Εφιάλτης στασιμοπληθωρισμού στην Ευρώπη: Η βιομηχανία και οι μεταφορές σε κίνδυνο λόγω κρίσης στην Ενέργεια

Αντιμέτωπη με ένα σοκ προσφοράς σε ό,τι αφορά τις ενεργειακές ροές, που απειλεί να παραλύσει τη βιομηχανία, να καθηλώσει τις αεροπορικές μεταφορές, να αυξήσει τις τιμές των τροφίμων, να εκτοξεύσει το κόστος δανεισμού και να επαναφέρει τον πληθωρισμό σε επίπεδα κρίσης, αναμένεται να βρεθεί η Ευρώπη, σύμφωνα με το POLITICO.

Καθώς τα τελευταία δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ορυκτά καύσιμα από τον Περσικό Κόλπο καταπλέουν σε ευρωπαϊκά λιμάνια, η κλίμακα αυτού που έρχεται αρχίζει να γίνεται αντιληπτή από τους ηγέτες της γηραιάς ηπείρου.

Αν ο πόλεμος παραταθεί, θα επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία «τόσο βαριά όσο βιώσαμε πρόσφατα κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid ή στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία», δήλωσε τη Δευτέρα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στους δημοσιογράφους.

«Ζω με την πραγματικότητα αυτού του πολέμου και τις συνέπειές του 24 ώρες το 24ωρο», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο στην εφημερίδα La Repubblica. «Γνωρίζω πράγματα που δεν με αφήνουν να κοιμηθώ». Η σύγκρουση θα μπορούσε να διαρκέσει «χρόνια», προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα σε συνέντευξή της στο Economist η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, πρόσθεσε, είναι «πιθανότατα πέρα από αυτό που μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή».

Περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν έχει κλείσει απειλώντας να επιτεθεί σε κάθε πλοίο που θα περάσει χωρίς την άδεια της Τεχεράνης. Την Τρίτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε μήνυμα προς τις χώρες που υποφέρουν από ελλείψεις καυσίμων λόγω του κλεισίματος των στενών: «Θα πρέπει να αρχίσετε να μαθαίνετε να πολεμάτε μόνοι σας», έγραψε στο Truth Social. «Το δύσκολο μέρος τελείωσε. Πηγαίνετε να βρείτε το δικό σας πετρέλαιο!»

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι ζωτικής σημασίας για τις μεταφορές και τη θέρμανση, αλλά στηρίζουν και ολόκληρη την αλυσίδα βιομηχανικής παραγωγής, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, τα πλαστικά, τα χημικά και τη γεωργία. Και αυτό χωρίς να υπολογίζονται οι ελλείψεις σε άλλους πόρους λόγω του κλεισίματος των στενών, όπως τα λιπάσματα και το ήλιο, που χρησιμοποιείται στην κατασκευή μικροτσίπ.

Μέχρι στιγμής, η ζημιά για τους Ευρωπαίους καταναλωτές περιορίζεται κυρίως στις τιμές των καυσίμων (και στην αύξηση της τιμής των νέων PlayStation, που η Sony αποδίδει σε «πιέσεις στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον»).

Το POLITICO αναλύει τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία αν αυτό που ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, χαρακτήρισε «τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία» συνεχιστεί.

Ελλείψεις

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις —κυρίως το πετρελαϊκό σοκ μετά το εμπάργκο του ΟΠΕΚ το 1973 και το σοκ φυσικού αερίου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022— η τρέχουσα κατάσταση επηρεάζει εξίσου όλες τις ενεργειακές προμήθειες, από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τα διυλισμένα προϊόντα όπως τα καύσιμα αεροσκαφών και το ντίζελ.

«Οι αγορές αντιμετωπίζουν πλέον ένα σενάριο που συζητούνταν θεωρητικά για καιρό αλλά σπάνια θεωρούνταν πραγματική πιθανότητα — το ουσιαστικό κλείσιμο του πιο κρίσιμου ενεργειακού σημείου διέλευσης στον κόσμο», δήλωσε η Άνα Μαρία Τζάλερ-Μακαρέβιτς, επικεφαλής αναλύτρια ενέργειας για την Ευρώπη στο Institute for Energy Economics and Financial Analysis. Ενώ οι κρίσεις της δεκαετίας του 1970 μείωσαν το 7% της παγκόσμιας προσφοράς, είπε, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επηρεάζει το 20%.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι αξιωματούχοι της ΕΕ ήλπιζαν ότι το μπλοκ θα απέφευγε σοβαρές ελλείψεις χάρη στη σχετικά μικρή εξάρτησή του από τον Περσικό Κόλπο — μόλις 6% για το αργό πετρέλαιο και κάτω από 10% για το φυσικό αέριο. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που επισημαινόταν ήταν οι υψηλότερες τιμές.

Η ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σπάνια αμφισβητούνταν, με αναφορές στις διαφοροποιημένες πηγές της: ΗΠΑ, Νορβηγία, Αζερμπαϊτζάν και Αλγερία. Ο βασικός φόβος ήταν ότι η σύγκρουση θα διαρκούσε πολύ — μόνο τότε θα υπήρχε σοβαρό πρόβλημα εφοδιασμού.

Καθώς ο πόλεμος μπαίνει στην πέμπτη εβδομάδα, αυτοί οι φόβοι επιβεβαιώνονται. Μία άμεση ανησυχία είναι ότι οι ασιατικές χώρες, που πριν βασίζονταν στον Κόλπο για περίπου 80% των ενεργειακών τους αναγκών, αυξάνουν τις τιμές καθώς ανταγωνίζονται για περιορισμένες ποσότητες. Αυτό στρέφει τα φορτία προς την Ασία, μακριά από την Ευρώπη.

