Μπορεί να αλλάξει η προσωπικότητά σου όσο μεγαλώνεις; Η απάντηση των ερευνητών
-
Η μελέτη δείχνει ότι η προσωπικότητα και οι κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες μπορούν να βελτιωθούν σε κάθε ηλικία, ακόμη και μετά τα 60.
-
Οι αλλαγές στη συναισθηματική σταθερότητα και την εξωστρέφεια ήταν σχεδόν ίδιες σε νέους και ηλικιωμένους συμμετέχοντες.
-
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εμφάνισαν ελαφρώς υψηλότερη δέσμευση στο πρόγραμμα, ανατρέποντας στερεότυπα για τη μάθηση στην τρίτη ηλικία.
Η φράση «γηράσκω αεί διδασκόμενος» φαίνεται πως βρίσκει επιστημονική επιβεβαίωση. Τόσο οι νεότεροι όσο και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες είναι σε θέση να υιοθετήσουν νέες κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές. Ακόμη και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ωφελούνται από παρεμβάσεις προσωπικότητας που στοχεύουν στη βελτίωση της διαχείρισης του στρες και των απαιτητικών κοινωνικών καταστάσεων.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μιας μελέτης ψυχολογικής έρευνας για τη γήρανση, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές στη Γερμανία και την Ελβετία, υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας Cornelia Wrzus από το Heidelberg University και της καθηγήτριας Corina Aguilar-Raab από το University of Mannheim.
Η μελέτη εξέτασε τις επιδράσεις ενός προγράμματος παρέμβασης σε συμμετέχοντες διαφορετικών ηλικιών και κατέληξε ότι η εκπαίδευση κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων ωφελεί τόσο τους νεότερους όσο και τους μεγαλύτερους ενήλικες.
Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, οι κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν την ικανότητα ενός ατόμου να αναγνωρίζει, να εκφράζει και να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, καθώς και να διαχειρίζεται τις κοινωνικές του σχέσεις. Η ικανότητα αυτή συνδέεται με χαρακτηριστικά προσωπικότητας που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις.
Προηγούμενη έρευνα δείχνει ότι τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας μεταβάλλονται λιγότερο έντονα μετά τη νεαρή ενήλικη ζωή, επισημαίνει η καθηγήτρια Wrzus. Ωστόσο, οι υποκείμενοι μηχανισμοί παραμένουν ελλιπώς κατανοητοί, ενώ οι παρεμβατικές μελέτες σπάνια εξετάζουν συστηματικά τις διαφορές μεταξύ ηλικιακών ομάδων. «Οι έρευνες συχνά εστιάζουν σε νέους ενήλικες ηλικίας 18 έως 30 ετών», σημειώνει.
Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν εβδομαδιαίες συνεδρίες εκπαίδευσης και ολοκλήρωσαν ασκήσεις καθημερινής εφαρμογής με στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης του στρες και των δύσκολων κοινωνικών καταστάσεων. Συνολικά 165 άτομα — νέοι ενήλικες κυρίως στα 20 τους και μεγαλύτεροι ενήλικες ηλικίας 60 έως 80 ετών — συμμετείχαν σε ένα οκταεβδομαδιαίο δια ζώσης πρόγραμμα.
Οι ερευνητές από το Heidelberg University, το University of Mannheim, το University of Hamburg και το University of Zurich χρησιμοποίησαν μια πολυμεθοδολογική προσέγγιση για να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα της παρέμβασης. Πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος — καθώς και έως και έναν χρόνο αργότερα — μέτρησαν τις αλλαγές στη συναισθηματική σταθερότητα και την εξωστρέφεια, βασιζόμενοι σε ερωτηματολόγια και σε έμμεσο ηλεκτρονικό τεστ μέσω υπολογιστή.
Η ανάλυση έδειξε ότι η μέση μεταβολή στις κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές και στα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ήταν σχεδόν ίδια στις δύο ηλικιακές ομάδες. Για τους ερευνητές, αυτό αποτέλεσε «ένα εντυπωσιακό και απροσδόκητο αποτέλεσμα», καθώς θεωρείται γενικά πιο δύσκολο για τους μεγαλύτερους ενήλικες να μάθουν κάτι νέο, όπως μια ξένη γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο.
Η μελέτη διερεύνησε επίσης μία πιθανή εξήγηση: κατά τη διάρκειά της, ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να αναφέρουν πόσο εντατικά εξασκούσαν τις ασκήσεις τους. Το αποτέλεσμα έδειξε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες εμβάθυναν περισσότερο στο εκπαιδευτικό υλικό και στις εβδομαδιαίες εργασίες, επιδεικνύοντας ελαφρώς υψηλότερο επίπεδο δέσμευσης.
«Τα αποτελέσματα της μελέτης μας αντικρούουν σε κάποιο βαθμό το γνωμικό ότι “δεν μπορείς να μάθεις σε έναν γέρο σκύλο καινούρια κόλπα”. Αυτό είναι καλά νέα για τις γηράσκουσες κοινωνίες. Όταν οι άνθρωποι έχουν επαρκή κίνητρα, διατηρούν την ικανότητα να αλλάζουν και να μαθαίνουν νέα πράγματα», υπογραμμίζει η Cornelia Wrzus, η οποία ερευνά την κοινωνικο-συναισθηματική και προσωπική ανάπτυξη στην ενήλικη και τρίτη ηλικία στο Heidelberg University.
Στην έρευνα συμμετείχαν επίσης οι Gabriela Küchler (Heidelberg University), Kira Borgdorf (University of Mannheim), η καθηγήτρια Wiebke Bleidorn (University of Zurich) και η καθηγήτρια Jenny Wagner (University of Hamburg).
