Copernicus: Επικίνδυνη ρύπανση από όζον για 1 στους 3 ανθρώπους παγκοσμίως

• Πάνω από το 34% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ρύπανσης από όζον κοντά στην επιφάνεια της Γης.
• Η Ασία καταγράφει τη μεγαλύτερη έκθεση, με το ποσοστό να φτάνει το 53% του πληθυσμού, ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 45%.
• Καύσωνες, δασικές πυρκαγιές και ανθρωπογενείς εκπομπές ενισχύουν το πρόβλημα, αναδεικνύοντας τη σύνδεση μεταξύ κλιματικής αλλαγής και ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Περισσότερο από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε το 2026 σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα όζοντος κοντά στην επιφάνεια της Γης, καθώς τα κύματα καύσωνα, οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές και οι εκπομπές που συνδέονται με ανθρώπινες δραστηριότητες επιβάρυναν σημαντικά την ποιότητα του αέρα.

Σύμφωνα με ανάλυση της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) για τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, περισσότερο από το 34% του παγκόσμιου πληθυσμού βρέθηκε αντιμέτωπο με ποιότητα αέρα που χαρακτηρίστηκε «εξαιρετικά κακή» λόγω των συγκεντρώσεων όζοντος.

Τα στοιχεία αναδεικνύουν παράλληλα τη στενή σχέση μεταξύ κλιματικής αλλαγής και ατμοσφαιρικής ρύπανσης, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες και οι πυρκαγιές μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες που ευνοούν την αύξηση των συγκεντρώσεων όζοντος.

Στο 53% η έκθεση του πληθυσμού στην Ασία

Η Ασία ήταν η περιοχή που επηρεάστηκε περισσότερο, καθώς το 53% του πληθυσμού εκτέθηκε σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ρύπανσης από όζον κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους.

Στη Βόρεια Αμερική, περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού εκτέθηκαν σε επίπεδα ποιότητας αέρα που χαρακτηρίζονται από «κακά» έως «πολύ κακά», ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 45%.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 17% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «πολύ κακή» ποιότητα αέρα, ενώ μόλις το 5% βρέθηκε σε περιοχές όπου τα επίπεδα όζοντος χαρακτηρίστηκαν «καλά». Ένα επιπλέον 15% του πληθυσμού βρισκόταν σε περιοχές με «αποδεκτά» επίπεδα.

Πώς δημιουργείται το όζον που μολύνει τον αέρα

Το όζον κοντά στην επιφάνεια της Γης, γνωστό και ως τροποσφαιρικό όζον, αποτελεί ατμοσφαιρικό ρύπο και δεν πρέπει να συγχέεται με το όζον της στρατόσφαιρας, το οποίο προστατεύει τη Γη από την επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία.

Το τροποσφαιρικό όζον δεν εκπέμπεται απευθείας στην ατμόσφαιρα. Δημιουργείται μέσω χημικών αντιδράσεων στις οποίες συμμετέχουν κυρίως οξείδια του αζώτου (NOx) και πτητικές οργανικές ενώσεις (ΠΟΕ) υπό την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας.

Τα οξείδια του αζώτου προέρχονται μεταξύ άλλων από τις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, τη βιομηχανική δραστηριότητα και τις πυρκαγιές, ενώ οι πτητικές οργανικές ενώσεις συνδέονται με βιομηχανικές διαδικασίες και την καύση ορυκτών καυσίμων.

Ο ρόλος των καυσώνων και των δασικών πυρκαγιών

Τα υψηλά επίπεδα όζοντος που καταγράφηκαν το 2026 ενισχύθηκαν από τα κύματα καύσωνα και τις μεγάλης κλίμακας δασικές πυρκαγιές που έπληξαν περιοχές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.

Η CAMS έχει καταγράψει ιδιαίτερα έντονη δραστηριότητα πυρκαγιών σε τμήματα της Ευρώπης μέσα στο 2026, με τις εκπομπές από τις φωτιές να επηρεάζουν την ποιότητα της ατμόσφαιρας ακόμη και πολύ μακριά από τις εστίες τους.

Ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών, ηλιακής ακτινοβολίας και αυξημένων συγκεντρώσεων ρύπων δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την παραγωγή όζοντος στην κατώτερη ατμόσφαιρα.

Οι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία

Οι αυξημένες συγκεντρώσεις όζοντος μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το αναπνευστικό σύστημα, καθώς ο ρύπος μπορεί να εισχωρήσει βαθιά στους πνεύμονες.

Η έκθεση μπορεί να προκαλέσει βήχα και ερεθισμό, ενώ μπορεί επίσης να επιδεινώσει κρίσεις άσθματος και τα συμπτώματα ανθρώπων που πάσχουν από αναπνευστικές παθήσεις.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει ένας από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος να συνδέει την έκθεση σε ρύπους με σημαντικό αριθμό πρόωρων θανάτων στην Ευρώπη.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση «δεν σταματά στα σύνορα»

Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι οι ατμοσφαιρικοί ρύποι μπορούν να μεταφερθούν σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, επηρεάζοντας περιοχές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την αρχική πηγή τους.

Η διευθύντρια της CAMS, Laurence Rouil, έχει επισημάνει τον διασυνοριακό χαρακτήρα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, καθώς οι ρύποι μπορούν να μεταφέρονται μεταξύ χωρών, ηπείρων και ωκεανών.

Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις στην ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες και τη μείωση των εκπομπών αρκετών βασικών ρύπων, τα επεισόδια ατμοσφαιρικής ρύπανσης εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια θερινών καυσώνων.

Το όζον παραμένει μια από τις πιο σύνθετες προκλήσεις, τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τα οικοσυστήματα, καθώς η αντιμετώπισή του απαιτεί περιορισμό των πρόδρομων ρύπων σε τοπικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ενεργειακή κρίση: Η ΕΕ πλήρωσε 100 δισ. ευρώ παραπάνω για την ίδια ποσότητα ενέργειας
• Ο λογαριασμός του ελληνικού νοικοκυριού: Πόσα απορροφούν τρόφιμα, στέγη και μεταφορές
• Καύσιμα, θέρμανση και ρεύμα: Τα ελληνικά μέτρα, ενώ η Ευρώπη προετοιμάζεται για ακριβό χειμώνα
• Για «υπαρξιακό κίνδυνο» από την AI προειδοποιεί η Anthropic ενόψει της IPO