ΗΠΑ: Ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν και «λουκέτο» στα Στενά του Ορμούζ – Άλμα στο πετρέλαιο
Σε νέα, επικίνδυνη τροχιά κλιμάκωσης εισέρχεται η κρίση στη Μέση Ανατολή, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να προχωρήσουν στην επιβολή ναυτικού αποκλεισμού των λιμανιών του Ιράν, έπειτα από την αποτυχία των απευθείας συνομιλιών μεταξύ των δύο πλευρών. Το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις συνοδεύεται από αλληλοκατηγορίες Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, εντείνοντας το ήδη βαρύ γεωπολιτικό κλίμα.
Το Πακιστάν, που φιλοξένησε τις συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ, κάλεσε τις δύο πλευρές να τηρήσουν την εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων που είχε συμφωνηθεί την περασμένη Τετάρτη. Ωστόσο, καμία από τις δύο δεν έχει τοποθετηθεί με σαφήνεια για το μέλλον της κατάπαυσης του πυρός, η οποία θεωρητικά παραμένει σε ισχύ έως τις 22 Απριλίου, αλλά στην πράξη δείχνει εύθραυστη.
Η αποτυχία των συνομιλιών αναζωπυρώνει τους φόβους για επανέναρξη ευρείας κλίμακας πολεμικών επιχειρήσεων. Ο πόλεμος, που ξέσπασε με την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας στα τέλη Φεβρουαρίου, έχει ήδη προκαλέσει χιλιάδες θανάτους – κυρίως στο Ιράν και τον Λίβανο – και έχει επιβαρύνει σημαντικά την παγκόσμια οικονομία, κυρίως μέσω της ενεργειακής αβεβαιότητας.
Στο νέο αυτό πλαίσιο, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι θα προχωρήσουν, από τις 17:00 (ώρα Ελλάδας), σε αποκλεισμό «εναντίον πλοίων όλων των εθνικοτήτων» που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια και παράκτιες περιοχές, περιλαμβανομένων όλων των λιμένων στον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν. Πρόκειται για μια κίνηση με ισχυρό συμβολικό και πρακτικό αποτύπωμα, καθώς πλήττει άμεσα τις θαλάσσιες εμπορικές ροές της Τεχεράνης.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ επιχείρησαν να καθησυχάσουν τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, διαβεβαιώνοντας ότι θα επιτρέπεται η διέλευση πλοίων που δεν έχουν προορισμό ή αφετηρία το Ιράν μέσω του στενού του Χορμούζ – ενός από τα πλέον κρίσιμα σημεία για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Ράλι στο πετρέλαιο, αγεφύρωτο το χάσμα ΗΠΑ–Ιράν
Ωστόσο, η αγορά αντέδρασε άμεσα και έντονα. Οι τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν άλμα άνω του 8% στις πρώτες συναλλαγές στην Ασία, ξεπερνώντας εκ νέου το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων ανά βαρέλι. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τους φόβους για νέο πληθωριστικό κύμα και αυξημένες πιέσεις στις ήδη εύθραυστες οικονομίες διεθνώς.
Παρά τη ρητορική έντασης, οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ δεν θεωρούνται πλήρως άκαρπες. Σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, οι διαπραγματεύσεις διάρκειας άνω των 20 ωρών ξεκίνησαν «με καλούς οιωνούς» και υπήρξε σύγκλιση σε αρκετά ζητήματα. Ωστόσο, το αγεφύρωτο χάσμα στο θέμα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν αποδείχθηκε καθοριστικό. Η αμερικανική πλευρά επιμένει στην πλήρη και μόνιμη εγκατάλειψη κάθε σχετικής φιλοδοξίας, κάτι που η Τεχεράνη απορρίπτει, επαναλαμβάνοντας ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Από την πλευρά του, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές είχαν φτάσει «πολύ κοντά» σε συμφωνία, κατηγορώντας τις ΗΠΑ για «μαξιμαλιστική προσέγγιση» που τελικά οδήγησε στο αδιέξοδο. Στο ίδιο μήκος κύματος, Ιρανοί αξιωματούχοι έκαναν λόγο για βαθιά δυσπιστία και έλλειψη ρεαλισμού ως προς τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.
Η αντίδραση της Τεχεράνης στην ανακοίνωση του αποκλεισμού ήταν άμεση και έντονη. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, διαμήνυσε ότι η χώρα δεν πρόκειται να υποχωρήσει υπό απειλές, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν για «θανάσιμη δίνη» για τους αντιπάλους τους, υποστηρίζοντας ότι έχουν πλήρη έλεγχο της ναυσιπλοΐας στο στενό του Χορμούζ. Μάλιστα, άφησαν ανοικτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων, κίνηση που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στο διεθνές εμπόριο.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στη ναυτιλία: δεξαμενόπλοια αλλάζουν πορεία, ενώ εκατοντάδες πλοία φέρονται να παραμένουν εγκλωβισμένα, εν αναμονή εξελίξεων. Η αβεβαιότητα επεκτείνεται σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, από την ενέργεια έως τα βασικά εμπορεύματα.
Συνεχίζονται οι συγκρούσεις, παράθυρο για συνομιλίες
Την ίδια στιγμή, το περιφερειακό σκηνικό παραμένει εξίσου εκρηκτικό. Στον Λίβανο, οι εχθροπραξίες συνεχίζονται, με νέους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στον νότο της χώρας να προκαλούν απώλειες και να υπογραμμίζουν ότι η εκεχειρία δεν καλύπτει όλα τα μέτωπα. Το Ισραήλ επιμένει ότι η συμφωνία κατάπαυσης πυρός δεν αφορά τον Λίβανο, ενώ η Βηρυτός αναζητά διπλωματική λύση για την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων.
Παρά το βαρύ κλίμα, οι διπλωματικοί δίαυλοι δεν έχουν κλείσει πλήρως. Αμερικανοί αξιωματούχοι αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των συνομιλιών, εφόσον υπάρξει διάθεση συμβιβασμού από την ιρανική πλευρά. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις για μια τέτοια εξέλιξη παραμένουν ασαφείς.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ένας παρατεταμένος ναυτικός αποκλεισμός δύσκολα θα οδηγήσει σε άμεση συνθηκολόγηση του Ιράν, ενώ θα απαιτούσε σημαντική και μακροχρόνια στρατιωτική δέσμευση από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Αντίθετα, ενδέχεται να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της Τεχεράνης και να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση.
Σε κάθε περίπτωση, η νέα αυτή φάση έντασης επιβαρύνει το ήδη εύθραυστο διεθνές περιβάλλον, αυξάνοντας τη γεωπολιτική αβεβαιότητα και ενισχύοντας τους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία, με πρώτο και άμεσο αποδέκτη την αγορά ενέργειας.
