Η ακρίβεια επιστρέφει στα τρόφιμα: Το διπλό «χτύπημα» που θα φτάσει στα ράφια το 2027

Το καλάθι των τροφίμων παραμένει ακριβό και η επόμενη αύξηση του κόστους έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται πριν φτάσει στα ράφια. Η ενέργεια, τα λιπάσματα και οι ζημιές στις καλλιέργειες από τις υψηλές θερμοκρασίες και την ξηρασία απειλούν να ανακόψουν την πρόσφατη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού τροφίμων στην Ευρωζώνη.

Αυτό προκύπτει από ανάλυση οικονομολόγων που δημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις 20 Οκτωβρίου. Οι συντάκτες της, Elena Bobeica, Gerrit Koester, Friderike Kuik και Christiane Nickel, εξηγούν ότι σημαντικό μέρος της επιβάρυνσης στην παραγωγή δεν έχει ακόμη μεταφερθεί στις τελικές τιμές.

Οι προβολές του Σεπτεμβρίου τοποθετούν τον πληθωρισμό τροφίμων στο 3,4% το τρίτο τρίμηνο του 2027, με υποχώρηση στη συνέχεια. Πρόκειται για τον προβλεπόμενο ετήσιο ρυθμό αύξησης των τιμών εκείνη την περίοδο, με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ προϊόντων και χωρών.

Για τα νοικοκυριά, η νέα πίεση έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη υψηλό επίπεδο τιμών: τα τρόφιμα στην Ευρωζώνη είναι περίπου 30% ακριβότερα από ό,τι στο τέλος του 2021.

Η χαμηλότερη ένδειξη πληθωρισμού δεν έφερε φθηνότερο καλάθι

Ο πληθωρισμός των τροφίμων υποχώρησε από 2,6% τον Ιανουάριο του 2026 σε 1,1% τον Αύγουστο, στο χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2021. Τον Σεπτέμβριο, όμως, ενισχύθηκε στο 1,3%, με την άνοδο να προέρχεται από τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα.

Η αποκλιμάκωση των προηγούμενων μηνών σήμαινε ότι οι τιμές αυξάνονταν πιο αργά. Οι ανατιμήσεις που είχαν ήδη προηγηθεί παρέμεναν ενσωματωμένες στον λογαριασμό του καταναλωτή.

Πίσω από την επιβράδυνση βρίσκονταν οι καλές ευρωπαϊκές σοδειές του προηγούμενου έτους, ιδιαίτερα στα δημητριακά και στους ελαιούχους σπόρους, αλλά και η υποχώρηση των διεθνών τιμών σε προϊόντα όπως ο καφές, το τσάι, το κακάο και η ζάχαρη.

Οι παράγοντες αυτοί περιόρισαν το κόστος στην αρχή της παραγωγικής αλυσίδας. Η ευνοϊκή επίδρασή τους, ωστόσο, εξασθενεί, την ώρα που συσσωρεύονται νέες επιβαρύνσεις.

Από το ενεργειακό κόστος στην τιμή του ψωμιού

Η ενέργεια επηρεάζει σχεδόν κάθε στάδιο της διαδρομής ενός τροφίμου μέχρι το ράφι: την καλλιέργεια, τη μεταποίηση, τη συσκευασία και τη μεταφορά του.

Η μετακύλιση αυτού του κόστους γίνεται σταδιακά. Οι έμμεσες επιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν αρκετούς μήνες για να εμφανιστούν στις τιμές καταναλωτή, ενώ η πλήρης επίδραση μιας αύξησης στις τιμές του πετρελαίου μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Στο φυσικό αέριο, η χρονική υστέρηση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Αυτό εξηγεί γιατί η σχετικά ήπια εικόνα των τιμών τροφίμων σήμερα δεν αποκλείει ισχυρότερες πιέσεις αργότερα.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα λιπάσματα, οι τιμές των οποίων αυξήθηκαν σημαντικά μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με την ανάλυση, η σημερινή επιβάρυνση συνδέεται τόσο με το αυξημένο ενεργειακό κόστος όσο και με προβλήματα στην προσφορά.

Το φυσικό αέριο αποτελεί βασική εισροή για την παραγωγή λιπασμάτων. Μέσω αυτών επηρεάζει το κόστος καλλιέργειας δημητριακών, ελαιούχων σπόρων, λαχανικών και πατάτας. Παράλληλα, ακριβαίνει τη θέρμανση των θερμοκηπίων.

Ποια προϊόντα βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένα

Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ αναμένουν ισχυρότερη επίδραση σε προϊόντα που συνδέονται με καλλιέργειες υψηλών ενεργειακών απαιτήσεων.

Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κριθάρι. Η άνοδος του κόστους τους μπορεί να μεταφερθεί στο ψωμί, στα ζυμαρικά και στα υπόλοιπα αρτοσκευάσματα.

Η επίδραση επεκτείνεται και στην κτηνοτροφία. Τα ακριβότερα δημητριακά αυξάνουν το κόστος των ζωοτροφών, δημιουργώντας στη συνέχεια πιέσεις στις τιμές του γάλακτος, των γαλακτοκομικών προϊόντων και του κρέατος.

Στα νωπά λαχανικά και στα προϊόντα θερμοκηπίου, οι πιέσεις από την ενέργεια και τα λιπάσματα προστίθενται στην ευαισθησία της παραγωγής απέναντι στις καιρικές συνθήκες.

