Γκερνίκα: Γιατί το εμβληματικό έργο του Πικάσο διχάζει Μαδρίτη και Μπιλμπάο

• Οι βασκικές αρχές κλιμακώνουν τις θεσμικές πιέσεις για τη μεταφορά του πίνακα, στοχεύοντας στην απόλυτη ενίσχυση του brand της περιοχής.
• Το Μουσείο Reina Sofía απορρίπτει το ενδεχόμενο, προτάσσοντας το βεβαρυμμένο παρελθόν του καμβά και τον ανυπολόγιστο κίνδυνο φθοράς.
• Η ενδεχόμενη έλευση του έργου στο Μπιλμπάο θα εκτίνασσε το τοπικό μοντέλο πολιτιστικής οικονομίας που καθιέρωσε το Μουσείο Guggenheim.

Το αίτημα των Βάσκων για την επιστροφή της «Γκερνίκα» δεν περιορίζεται πλέον στη σφαίρα του συμβολισμού, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της ιστορικής τους ταυτότητας. Το έργο, που φιλοτεχνήθηκε το 1937 από τον Πάμπλο Πικάσο μετά από παραγγελία της ισπανικής δημοκρατικής κυβέρνησης, αποτυπώνει τη φρίκη του βομβαρδισμού της ομώνυμης βασκικής πόλης από τις δυνάμεις του Άξονα. Για δεκαετίες, η επιστροφή του πίνακα στην Ισπανία από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης αποτελούσε εθνικό στοίχημα, το οποίο εκπληρώθηκε το 1981, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Σήμερα, το βασκικό κοινοβούλιο και οι τοπικοί φορείς υποστηρίζουν ότι ο φυσικός και ηθικός χώρος του έργου είναι η γη που ενέπνευσε τη δημιουργία του, και όχι οι αίθουσες της πρωτεύουσας.

Το “Guggenheim Effect” και η τουριστική οικονομία

Η Χώρα των Βάσκων γνωρίζει καλά πώς να κεφαλαιοποιεί την τέχνη και να τη μετατρέπει σε μοχλό ανάπτυξης. Η κατασκευή του παραρτήματος του Μουσείου Guggenheim στο Μπιλμπάο στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αποτέλεσε ένα παγκόσμιο case study αστικής αναγέννησης. Το περίφημο «Guggenheim effect» μεταμόρφωσε μια παρακμάζουσα βιομηχανική πόλη σε κορυφαίο τουριστικό προορισμό, αποφέροντας δισεκατομμύρια ευρώ στην τοπική οικονομία και δημιουργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας. Η ενδεχόμενη προσθήκη της «Γκερνίκα» στις τοπικές συλλογές θα λειτουργούσε ως ένας ανεκτίμητος πολλαπλασιαστής ισχύος, εδραιώνοντας τη βόρεια Ισπανία ως απόλυτο ευρωπαϊκό κέντρο σύγχρονης τέχνης.

Το τεχνικό βέτο της Μαδρίτης

Απέναντι σε αυτό το φιλόδοξο όραμα στέκεται το κεντρικό ισπανικό κράτος και η διοίκηση του Μουσείου Reina Sofía. Η επιχειρηματολογία της Μαδρίτης εστιάζει κυρίως στα logistics, τη συντήρηση και το τεράστιο ρίσκο μιας τέτοιας μεταφοράς. Πρόκειται για έναν τεράστιο καμβά διαστάσεων 3,49 επί 7,76 μέτρων, ο οποίος είχε τυλιχτεί και ξετυλιχτεί δεκάδες φορές κατά τη διάρκεια των διεθνών του περιοδειών τον 20ό αιώνα. Οι ειδικοί συντηρητές του μουσείου προειδοποιούν σταθερά ότι το έργο είναι πλέον εξαιρετικά εύθραυστο για να ταξιδέψει ξανά, παρέχοντας στη Μαδρίτη το τέλειο τεχνικό άλλοθι για να διατηρήσει το κορυφαίο έκθεμά της.

Η πολιτική διάσταση της αποκέντρωσης

Πίσω από τις εκθέσεις των συντηρητών κρύβεται ωστόσο μια πολύ βαθύτερη πολιτική και οικονομική διαμάχη. Η Ισπανία, όπως και πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αντιμετωπίζει έντονη κριτική για την υπερσυγκέντρωση των πολιτιστικών και οικονομικών της πόρων στην πρωτεύουσα. Οι Βάσκοι εθνικιστές, οι οποίοι συχνά παίζουν ρυθμιστικό ρόλο στον σχηματισμό κυβερνήσεων στη Μαδρίτη, χρησιμοποιούν το ζήτημα της «Γκερνίκα» ως μοχλό πίεσης.

Υπάρχει περιθώριο συμβιβασμού;

Επί του παρόντος, η μετακίνηση του αυθεντικού πίνακα φαντάζει ένα εξαιρετικά απομακρυσμένο σενάριο. Το Reina Sofía δύσκολα θα αποχωριστεί το έργο που προσελκύει εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως και αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των εσόδων του. Παρόλα αυτά, η συνεχιζόμενη διεκδίκηση κρατά το θέμα ψηλά στην πολιτική ατζέντα και ανοίγει τον δρόμο για εναλλακτικές πολιτιστικές συνεργασίες. Μέσα από ψηφιακές αναπαραστάσεις υψηλής τεχνολογίας ή τον δανεισμό άλλων σημαντικών συλλογών, η Μαδρίτη ίσως χρειαστεί να βρει τρόπους να ικανοποιήσει, έστω και μερικά, το ιστορικό αίτημα του Μπιλμπάο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Αλλαγή ώρας: Γιατί επηρεάζει τον οργανισμό περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
• Στη Βαρκελώνη η πρώτη Σύνοδος Κορυφής Ευρωπαίων Σχεδιαστών Μόδας
• Artemis II: Το μουσικό playlist της NASA που «ξυπνά» τους αστροναύτες στο διάστημα