Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να αποτιμήσει ένα έργο τέχνης; Πώς τα νέα εργαλεία αλλάζουν την αγορά
- Πλατφόρμες αποτίμησης με τεχνητή νοημοσύνη βοηθούν συλλέκτες να εκτιμούν την αξία έργων τέχνης και να αποφεύγουν υπερτιμημένες αγορές.
- Τα μοντέλα αξιοποιούν δεδομένα δημοπρασιών, ιδιωτικών πωλήσεων και ζήτησης, βελτιώνοντας τη διαφάνεια σε μια αγορά όπου πάνω από το 60% των συναλλαγών γίνεται ιδιωτικά.
- Παρά την τεχνολογία, η ανθρώπινη εμπειρία, η προέλευση και η κατάσταση του έργου εξακολουθούν να καθορίζουν την τελική αξία.
Η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο συλλέκτες και επενδυτές προσεγγίζουν την αγορά τέχνης, προσφέροντας εργαλεία αποτίμησης που υπόσχονται μεγαλύτερη διαφάνεια σε έναν παραδοσιακά αδιαφανή κλάδο.
Ο Βρετανός συλλέκτης Στίβεν Σμιθ, για παράδειγμα, στράφηκε το 2024 στην πλατφόρμα MyArtBroker για να αγοράσει εκτυπώσεις στη δευτερογενή αγορά. Τότε απέκτησε το έργο Echo της Μπριτζετ Ράιλι έναντι 7.500 λιρών (περίπου 10.300 δολαρίων). Από τότε χρησιμοποιεί το εργαλείο άμεσης αποτίμησης της πλατφόρμας για να παρακολουθεί την αξία της συλλογής του, δηλώνοντας ότι του προσφέρει μια σαφέστερη εικόνα της αγοράς.
Η αποτίμηση έργων τέχνης παραμένει, ωστόσο, μια σύνθετη διαδικασία. Πολλές γκαλερί δεν δημοσιοποιούν τις τιμές τους, ενώ οι ιδιωτικές συναλλαγές σπάνια γίνονται γνωστές. Στην πράξη, τα περισσότερα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται από δημοπρασίες επαναπώλησης. Σύμφωνα με την έκθεση Deloitte Private and ArtTactic Art & Finance Report 2025, περισσότεροι από τους μισούς συλλέκτες θεωρούν ότι η έλλειψη διαφάνειας στις τιμές αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην αγορά.
Η τεχνητή νοημοσύνη στην αποτίμηση έργων τέχνης
Σε αυτό το κενό επιχειρούν να απαντήσουν νέα εργαλεία αποτίμησης με τεχνητή νοημοσύνη. Τα συστήματα αυτά αναλύουν μεγάλους όγκους δεδομένων – από αποτελέσματα δημοπρασιών έως επαληθευμένες ιδιωτικές πωλήσεις – για να υπολογίσουν μια εκτιμώμενη αξία για κάθε έργο.
Η πλατφόρμα Artscapy, για παράδειγμα, προσφέρει δωρεάν βασικές εκτιμήσεις και αναλυτικές αποτιμήσεις επί πληρωμή. Ο CEO της εταιρείας Alessandro De Stasio αναφέρει ότι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδεύονται σε εξειδικευμένα δεδομένα της αγοράς τέχνης και συνδυάζονται με ιδιόκτητους αλγορίθμους. Με κόστος περίπου 59,99 λίρες, οι χρήστες μπορούν να λάβουν αναλυτική έκθεση για την αξία, τη ρευστότητα και τη μεταβλητότητα ενός έργου.
Η MyArtBroker, από την άλλη πλευρά, χρησιμοποιεί προγνωστικά μοντέλα μηχανικής μάθησης που αντλούν δεδομένα από περισσότερους από 400 οίκους δημοπρασιών, ιδιωτικές πωλήσεις και δείκτες ζήτησης. Σύμφωνα με την CEO Charlotte Stewart, το σύστημα σταθμίζει περίπου 40 διαφορετικές μεταβλητές, όπως το χρώμα, την τεχνική και τον τύπο χαρτιού, με ανθρώπινη επίβλεψη σε κάθε στάδιο.
Μια αγορά που παραμένει αδιαφανής
Παρά την τεχνολογική πρόοδο, μεγάλο μέρος της αγοράς τέχνης εξακολουθεί να λειτουργεί με περιορισμένη διαφάνεια. Εκτιμάται ότι πάνω από το 60% των συναλλαγών πραγματοποιείται ιδιωτικά, γεγονός που περιορίζει την πρόσβαση σε αξιόπιστα δεδομένα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Artnet, που διαθέτει τη μεγαλύτερη βάση δεδομένων δημοπρασιών έργων τέχνης, βρίσκεται σε φάση μετασχηματισμού μετά την εξαγορά της από τη Beowolff Capital το 2025. Ο CEO Andrew Wolff στοχεύει στη δημιουργία νέων εργαλείων που θα συνδυάζουν δεδομένα δημοπρασιών, πρωτογενούς αγοράς και συμπεριφοράς χρηστών, ενσωματώνοντας πληροφορίες από εκθέσεις, ακαδημαϊκές πηγές και κοινωνικά δίκτυα.
Η ανθρώπινη κρίση παραμένει κρίσιμη
Παρά τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, οι ειδικοί συμφωνούν ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη εμπειρία.
Η σύμβουλος τέχνης Aileen Agopian τονίζει ότι η αξία ενός έργου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η προέλευση, η κατάσταση, το ιστορικό εκθέσεων και η θέση του στο συνολικό έργο του καλλιτέχνη. Ακόμη και δύο παρόμοια έργα μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική αξία.
Παράλληλα, ο Mike Profit της ArtLogic επισημαίνει ότι η τέχνη δεν μπορεί να περιοριστεί σε έναν απλό αριθμό, καθώς οι προσωπικές σχέσεις, η φήμη και το πλαίσιο της αγοράς επηρεάζουν καθοριστικά τις συναλλαγές.
Όπως παραδέχεται και ο ίδιος ο συλλέκτης Stephen Smith, οι αποτιμήσεις που προκύπτουν από αλγορίθμους αποτελούν συχνά «θεωρητικές αξίες». Για αυτόν τον λόγο, πριν προχωρήσει σε μια αγορά εξακολουθεί να συμβουλεύεται ειδικούς.
Η τεχνητή νοημοσύνη, επομένως, λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο καθοδήγησης παρά ως απόλυτος κριτής της αξίας. Σε μια αγορά όπου η εμπιστοσύνη, η εμπειρία και οι προσωπικές σχέσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο, οι αλγόριθμοι μπορούν να βοηθήσουν – αλλά δύσκολα θα έχουν τον τελευταίο λόγο.
