Μπορείς να «αποταμιεύσεις» ύπνο για να αντεπεξέλθεις σε δύσκολες ημέρες; Η επιστήμη εξηγεί
- Το «sleep banking» σημαίνει να κοιμάσαι περισσότερο πριν από μια περίοδο περιορισμένου ύπνου, με στόχο τη διατήρηση της εγρήγορσης και της απόδοσης.
- Μελέτες σε στρατιώτες, γιατρούς και αθλητές δείχνουν ότι η πρόσθετη ξεκούραση μπορεί να μειώσει τα λάθη, να βελτιώσει την αντίδραση και τη σωματική αντοχή.
- Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ο ύπνος δεν μπορεί να «αποθηκευτεί» σαν χρήματα σε τράπεζα· η τακτική και ποιοτική ξεκούραση παραμένει απαραίτητη για τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Το σαββατοκύριακο αποτελεί την ιδανική ευκαιρία να «ξεκλειδώσεις» μερικές επιπλέον ώρες ύπνου και να αναπληρώσεις τον χαμένο ύπνο της εβδομάδας. Αλλά μήπως θα ήταν πιο έξυπνο να κοιμάσαι περισσότερο προληπτικά, πριν ξεκινήσει μια περίοδος έντονης κούρασης ή διαταραγμένου ύπνου;
Η ιδέα του «sleep banking», δηλαδή της «κατάθεσης» ύπνου για μελλοντική χρήση, μελετάται από επιστήμονες από το 2009, όταν η ομάδα της Tracy Rupp στο Walter Reed Army Institute of Research στις ΗΠΑ εξέτασε στρατιώτες που προετοιμάζονταν για περιόδους στέρησης ύπνου. Όσοι κοιμόντουσαν έως 10 ώρες αντί για 7, παρουσίασαν καλύτερη εγρήγορση και ταχύτερη ανάκαμψη όταν περιορίστηκαν σε 3 ώρες ύπνου τη νύχτα.
Από τότε, πολλές μελέτες έχουν δείξει οφέλη σε διαφορετικά πλαίσια:
- Ιατρικό προσωπικό: Τρεις νύχτες με περίπου 90 λεπτά επιπλέον ύπνου βελτίωσαν την απόδοση σε δύο εβδομάδες νυχτερινών βαρδιών.
- Αθλητές: Επαγγελματίες ράγκμπι, μπασκετμπολίστες και τενίστες είδαν μείωση του σωματικού στρες, βελτιωμένη ακρίβεια και ταχύτερες αντιδράσεις όταν κοιμόντουσαν περισσότερες ώρες για εβδομάδες πριν από αγώνες.
- Γενική εγρήγορση: Η αύξηση των ωρών ύπνου βοηθά στον καθαρισμό εγκεφαλικών αποβλήτων και στην αναπλήρωση των ενεργειακών αποθεμάτων του εγκεφάλου.
Ωστόσο, το sleep banking παραμένει αμφιλεγόμενο. Κάποιοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να «αποθηκεύσεις» ύπνο όπως χρήματα σε τράπεζα. Ουσιαστικά, η παραπάνω ξεκούραση ενδέχεται να καλύπτει απλώς το ήδη υπάρχον ύπνο που χρειαζόμαστε ή ένα «χρέος ύπνου».
Οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα πράγμα: ο τακτικός και ποιοτικός ύπνος παραμένει απαραίτητος. Μερικές επιπλέον ώρες τη νύχτα ή ένα σύντομο υπνάκο 20–45 λεπτών μπορεί να βοηθήσουν προσωρινά, αλλά δεν αντικαθιστούν τον ύπνο σε βάθος χρόνου.
Σύμφωνα με τον Michael Howell, καθηγητή Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μινεσότα: «Η έλλειψη ύπνου επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη μάθηση, την αποθήκευση μνήμης και τη σωματική απόδοση. Οποιαδήποτε στρατηγική για βελτίωση της απόδοσης χωρίς τακτικό ύπνο έχει όρια».
Η προληπτική «κατάθεση ύπνου» μπορεί λοιπόν να λειτουργήσει σαν μια μικρή ασφάλεια πριν από απαιτητικές ημέρες, αλλά δεν είναι πανάκεια. Το καλύτερο «επενδυτικό σχέδιο» για την απόδοση και την υγεία παραμένει η σταθερή ρουτίνα ύπνου και η επαρκής ποιότητα νυκτερινού ύπνου.
