Η πιο ακραία έκρηξη του Σύμπαντος; Οι αστρονόμοι ίσως είδαν κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί
-
Το γεγονός AT2025ulz συνδυάζει χαρακτηριστικά σουπερνόβας και κιλονόβας, συνοδευόμενο από ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων.
-
Οι επιστήμονες προτείνουν ένα νέο σενάριο: μια αρχική σουπερνόβα που γέννησε δύο αστέρες νετρονίων, οι οποίοι στη συνέχεια συγχωνεύτηκαν.
-
Αν επιβεβαιωθεί, η «υπερ-κιλονόβα» θα αποτελέσει νέα κατηγορία κοσμικών εκρήξεων με τεράστιες συνέπειες για την αστροφυσική.
Μια ομάδα αστρονόμων πιστεύει ότι έγινε μάρτυρας ενός εξαιρετικά σπάνιου και θεαματικού κοσμικού φαινομένου: ενός άστρου που φαίνεται να «κόπηκε» στα δύο, πριν επανενωθεί και προκαλέσει μια διπλή, σχεδόν βιβλική έκρηξη — στέλνοντας σεισμικά κύματα τόσο στην επιστημονική κοινότητα όσο και στον ίδιο τον χωροχρόνο.
Το εντυπωσιακό αυτό γεγονός, που φέρει την ονομασία AT2025ulz, ενδέχεται να αντιπροσωπεύει μια εντελώς νέα κατηγορία αστροφυσικών φαινομένων: μια «υπερ-κιλονόβα» (superkilonova), δηλαδή μια ακόμη πιο ακραία εκδοχή της ήδη σπάνιας κιλονόβας.
Οι εξαιρετικοί ισχυρισμοί απαιτούν εξαιρετικές αποδείξεις — και τα ευρήματα, τα οποία περιγράφονται σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Astrophysical Journal Letters, δεν συνιστούν ακόμη αδιάσειστη απόδειξη. Ωστόσο, δείχνουν ξεκάθαρα ότι κάτι ασυνήθιστο βρίσκεται σε εξέλιξη.
«Όλοι προσπαθούσαν με πάθος να το παρατηρήσουν και να το αναλύσουν, αλλά στη συνέχεια άρχισε να μοιάζει περισσότερο με σουπερνόβα και κάποιοι αστρονόμοι έχασαν το ενδιαφέρον τους. Όχι εμείς», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η επικεφαλής συγγραφέας Mansi Kasliwa, αστρονόμος στο California Institute of Technology.
Τα τεράστια άστρα συνήθως πεθαίνουν μέσω μιας έκρηξης που ονομάζεται σουπερνόβα, «σπέρνοντας» το Σύμπαν με βαρέα στοιχεία και αφήνοντας πίσω τους χαρακτηριστικά ίχνη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το απομεινάρι της έκρηξης είναι ένας άκρως πυκνός πυρήνας — ένας αστέρας νετρονίων — που περιέχει περισσότερη μάζα από τον Ήλιο σε έναν όγκο περίπου όσο μια πόλη.
Αλλά ούτε αυτοί φεύγουν πάντα ήσυχα. Αστέρες νετρονίων συχνά σχηματίζουν δυαδικά συστήματα και, όταν η ακραία βαρυτική τους έλξη τους φέρει σε σύγκρουση, η συγχώνευσή τους προκαλεί μια κιλονόβα — μια καταστροφική έκρηξη τεράστιας ενέργειας. Μέχρι σήμερα, υπάρχει μόλις μία επιβεβαιωμένη παρατήρηση κιλονόβας, καθώς πρόκειται για φαινόμενα πολύ πιο σπάνια από τις σουπερνόβες. Σύμφωνα με μία μελέτη, μόνο περίπου δέκα αστρικά συστήματα σε ολόκληρο τον Γαλαξία αναμένεται να εκραγούν με αυτόν τον τρόπο.
Όταν οι αστρονόμοι εντόπισαν για πρώτη φορά το AT2025ulz —που βρίσκεται σε απόσταση 1,3 δισεκατομμυρίων ετών φωτός— τα δεδομένα ήταν αντικρουόμενα. Στις 18 Αυγούστου 2025, δύο παρατηρητήρια, το LIGO στις ΗΠΑ και το Virgo στην Ευρώπη, ανίχνευσαν ισχυρά βαρυτικά κύματα: ρυτιδώσεις στον ιστό της πραγματικότητας που διαδίδονται με την ταχύτητα του φωτός. Το σήμα παρέπεμπε σε συγχώνευση δύο εξαιρετικά μαζικών αντικειμένων, όπως εκείνη δύο αστέρων νετρονίων.
Λίγες ώρες αργότερα, το Zwicky Transient Facility στην Καλιφόρνια εντόπισε την πηγή: ένα αντικείμενο με γρήγορα εξασθενίζον κόκκινο φως. Η φωτεινή υπογραφή ταίριαζε με εκείνη μιας κιλονόβας, η οποία λάμπει κόκκινα καθώς δημιουργεί βαρέα στοιχεία, όπως ο χρυσός, κατά τη διάρκεια της έκρηξης.
Μέρες αργότερα, όμως, ήρθε η ανατροπή. Το AT2025ulz άρχισε να γίνεται πιο φωτεινό, πήρε μπλε απόχρωση και εμφάνισε υδρογόνο σε όλο το φάσμα του — το χαρακτηριστικό αποτύπωμα μιας σουπερνόβας.
Οι ερευνητές προτείνουν ότι ίσως δεν πρόκειται ούτε για κλασική σουπερνόβα ούτε για κιλονόβα, αλλά για μια υπερ-κιλονόβα. Σε αυτό το σενάριο, το αρχικό άστρο εξερράγη ως σουπερνόβα και ουσιαστικά «διχοτομήθηκε», δημιουργώντας δύο μικρότερους αστέρες νετρονίων αντί για έναν. Παγιδευμένοι μέσα στα απομεινάρια της σουπερνόβας, οι δίδυμοι αστέρες στη συνέχεια περιστράφηκαν ο ένας γύρω από τον άλλο, συγχωνεύτηκαν και εξερράγησαν σε μια κιλονόβα, της οποίας το σήμα αρχικά καλύφθηκε από τα συντρίμμια της πρώτης έκρηξης. Το σενάριο αυτό ενισχύεται από τα δεδομένα βαρυτικών κυμάτων, που υποδηλώνουν ότι τουλάχιστον ένα από τα αντικείμενα είχε μάζα μικρότερη από του Ήλιου.
«Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν ανακαλύψαμε μια υπερ-κιλονόβα, αλλά το γεγονός αυτό είναι, σε κάθε περίπτωση, αποκαλυπτικό», δήλωσε η Kasliwa.
