Η Ευρώπη στο περιθώριο της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή – Θα αντέξει την πίεση;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιθυμεί να εμπλακεί στη σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, ωστόσο οι εξελίξεις καθιστούν όλο και πιο δύσκολη την απόσταση ασφαλείας. Η επίθεση με drone σε βρετανική αεροπορική βάση στην Κύπρο υπενθύμισε ότι η κρίση δεν περιορίζεται γεωγραφικά στη Μέση Ανατολή, αλλά αγγίζει άμεσα το ευρωπαϊκό έδαφος.
Μέχρι στιγμής, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Politico, η αντίδραση των Βρυξελλών επικεντρώνεται κυρίως στην προστασία των Ευρωπαίων πολιτών που βρίσκονται στην περιοχή, στις πιθανές επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας, στις διαταραχές των αεροπορικών και θαλάσσιων μεταφορών και στον κίνδυνο νέων μεταναστευτικών ροών. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε ότι η Ένωση πρέπει να είναι προετοιμασμένη «από την ενέργεια έως τα πυρηνικά, από τις μεταφορές έως τη μετανάστευση και την ασφάλεια», υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαχείρισης των συνεπειών.
Χωρίς ουσιαστική επιρροή στην Ουάσιγκτον ή στο Τελ Αβίβ, η Επιτροπή συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση του λεγόμενου «Κολλεγίου Ασφαλείας», με στόχο τον συντονισμό των κρατών-μελών. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η ΕΕ περιορίζεται στην ανταλλαγή πληροφοριών και στην παρακολούθηση της κατάστασης, αναγνωρίζοντας ότι δεν διαθέτει τα μέσα για να διαμορφώσει τις εξελίξεις.
Στην πράξη, η ευρωπαϊκή στρατηγική μεταφράζεται σε συντονισμό για πιθανές εκκενώσεις πολιτών, παρακολούθηση κρίσιμων θαλάσσιων οδών όπως τα Στενά του Ορμούζ – από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου – και αξιολόγηση των ενεργειακών αποθεμάτων σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Παράλληλα, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, οι υπηρεσίες πληροφοριών εξετάζουν το ενδεχόμενο αυξημένου κινδύνου τρομοκρατικών ενεργειών σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Η Κύπρος στο επίκεντρο της γεωπολιτικής πίεσης
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το ζήτημα της Κύπρου. Η Λευκωσία δεν έχει ενεργοποιήσει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας 42.7 της ΕΕ – το ευρωπαϊκό αντίστοιχο του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ – καθώς μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να εκληφθεί ως άμεση εμπλοκή της Ένωσης στη σύγκρουση. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα απέστειλε δύο φρεγάτες και δύο μαχητικά F-16 στην Κύπρο, σε μια κίνηση ενίσχυσης της αποτρεπτικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Κύπρος, που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, φιλοξενεί συνεδρίαση του μηχανισμού Integrated Political Crisis Response (IPCR), ο οποίος έχει ενεργοποιηθεί σε προηγούμενες μεγάλες κρίσεις, από την πανδημία έως τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η πραγματικότητα για την Ευρώπη είναι σύνθετη: δεν επιθυμεί να γίνει μέρος μιας στρατιωτικής σύγκρουσης που σχεδιάστηκε αλλού, όμως οι οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές συνέπειες καθιστούν αδύνατη την πλήρη αποστασιοποίηση. Προς το παρόν, η ΕΕ παρακολουθεί από το περιθώριο. Το ερώτημα είναι για πόσο ακόμη θα μπορεί να το κάνει.
