Γιατί το να μιλάς μόνος σου και να «χάνεσαι» στις σκέψεις μπορεί να δείχνει υψηλή νοημοσύνη
Για δεκαετίες, συνήθειες όπως το ονειροπόλημα ή ο εσωτερικός διάλογος αντιμετωπίζονταν ως σημάδια χαμηλής συγκέντρωσης. Στο πλαίσιο μιας κουλτούρας διαρκούς παραγωγικότητας, κάθε απόκλιση από τον «αποδοτικό» τρόπο σκέψης θεωρείται πρόβλημα.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Forbes και σειρά πρόσφατων επιστημονικών μελετών, η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει.
Όταν το μυαλό περιπλανιέται
Η λεγόμενη περιπλάνηση του νου (mind-wandering) έχει συνδεθεί παραδοσιακά με την απροσεξία. Νεότερη έρευνα του 2025, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 1.300 ενήλικες, δείχνει ότι το συνειδητό ονειροπόλημα μπορεί να ενισχύει τη δημιουργικότητα.
Οι συμμετέχοντες που επέτρεπαν σκόπιμα στο μυαλό τους να «φύγει» παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις σε δημιουργικές δοκιμασίες και αυξημένη ικανότητα εναλλαγής νοητικών πλαισίων.
Νευροαπεικονιστικά δεδομένα έδειξαν αυξημένη επικοινωνία μεταξύ του δικτύου εκτελεστικού ελέγχου και του λεγόμενου «δικτύου προεπιλεγμένης λειτουργίας» — του συστήματος που ενεργοποιείται όταν ο εγκέφαλος φαντάζεται, σχεδιάζει ή επεξεργάζεται εσωτερικές σκέψεις.
Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος δεν «αδρανεί». Δουλεύει στο παρασκήνιο.
Οι αυθόρμητες σκέψεις δεν είναι τυχαίες
Αντίστοιχα, μελέτη του 2024 που ανέλυσε δεδομένα από περισσότερους από 3.300 ανθρώπους έδειξε ότι οι αυθόρμητες σκέψεις συχνά οργανώνονται γύρω από προσωπικούς στόχους.
Δεν πρόκειται για νοητικό θόρυβο, αλλά για έναν μηχανισμό που συμβάλλει στη μνήμη, στη σύνδεση εμπειριών και στην επεξεργασία πληροφοριών.
Ο εσωτερικός διάλογος ως γνωστικό εργαλείο
Το να μιλά κάποιος στον εαυτό του — σιωπηλά ή χαμηλόφωνα — θεωρείται συχνά περίεργο. Ωστόσο, η ψυχολογία το αντιμετωπίζει ως βασικό εργαλείο αυτορρύθμισης.
Μελέτη του 2023 σε φοιτητές έδειξε ότι η συχνή χρήση εσωτερικού λόγου σχετίζεται με καλύτερο προγραμματισμό, αυξημένο αυτοέλεγχο και πιο σαφή αίσθηση προσωπικής ταυτότητας.
Οι ερευνητές περιγράφουν τον εσωτερικό διάλογο ως «γνωστική σκαλωσιά»: έναν τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει σύνθετες ιδέες, παρακολουθεί στόχους και μειώνει το νοητικό χάος.
Όλα έχουν όριο
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι αυτές οι νοητικές συνήθειες δεν είναι από μόνες τους πανάκεια. Τα οφέλη εμφανίζονται όταν συνυπάρχουν με έλεγχο της προσοχής.
Όταν το ονειροπόλημα μετατρέπεται σε χρόνια διάσπαση ή ο εσωτερικός διάλογος σε έντονη αυτοκριτική, τότε μπορεί να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία.
Η διαφορά βρίσκεται στη συνειδητή χρήση: μικρά διαλείμματα ελεύθερης σκέψης, εσωτερικός λόγος για σχεδιασμό και όχι για επίπληξη, και ισορροπία ανάμεσα σε προσπάθεια και ανάπαυση.
