Coreper: Πώς οι πρέσβεις της ΕΕ θωρακίζουν την Ευρώπη απέναντι σε Τραμπ, Ουκρανία και δασμούς

Όταν η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση, ανάβουν τα φώτα σε μια υπερ-ασφαλή αίθουσα βαθιά μέσα σε ένα κτίριο στις Βρυξέλλες που φιλοξενεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Κατά τον περασμένο χρόνο, άναψαν πιο πολλές φορές από ποτέ.

Η σουίτα αιθουσών, που περιλαμβάνει και ένα «καταφύγιο» στο υπόγειο σχεδιασμένο για την αποτροπή παρακολουθήσεων, αποτελεί τον χώρο συνάντησης των πρέσβεων της ΕΕ, οι οποίοι διαδραματίζουν πλέον μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση της απάντησης του μπλοκ στις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας. 

Από τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία και την επιβολή δασμών, έως τις συγκρούσεις στη Γάζα και την Ουκρανία, την πιθανότητα πληγμάτων κατά του Ιράν και τις ευρύτερες ανησυχίες για την ευρωπαϊκή οικονομία, αυτό το σχήμα των ισχυρότερων εθνικών εκπροσώπων που εδρεύουν μόνιμα στις Βρυξέλλες αναδεικνύεται σε κεντρικό παράγοντα.

Γνωστή ως Coreper II (συντομογραφία της Επιτροπής Μόνιμων Αντιπροσώπων), η ομάδα υπάρχει όσο και η ίδια η ΕΕ. Σταδιακά αποκτά μεγαλύτερη εξουσία λήψης αποφάσεων — όχι μόνο για να λειτουργεί το μπλοκ πιο αποτελεσματικά, αλλά και ως αντίβαρο σε μια ολοένα και ισχυρότερη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ.

«Ακόμη και πριν από την έναρξη της προεδρίας μας στο [Συμβούλιο της ΕΕ], είχα πει στους συναδέλφους ότι θα πραγματοποιούμε δύο Coreper την εβδομάδα — αντί για τη συνήθη μία», δήλωσε η Agnieszka Bartol, πρέσβης της Πολωνίας στην ΕΕ, η οποία προήδρευσε των συνεδριάσεων κατά τη διάρκεια των έξι μηνών που η χώρα της βρέθηκε στο τιμόνι πέρυσι. «Υπήρχε ολοένα και περισσότερη ύλη προς διαχείριση και δεν ήθελα οι Coreper να διαρκούν μέχρι αργά τη νύχτα.»

Κατά τη διάρκεια της δανικής προεδρίας της ΕΕ που ακολούθησε την πολωνική, η ομάδα συνεδρίαζε καθημερινά ενόψει μιας σημαντικής απόφασης για το πώς θα διασφαλιζόταν ότι η Ουκρανία δεν θα ξεμείνει από χρήματα, με βασική πρόκληση την εξεύρεση λύσης στις ανησυχίες του Βελγίου και άλλων χωρών σχετικά με τη χρήση δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση του δανείου. Υπό την τρέχουσα κυπριακή προεδρία, η Coreper II συνεδριάζει έως και τρεις φορές την εβδομάδα.

Τον Ιανουάριο, οι πρέσβεις κλήθηκαν εκτάκτως ένα βράδυ Κυριακής, λίγες μόλις ώρες αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να επιβάλει βαρείς δασμούς στους συμμάχους του, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας προσάρτησης της Γροιλανδίας. Ήταν η πρώτη φορά που η ΕΕ συνεδρίασε για να συζητήσει απάντηση — και, μέσα σε λίγες ώρες, υπήρξε ευρεία συμφωνία να εξεταστεί η επιβολή οικονομικών αντιμέτρων. Η Coreper έχει προσδώσει στον εαυτό του την ευελιξία και την εντολή να ανταποκρίνεται ταχέως στα γεγονότα, εκεί όπου στο παρελθόν θα καλούνταν οι εθνικοί ηγέτες να διαβουλευθούν, επιβραδύνοντας σημαντικά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ.

Αστειεύονται και μοιράζονται ανησυχίες

Η μορφή αυτή έχει προχωρήσει πολύ πέρα από τις απαρχές της ως προπαρασκευαστικό όργανο πριν από μισό και πλέον αιώνα, όπως δήλωσαν τέσσερις διπλωμάτες που συμμετείχαν στο Coreper τα τελευταία δύο χρόνια. Πρόκειται για μια διαδικασία που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, όταν ήταν η μοναδική φυσική συνάντηση που πραγματοποιούνταν, ενώ ακόμη και οι υπουργοί κυβερνήσεων περιορίζονταν σε τηλεδιασκέψεις.

Μέσα στην αίθουσα, οι πρέσβεις μετακινούνται συχνά από τις θέσεις της εσωτερικής σειράς για να συμβουλευθούν ειδικούς και συμβούλους που κάθονται πίσω τους, παρεμβαίνοντας σε μια ελεύθερη συζήτηση στρέφοντας στο πλάι την πινακίδα με το όνομα της χώρας τους που βρίσκεται μπροστά τους. Νομικοί εκπρόσωποι παρίστανται για να συμβουλεύουν σχετικά με τη διαχείριση σύνθετων ζητημάτων και, στο περιθώριο, οι απεσταλμένοι αστειεύονται και μιλούν ανοιχτά για τις ανησυχίες τους.