Σύμφωνα με τον Τσαρλς Κοστερούς, ανώτερο αναλυτή ενέργειας στην Kpler, 11 δεξαμενόπλοια LNG από ΗΠΑ και Νιγηρία ανακατευθύνθηκαν προς την Ασία τις τελευταίες ημέρες. Μέσα στις επόμενες ημέρες, το τελευταίο φορτίο LNG από το Κατάρ θα φτάσει στην Ευρώπη.

Με τους παγκόσμιους προμηθευτές σχεδόν στο μέγιστο της παραγωγής τους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι τα φορτία LNG που ανέμεναν δεν θα φτάσουν όπως υπολόγιζαν. «Δεν έχουμε κάποιο απόθεμα ασφαλείας», είπε η Τζάλερ-Μακαρέβιτς. Η Ευρώπη θα αρχίσει να νιώθει την πίεση «μέσα στον επόμενο μήνα».

Το χειρότερο σενάριο είναι να παραμείνουν κλειστά τα Στενά για τουλάχιστον έναν ακόμη μήνα, σε συνδυασμό με επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές. Ακόμα κι αν αυξηθεί η παραγωγή, οι τιμές μπορεί να παραμείνουν δομικά υψηλές — ίσως και μόνιμα.

Το ίδιο ισχύει και για τα διυλισμένα προϊόντα: αν και η ΕΕ αγοράζει λίγο αργό από τον Κόλπο, εξαρτάται πάνω από 40% από εκεί για καύσιμα όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών. «Αν τα στενά παραμείνουν κλειστά, ουσιαστικά δεν υπάρχουν εναλλακτικές», δήλωσε ο αναλυτής Homayoun Falakshahi.

Καταστροφή ζήτησης

Η πιο άμεση συνέπεια είναι ήδη ορατή: αύξηση στις τιμές καυσίμων. Η βενζίνη αυξήθηκε περίπου 15% μέσα σε έναν μήνα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ.

Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να περιορίσουν τις αυξήσεις, μειώνοντας φόρους και προειδοποιώντας για αισχροκέρδεια. Όμως χωρίς νέες ροές, ίσως αναγκαστούν να μειώσουν τη ζήτηση — με μέτρα όπως περιορισμούς μετακινήσεων ή δελτίο καυσίμων.

Οι αερομεταφορές είναι ιδιαίτερα ευάλωτες: η τιμή των καυσίμων αεροσκαφών έχει υπερδιπλασιαστεί, ξεπερνώντας τα 1.700 δολάρια ανά τόνο. Οι αεροπορικές εταιρείες αυξάνουν τιμές και εξετάζουν περικοπές δρομολογίων.

Βιομηχανική πτώση

Η κρίση επηρεάζει ήδη τη βιομηχανία, ιδιαίτερα τον ενεργοβόρο τομέα των χημικών. Αυξήσεις κόστους σε πρώτες ύλες και ενέργεια μετακυλίονται στις τιμές.

Η μεταβλητότητα στις τιμές ενέργειας αποτελεί πλέον έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για επενδύσεις στη βιομηχανία της Ευρώπης.

Οι αυξήσεις επεκτείνονται και σε άλλα προϊόντα όπως πλαστικά, λιπάσματα και ήλιο — κρίσιμα για την παραγωγή και την τεχνολογία.

Στασιμοπληθωρισμός

Η άνοδος των τιμών σε γεωργία, μεταφορές και βιομηχανία πλήττει τις επιχειρήσεις και αυξάνει τις τιμές για τους καταναλωτές, επαναφέροντας τον πληθωρισμό.

Η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε στασιμοπληθωρισμό, δηλαδή έναν συνδυασμό χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού, όπως στη δεκαετία του 1970.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ανάπτυξη μόλις 1% φέτος, με αυξανόμενο πληθωρισμό και πιθανή αύξηση επιτοκίων, που θα επιβαρύνει περαιτέρω την οικονομία.

Ακόμη και αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα, θα χρειαζόταν περίπου ένας χρόνος για να επανέλθει η οικονομία.

Για την Ευρώπη, ο χρόνος μετρά αντίστροφα. Οι ηγέτες έχουν εβδομάδες —όχι μήνες— για να προετοιμαστούν για ένα σοκ που μπορεί να αλλάξει την οικονομία για μια ολόκληρη γενιά.

«Κανείς δεν ξέρει πόσο θα διαρκέσει η κρίση, αλλά δεν θα είναι σύντομη», δήλωσε ο επίτροπος ενέργειας της ΕΕ Νταν Γιόργκενσεν. «Ακόμη και αν υπάρξει ειρήνη αύριο, οι συνέπειες θα παραμείνουν, γιατί οι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή καταστρέφονται συνεχώς από τον πόλεμο».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Χρηματιστήριο: «Case study για την Ευρώπη» – Η αναβάθμιση-ορόσημο από τον MSCI
• Η «μάχη» του AI εκτοξεύει την OpenAI: Χρηματοδότηση-μαμούθ 122 δισ.
• Σε ισχύ από σήμερα ο νέος κατώτατος μισθός – Ποιοι βλέπουν αύξηση
• Μέση Ανατολή: «Σε 2-3 εβδομάδες τελειώνει ο πόλεμος» – Το μήνυμα Τραμπ