Γιατί μιλάμε πάντα για τον καιρό με ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε; Η ψυχολογία έχει την απάντηση
-
Το small talk λειτουργεί ως κοινωνικό εργαλείο σύνδεσης, όχι ως υποκατάστατο ουσιαστικής συζήτησης.
-
Ο καιρός είναι ιδανικό θέμα γιατί είναι κοινή εμπειρία, ουδέτερος και σχεδόν αδύνατο να προκαλέσει σύγκρουση.
-
Οι φαινομενικά ασήμαντες κουβέντες για τον καιρό χτίζουν εμπιστοσύνη, οικειότητα και κοινωνικούς δεσμούς.
Μπορεί να περιμένεις το λεωφορείο ή έναν καφέ. Μπορεί να έπεσες τυχαία πάνω σε έναν γείτονα ή σε έναν παλιό συνάδελφο με τον οποίο δυσκολεύεσαι να βρεις κοινό σημείο συζήτησης. Όπου κι αν βρίσκεσαι, όποτε κι αν χρειαστείς «ψιλοκουβέντα», οι πιθανότητες λένε ότι ένα από τα πρώτα –αν όχι το μοναδικό– θέματα που θα πιάσεις είναι ο καιρός.
Δεν είναι τυχαίο. Παρότι ένα εντυπωσιακό 98% των ανθρώπων παραδέχεται ότι κάνει ψιλοβουβέντα τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, σχεδόν δύο στους τρεις λένε ότι ο καιρός είναι η αγαπημένη τους αφετηρία συζήτησης. Γιατί όμως μιλάμε τόσο συχνά γι’ αυτόν; Για να το καταλάβουμε, πρέπει πρώτα να δούμε γιατί κάνουμε ψιλή βουβέντα γενικά.
Η επιστήμη της ψιλοκουβέντας
Από ψυχολογική σκοπιά, η άποψη των ερευνητών για την ψιλοβουβέντα, γνωστή και ως small talk, έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ορισμένες μελέτες των αρχών της δεκαετίας του 2000 είχαν προκαλέσει αίσθηση, υποστηρίζοντας ότι το small talk έχει καθαρά αρνητική επίδραση στη διάθεσή μας και ότι οι άνθρωποι νιώθουν πολύ πιο ικανοποιημένοι από βαθιές και ουσιαστικές συζητήσεις, σε σύγκριση με επιφανειακά θέματα όπως ο καιρός.
Πιο πρόσφατες έρευνες, όμως, δείχνουν ότι αυτή η σύγκριση ήταν λανθασμένη εκ προοιμίου. Ο λόγος; Ο σκοπός του small talk δεν είναι να αντικαταστήσει τις ουσιαστικές συζητήσεις.
Αντίθετα, λειτουργεί ως κοινωνικό και επικοινωνιακό «λιπαντικό»: λαδώνει τους μηχανισμούς της καθημερινής συναναστροφής, διευκολύνει τη φιλική επαφή και στρώνει το έδαφος για βαθύτερες συζητήσεις, εφόσον υπάρξει χρόνος ή διάθεση.
Αν το δούμε όχι ως εναλλακτική της ουσιαστικής συζήτησης, αλλά ως εναλλακτική του να μη μιλήσουμε καθόλου, τότε γίνεται σαφές πόσο χρήσιμο και απαραίτητο είναι. Το small talk εξαλείφει τις αμήχανες σιωπές, χτίζει οικειότητα και μετατρέπει γρήγορα άβολους αγνώστους σε χαλαρές γνωριμίες.
Πέρα από τις λέξεις, μάλιστα, λειτουργεί και ως μέσο ανταλλαγής κοινωνικών σημάτων – εκφράσεων προσώπου, τόνου φωνής, στάσης σώματος – μέσω των οποίων δείχνουμε πώς θέλουμε να μας αντιληφθούν οι άλλοι. Σε βαθύτερο επίπεδο, όλοι αναζητούμε αποδοχή, επιβεβαίωση και σύνδεση. Μια απλή, φιλική κουβέντα μπορεί να τα προσφέρει όλα αυτά.
Συνολικά, λοιπόν, το small talk είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο επικοινωνίας. Αλλά γιατί τόσο συχνά καταλήγει στον καιρό;
Καιρός… ή όχι;
Αφού ο στόχος του small talk δεν είναι η ουσία αλλά η κοινωνική σύνδεση, αποφεύγουμε θέματα που είναι πολύ προσωπικά, περίπλοκα ή φορτισμένα. Ο καιρός καλύπτει ιδανικά αυτό το κενό, για πολλούς λόγους.
Καταρχάς, είναι μια καθολική εμπειρία. Ο άνθρωπος που έχεις απέναντί σου βιώνει ακριβώς τις ίδιες καιρικές συνθήκες με εσένα. Αυτό επιτρέπει άμεση ταύτιση και σύνδεση – βασικό συστατικό του small talk.
Επιπλέον, ο καιρός είναι ουδέτερος και ακίνδυνος θεματικά. Δεν είναι αδιάκριτος ούτε προσωπικός και, σε αντίθεση με πολιτική, μουσική ή αθλητικά, σπάνια οδηγεί σε διαφωνίες.
Με άλλα λόγια, μια ηλιόλουστη μέρα είναι ωραία για όλους, ενώ μια μουντή, βροχερή και θυελλώδης μέρα δεν αρέσει σχεδόν σε κανέναν. Το ξέρουμε αυτό και το αξιοποιούμε, χτίζοντας μια αίσθηση κοινής εμπειρίας.
Έτσι, το small talk σπάει τα επικοινωνιακά εμπόδια και ο καιρός γίνεται το τέλειο σημείο εκκίνησης, επειδή:
-
ο συνομιλητής μας τον έχει ήδη παρατηρήσει,
-
πιθανότατα συμμερίζεται την άποψή μας,
-
και είναι τόσο «άκακος» που δύσκολα θα προκαλέσει σύγκρουση.
Όσο ασήμαντες κι αν μοιάζουν αυτές οι κουβέντες, τελικά οι συζητήσεις για τον καιρό εξυπηρετούν έναν πολύ βαθύτερο κοινωνικό σκοπό απ’ όσο φανταζόμαστε.