«Αυτά τα πράγματα πρέπει να λειτουργούν στη βάση της συναίνεσης — και αν θέλεις να επιδιώξεις συναίνεση, πρέπει να εμπιστευτείς την Coreper ότι θα τη βρει», δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ που συμμετείχε στις συνομιλίες για το ζήτημα και, όπως και άλλοι στο παρόν άρθρο, έλαβε ανωνυμία για να μιλήσει σχετικά με τις εμπιστευτικές συναντήσεις. «Είναι ένας χώρος όπου μπορούν να επιτευχθούν συμβιβασμοί. Φυσικά οι πρέσβεις υπερασπίζονται με πάθος τα συμφέροντα των χωρών τους, αλλά προσπαθούν να δουν τα πράγματα και από την οπτική των άλλων.»

Επισήμως, η Coreper δεν αποτελεί όργανο λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, όσοι έχουν βρεθεί μέσα στην αίθουσα λένε ότι τα όρια έχουν γίνει ολοένα και πιο θολά τα τελευταία χρόνια. «Αν είμαστε ειλικρινείς, είναι πράγματι ο χώρος όπου λαμβάνονται αποφάσεις», δήλωσε δεύτερος διπλωμάτης, υποστηρίζοντας ότι, παρότι οι εθνικοί ηγέτες πρέπει τακτικά να επικυρώνουν τις ενέργειές του, η ταχύτητα των γεωπολιτικών εξελίξεων σημαίνει ότι ορισμένα ζητήματα δεν μπορούν να περιμένουν μήνες μεταξύ συνόδων κορυφής.

«Υπάρχει αυξανόμενος αριθμός φακέλων που είναι υπερβολικά πολιτικοί για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων αλλά υπερβολικά τεχνικοί για τους πολιτικούς, και χρειάζεται να επεξεργαστούμε τα θέματα λίγο περισσότερο πριν φτάσουν στους ηγέτες», δήλωσε τρίτος διπλωμάτης. «Και αυτό είναι η Coreper.»

Γεωπολιτική αβεβαιότητα

Ο ρόλος αυτός έγινε σαφέστερος από τότε που ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2024. Ο ίδιος και η ομάδα του απέσπασαν επαίνους από τις πρωτεύουσες, καθώς κατάφεραν να μετατρέψουν τις τακτικές συνόδους κορυφής των ηγετών σε μονοήμερες υποθέσεις, σε σύγκριση με τις πολυήμερες διαπραγματεύσεις του παρελθόντος, συμφωνώντας σε βασικές θέσεις μεταξύ των πρέσβεων πριν από τις συναντήσεις. Ο επικεφαλής του γραφείου του, Pedro Lourtie, παρίσταται συχνά στην Coreper, όπως και ο κορυφαίος σύμβουλος της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Bjoern Seibert.

Ταυτόχρονα, η Coreper II, που ιστορικά επικεντρωνόταν στην οικονομία, τις εσωτερικές υποθέσεις και τις εξωτερικές σχέσεις, έχει πλέον αναλάβει ζητήματα που προηγουμένως ανήκαν στην αρμοδιότητα του αδελφού του σχήματος, Coreper I, το οποίο συνεδριάζει για τη συζήτηση συγκεκριμένων τεχνικών φακέλων πολιτικής. Με αμφιλεγόμενα θέματα όπως η ενέργεια, η κλιματική αλλαγή και η γραφειοκρατία να καθίστανται προτεραιότητες για τους ηγέτες, οι πρέσβεις της Coreper II διαπραγματεύονται πλέον και αυτά.

Μία από τις απαντήσεις στη γεωπολιτική αβεβαιότητα που αντιμετωπίζει η ΕΕ είναι ότι η Επιτροπή έχει εμπλακεί σε τομείς που παραδοσιακά αποτελούσαν εθνικές αρμοδιότητες, όπως η άμυνα και η στεγαστική πολιτική. Η Coreper II είναι καθοριστικής σημασίας για να διασφαλίζεται ότι τα κράτη μέλη παρακολουθούν στενά το έργο της, χωρίς να το καθυστερούν ή να χρειάζεται να περιμένουν μήνες για να συνεδριάσουν και να εγκρίνουν οι ηγέτες, ανέφεραν οι διπλωμάτες.

«Όταν διαπραγματευόμασταν τη συμφωνία εμπορίου με τις ΗΠΑ, υπήρχε συνεχώς μια Coreper», δήλωσε αξιωματούχος της Επιτροπής, εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για τον αυξημένο έλεγχο από τις πρωτεύουσες.

Ωστόσο, για τους πρέσβεις, το να έχουν λόγο σε καίρια ζητήματα και να αποφεύγεται το να προχωρά υπερβολικά η γραφειοκρατία των Βρυξελλών χωρίς εντολή από τα κράτη μέλη είναι ακριβώς το ζητούμενο.

«Η Coreper βασίζεται σε δύο αρχές», δήλωσε η Bartol, η Πολωνή πρέσβειρα. «Αμοιβαία εμπιστοσύνη και καμία έκπληξη.»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ιράν: Στα «χέρια» Κούσνερ–Γουίτκοφ η απόφαση Τραμπ για αεροπορικά πλήγματα
• ΗΠΑ: Πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης του Πενταγώνου θα καθορίζει τιμές σε κρίσιμα ορυκτά
• Κλιμάκωση ή διπλωματία; Οι γραμμές ρήξης στην κυβέρνηση Τραμπ για το Ιράν