Η Ευρώπη απέναντι στο αδιανόητο: Μπορεί να αμυνθεί χωρίς – ή απέναντι – στις ΗΠΑ;
- Η επιστροφή Τραμπ επανακαθορίζει τη σχέση Ευρώπης–ΗΠΑ.
- Το ζήτημα της Γροιλανδίας λειτούργησε ως καταλύτης κρίσης εμπιστοσύνης.
- Η ΕΕ περνά από άρνηση και παζάρι σε σκληρή αποδοχή.
- Η στρατηγική αυτονομία παύει να είναι θεωρία και γίνεται ανάγκη.
- Το κόστος της ανεξαρτησίας ίσως αποδειχθεί υψηλότερο από την εξάρτηση.
Για περισσότερο από μισό αιώνα, το βασικό στρατηγικό ερώτημα της Ευρώπης ήταν πώς θα αμυνθεί μαζί με την Αμερική. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η απάντηση ήταν αυτονόητη: μέσω του ΝΑΤΟ, της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας και μιας συμμαχίας που στηριζόταν όχι μόνο στη στρατιωτική ισχύ αλλά και στην κοινή αντίληψη περί διεθνούς τάξης, αναφέρει ο Economist.
Το 2025, με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το ερώτημα μετατοπίστηκε δραματικά: μπορεί η Ευρώπη να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ; Ένα σενάριο ήδη εξαιρετικά ανησυχητικό, ειδικά υπό το βάρος της ρωσικής επιθετικότητας.
Το 2026, όμως, το ερώτημα πήγε ακόμη πιο μακριά.
Τι θα έκανε η Ευρώπη, αν κάποτε χρειαζόταν να αμυνθεί απέναντι στην Αμερική;
Η Γροιλανδία ως σημείο καμπής
Η κρίση δεν ξέσπασε με στρατεύματα, αλλά με λέξεις. Οι επαναλαμβανόμενες δηλώσεις του Τραμπ για την «απόκτηση» της Γροιλανδίας —ενός εδάφους ευρωπαϊκού, μέλους του ΝΑΤΟ— λειτούργησαν ως σοκ.
Ακόμη κι όταν ο Αμερικανός πρόεδρος απέκλεισε προσωρινά τη χρήση βίας και μίλησε για μια ασαφή «συμφωνία», η ζημιά είχε ήδη γίνει. Για πρώτη φορά, ένας σύμμαχος αμφισβητούσε ανοιχτά την εδαφική ακεραιότητα άλλου συμμάχου, με όρους ισχύος και όχι δικαίου.
Το πρόβλημα δεν ήταν η Γροιλανδία αυτή καθαυτή. Ήταν το νέο δόγμα:
η ισχύς ως αρετή, η πίεση ως εργαλείο και οι συμμαχίες ως συναλλαγή.
Τα πέντε στάδια της ευρωπαϊκής αφύπνισης
Άρνηση
Η Ευρώπη δεν πίστεψε ποτέ πραγματικά ότι ο Τραμπ θα επέστρεφε. Οι προειδοποιήσεις αγνοήθηκαν, οι μηχανισμοί «Trump-proofing» έμειναν ημιτελείς και χωρίς κοινή στρατηγική.
Οργή
Η δεύτερη θητεία ξεκίνησε με προσβολές, πιέσεις και συμβολικές ταπεινώσεις. Από τη ρητορική του Τζέι Ντι Βανς έως τη μεταχείριση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, το μήνυμα ήταν σαφές: η Ουάσιγκτον δεν ένιωθε πλέον δεσμευμένη από παλιές ευαισθησίες.
Παζάρι
Η Ευρώπη προσπάθησε να «συναλλαχθεί». Αύξησε τις αμυντικές δαπάνες, αποδέχθηκε δυσμενείς εμπορικούς όρους, επένδυσε στη λογική της κατευναστικής προσαρμογής. Το αποτέλεσμα ήταν μια εικόνα εξάρτησης που ενόχλησε ακόμη και παραδοσιακά φιλοατλαντικές κυβερνήσεις.
Κατάθλιψη
Όταν έγινε σαφές ότι οι υποχωρήσεις δεν εξασφάλιζαν σταθερότητα, επικράτησε απογοήτευση. Οι απειλές επέστρεφαν κατά βούληση, η Ουκρανία παρέμενε εκτεθειμένη και η διατλαντική εμπιστοσύνη έμοιαζε μη αναστρέψιμη.
Αποδοχή
Σήμερα, η Ευρώπη φαίνεται να φτάνει στο τελευταίο στάδιο. Όχι με ενθουσιασμό, αλλά με ρεαλισμό. Η στρατηγική αυτονομία παύει να είναι γαλλική εμμονή ή θεωρητική συζήτηση και μετατρέπεται σε πολιτική αναγκαιότητα.
Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ, «άλλο να είσαι πρόθυμος υποτελής και άλλο δυστυχισμένος σκλάβος».
Το κόστος της ενηλικίωσης
Η αποδέσμευση από την αμερικανική ομπρέλα δεν θα είναι εύκολη. Απαιτεί χρόνια επενδύσεων, κοινή αμυντική πολιτική, πολιτικό θάρρος και —ενδεχομένως— ανοιχτή σύγκρουση συμφερόντων με την Ουάσιγκτον.
Ακόμη και το ευρωπαϊκό Anti-Coercion Instrument, το περίφημο «εμπορικό μπαζούκα», σχεδιάστηκε για την Κίνα. Πλέον, συζητείται σοβαρά αν θα μπορούσε να στραφεί εναντίον των ΗΠΑ — κάτι αδιανόητο μέχρι πρόσφατα.
Το πένθος για τη χαμένη βεβαιότητα δεν έχει ολοκληρωθεί.
Η αυταπάτη όμως έχει τελειώσει.
Και ίσως αυτό να αποτελεί το πρώτο βήμα για μια Ευρώπη λιγότερο αφελή, περισσότερο ενήλικη — και αναγκαστικά πιο μόνη.