Η ανάλυση περιγράφει έτσι μια αλυσίδα επιβαρύνσεων που μπορεί να επηρεάσει πολλά βασικά είδη διατροφής, χωρίς να προεξοφλεί ίδιο ύψος αυξήσεων για όλα.

Η ξηρασία φτάνει γρηγορότερα στο ράφι

Οι υψηλές θερμοκρασίες και η παρατεταμένη ξηρασία του καλοκαιριού του 2026 έπληξαν καλλιέργειες σε κρίσιμα στάδια ανάπτυξης σε μεγάλες περιοχές της Ευρώπης.

Η επίδραση του καιρού εμφανίζεται συνήθως ταχύτερα από εκείνη της ενέργειας, καθώς περιορίζει άμεσα την προσφορά, ιδιαίτερα των νωπών τροφίμων.

Οι εκτιμήσεις των οικονομολόγων της ΕΚΤ δείχνουν ότι οι καιρικές συνθήκες μπορούν να προσθέσουν 0,3 έως 0,8 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό τροφίμων μέσα στον επόμενο χρόνο. Η επιβάρυνση διαφέρει ανά χώρα και κατηγορία προϊόντων.

Οι πρώτες ενδείξεις φάνηκαν τον Σεπτέμβριο. Ο πληθωρισμός των μη επεξεργασμένων τροφίμων ανέβηκε στο 4%, με σημαντική συμβολή των λαχανικών. Αντίθετα, στα επεξεργασμένα τρόφιμα υποχώρησε στο 0,4%, καθώς εξακολουθούσαν να επιδρούν οι προηγούμενες μειώσεις του κόστους.

Πρόσθετη αβεβαιότητα δημιουργεί το Ελ Νίνιο, το οποίο ασκεί πιέσεις στις διεθνείς τιμές αγροτικών προϊόντων.

Νέες ανατιμήσεις, με μικρότερη ένταση από την προηγούμενη κρίση

Η προβλεπόμενη επιτάχυνση του 2027 παραμένει αισθητά χαμηλότερη από την έξαρση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την ανάλυση, η αναμενόμενη κορύφωση του πληθωρισμού τροφίμων αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο εκείνης της περιόδου.

Το σημερινό ενεργειακό σοκ είναι μικρότερης έντασης και μέχρι στιγμής προέρχεται περισσότερο από το πετρέλαιο και τα προϊόντα διύλισης παρά από το φυσικό αέριο.

Παράλληλα, η ασθενέστερη ζήτηση μπορεί να δυσκολέψει τις επιχειρήσεις να μεταφέρουν ολόκληρη την αύξηση του κόστους στους πελάτες τους.

Η ακριβής διαδρομή παραμένει αβέβαιη. Ορισμένα μοντέλα δείχνουν ότι οι επιπτώσεις θα εκδηλωθούν αργότερα, ενώ άλλα προβλέπουν εντονότερη επιτάχυνση από εκείνη των επίσημων προβολών του Σεπτεμβρίου. Το κοινό τους στοιχείο είναι η αναμενόμενη ενίσχυση του πληθωρισμού τροφίμων το 2027.

Γιατί οι μισθοί δεν αγοράζουν την ίδια ποσότητα τροφίμων

Η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν έχει εξαλείψει την απώλεια αγοραστικής δύναμης στο σούπερ μάρκετ.

Στην Ευρωζώνη, οι πραγματικοί μισθοί έχουν συνολικά επανέλθει στα επίπεδα πριν από την πληθωριστική έξαρση, όταν υπολογίζονται με βάση το σύνολο των καταναλωτικών τιμών. Όταν όμως συγκρίνονται αποκλειστικά με τις τιμές των τροφίμων, εξακολουθούν να αγοράζουν λιγότερα.

Η απόσταση είναι ιδιαίτερα αισθητή σε είδη που μπαίνουν συχνά στο καλάθι, όπως ο καφές, η σοκολάτα, τα γαλακτοκομικά και το κρέας.

Υπάρχουν επίσης μεγάλες διαφορές μεταξύ κρατών. Η σωρευτική αύξηση των τιμών τροφίμων από τα τέλη του 2021 κυμαίνεται από περίπου 24% στη Φινλανδία έως 48% στην Εσθονία, έναντι περίπου 30% στο σύνολο της Ευρωζώνης.

Η πίεση αποτυπώνεται και στις προτεραιότητες των πολιτών: σε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που δημοσιεύθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου, το 55% των Ευρωπαίων θεωρεί τις προσιτές τιμές τροφίμων κορυφαία προτεραιότητα για την Ε.Ε.

Οι νέες ανατιμήσεις, επομένως, θα βρουν τα νοικοκυριά με ένα μέρος των προηγούμενων απωλειών ακόμη ακάλυπτο. Ακόμη και μια ηπιότερη αύξηση μπορεί να επιβαρύνει αισθητά τον οικογενειακό προϋπολογισμό όταν προστίθεται σε τιμές που παραμένουν ήδη υψηλές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• 40 UNDER 40 2026: Όλοι οι νέοι επιχειρηματίες που ξεχώρισαν φέτος
• Μπορεί η Ελλάδα να γίνει Γαλλία;
• DBRS: Γιατί ξεχωρίζουν θετικά οι ελληνικές τράπεζες έναντι των ευρωπαϊκών