συγκεκριμένα, περιλαμβάνει την επανεξέταση των άμεσων ενισχύσεων της ΚΑΠ, με στόχο τη σύνδεσή τους με περιβαλλοντικά κριτήρια και όχι μόνο με το μέγεθος της εκμετάλλευσης ή την παραγωγή.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην εισαγωγή μηχανισμών που θα αποτυπώνουν το περιβαλλοντικό κόστος της γεωργίας. Μεταξύ άλλων, εξετάζεται η εφαρμογή συστημάτων τιμολόγησης των εκπομπών, τόσο για τις ενεργειακές χρήσεις όσο και για εκπομπές που συνδέονται με την κτηνοτροφία, όπως το μεθάνιο. Παράλληλα, προτείνονται κίνητρα για πρακτικές που συμβάλλουν στη δέσμευση άνθρακα, όπως η βελτίωση της υγείας των εδαφών και η βιώσιμη διαχείριση της γης.
Η έκθεση αναφέρεται και στην ανάγκη ενίσχυσης της καινοτομίας και της τεχνολογίας στον αγροτικό τομέα, με επενδύσεις σε πιο αποδοτικές και λιγότερο ρυπογόνες μορφές παραγωγής. Βαρύτητα δίνεται και στη στήριξη των αγροτών κατά τη διάρκεια της μετάβασης, μέσω στοχευμένων χρηματοδοτικών εργαλείων και τεχνικής υποστήριξης.
Σημαντικό σκέλος των προτάσεων αφορά και την πλευρά της κατανάλωσης. Η επιτροπή προτείνει την προώθηση πιο βιώσιμων διατροφικών προτύπων, την ενίσχυση της διαφάνειας μέσω σήμανσης των τροφίμων και την καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών, ώστε να ενθαρρύνονται επιλογές με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Η μάχη για τα κονδύλια της ΚΑΠ
Οι προτάσεις αυτές ανοίγουν ουσιαστικά τη συζήτηση για μια ευρείας κλίμακας ανακατανομή πόρων στο εσωτερικό της ΚΑΠ, ενός από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε. Με προϋπολογισμό που απορροφά περίπου το ένα τρίτο των κοινοτικών δαπανών, ακόμη και μικρές μετατοπίσεις στις προτεραιότητες μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε ολόκληρη την αγροτική οικονομία. Οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να ασκηθούν, όπως είναι λογικό, στον τομέα της κτηνοτροφίας, ιδίως σε δραστηριότητες υψηλής έντασης εκπομπών. Ιδιαίτερα σε χώρες με ισχυρό ζωικό κεφάλαιο και υψηλή εξάρτηση από τις άμεσες ενισχύσεις, όπως είναι η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Ισπανία, όπου η παραγωγή βοείου κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων αποτελεί βασικό μέρος της αγροτικής οικονομίας.
Για την Ελλάδα, η κατεύθυνση που περιγράφεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο αγγίζει έναν από τους πιο ευαίσθητους κλάδους της αγροτικής οικονομίας. Η αιγοπροβατοτροφία αποτελεί τη βάση της παραγωγής γάλακτος για τη φέτα, ένα από τα σημαντικότερα εξαγώγιμα αγροτικά προϊόντα της χώρας, ενώ στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ενισχύσεις της ΚΑΠ. Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, οι άμεσες ενισχύσεις αποτελούν κρίσιμο μέρος του εισοδήματος για πολλές κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, ιδιαίτερα σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, όπου το κόστος παραγωγής είναι υψηλότερο και οι εναλλακτικές δραστηριότητες περιορισμένες. Σε αυτό το πλαίσιο, η σταδιακή απομάκρυνση από ενισχύσεις που συνδέονται με την κτηνοτροφία μεταφράζεται άμεσα σε πίεση για τη βιωσιμότητα των μονάδων.
Ο ρόλος της επιτροπής
Οι παρεμβάσεις της επιτροπής έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς πρόκειται για ανεξάρτητο επιστημονικό όργανο της Ε.Ε. με θεσμικό ρόλο στην παροχή κατευθύνσεων για την κλιματική πολιτική. Προηγούμενες συστάσεις της έχουν ήδη επηρεάσει τη χάραξη πολιτικής, όπως η πρόταση του 2023 για μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 90% έως το 2040, η οποία αποτέλεσε βάση για τη διαμόρφωση του σχετικού στόχου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σημειώνεται ότι οι νέες εισηγήσεις για τη γεωργία συμπίπτουν με μια περίοδο κατά την οποία η Ε.Ε. διαμορφώνει τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, επανεξετάζει το σύστημα αγροτικών επιδοτήσεων της ΚΑΠ και προωθεί νέα νομοθετικά εργαλεία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Οι κατευθύνσεις που τίθενται αποκτούν έτσι ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέονται άμεσα με αποφάσεις που βρίσκονται ήδη υπό διαμόρφωση.
Ωστόσο, η επόμενη φάση της συζήτησης μεταφέρεται στα κράτη-μέλη, τα οποία καλούνται να τοποθετηθούν απέναντι σε μια ενδεχόμενη αλλαγή προτεραιοτήτων στη γεωργία. Οι διαφορετικές παραγωγικές δομές και τα αντικρουόμενα συμφέροντα προμηνύουν δύσκολες διαπραγματεύσεις, καθώς χώρες με ισχυρή κτηνοτροφία αναμένεται να επιδιώξουν τη διατήρηση των ενισχύσεων, ενώ άλλες μπορεί να στηρίξουν μια πιο έντονη στροφή προς βιώσιμα μοντέλα παραγωγής.
