Joseph Stiglitz: Το μεγάλο κραχ έπρεπε να έχει ήδη συμβεί – H παγκόσμια οικονομία βαδίζει σε ναρκοπέδιο

Ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz δεν συνηθίζει τις δραματικές διατυπώσεις. Όταν όμως δηλώνει ότι «το μεγάλο κραχ θα έπρεπε εδώ και καιρό να έχει συμβεί», οι αγορές και οι κυβερνήσεις οφείλουν να ακούσουν προσεκτικά. Στα 82 του χρόνια, σε πρόσφατη συνέντευξή του στη γερμανική Handelsblatt, περιγράφει μια παγκόσμια οικονομία που δεν είναι σταθερή, αλλά απλώς μεταθέτει τους κινδύνους στο μέλλον, αγοράζοντας χρόνο με τεχνητά χαμηλά επιτόκια και αυξανόμενο χρέος.

Κατά τον Stiglitz, οι αγορές λειτουργούν όχι επειδή τα θεμελιώδη μεγέθη είναι υγιή, αλλά επειδή η νομισματική και δημοσιονομική πολιτική συγκαλύπτουν τα προβλήματα. Πρόκειται, όπως λέει, για μια επικίνδυνη μορφή άρνησης της πραγματικότητας.

Παγίδα χρέους και πολιτικός κίνδυνος

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, ο Stiglitz εκτιμά ότι η επόμενη μεγάλη αναταραχή δεν θα ξεκινήσει από τις αγορές ή τις τράπεζες, αλλά από τις πολιτικές αποφάσεις. Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκονται οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης Donald Trump σε γεωπολιτικά και στρατηγικά ζητήματα, από τη Βενεζουέλα έως τη Γροιλανδία.

Το ζήτημα, όπως εξηγεί, δεν είναι το άμεσο δημοσιονομικό κόστος τέτοιων κινήσεων – ακόμη και δισεκατομμύρια δολάρια είναι αμελητέα μπροστά σε ένα δημόσιο χρέος 38 τρισ. δολαρίων. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι η απρόβλεπτη φύση αυτών των πρωτοβουλιών, που διαταράσσει τις προσδοκίες για τις τιμές πρώτων υλών, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη γεωπολιτική σταθερότητα.

Για επιχειρήσεις και επενδυτές, η αβεβαιότητα αυτή μεταφράζεται σε αδυναμία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού: κανείς δεν γνωρίζει αν οι εμπορικές οδοί θα παραμείνουν ανοικτές ή αν πολιτικές αποφάσεις θα εκτινάξουν το κόστος ενέργειας και πρώτων υλών.

Η γιγαντιαία φούσκα της Τεχνητής Νοημοσύνης

Παρά τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας, ο Stiglitz προειδοποιεί ότι αυτή βασίζεται σε εύθραυστα θεμέλια. Η δυναμική προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις επενδύσεις σε data centers, ενώ η άνοδος συγκεντρώνεται σε ελάχιστους τεχνολογικούς κολοσσούς: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia και Tesla.

«Όλα δείχνουν προς μια γιγαντιαία φούσκα AI», σημειώνει. Αν αυτή σκάσει, θα αποκαλυφθεί η αδυναμία της υπόλοιπης οικονομίας, ιδιαίτερα της αγοράς εργασίας. Η δημιουργία νέων θέσεων περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον τομέα της υγείας. Και, όπως τονίζει χαρακτηριστικά, «όταν μόνο ο τομέας που φροντίζει άρρωστους ανθρώπους αναπτύσσεται, δεν μιλάμε για υγιή οικονομία».

Ο Stiglitz ασκεί δριμεία κριτική στις πολιτικές Trump, υποστηρίζοντας ότι η τρέχουσα ανάπτυξη είναι περισσότερο προϊόν τύχης και τεχνολογικού κύκλου, παρά αποτέλεσμα συνεκτικής στρατηγικής. Οι δασμοί, οι γεωπολιτικές παρεμβάσεις, οι πιέσεις στα πανεπιστήμια και οι σκληρές αντιμεταναστευτικές πολιτικές δημιουργούν, κατά τον ίδιο, βαθιά και μακροπρόθεσμα ρήγματα.

Ιδιαίτερα ανησυχητική θεωρεί την επίδραση στο κοινωνικό κλίμα: σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού φοβούνται να εργαστούν ή να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Το αποτέλεσμα είναι μείωση της παραγωγικότητας, της κατανάλωσης και της οικονομικής δραστηριότητας, πλήγμα που ξεκινά από τη βάση της οικονομίας.

Παγκόσμιες συνέπειες και δημοκρατικός κίνδυνος

Ο νομπελίστας οικονομολόγος προειδοποιεί ότι η αμερικανική δημοκρατία βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή και ότι οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές. Ακόμη όμως και σε περίπτωση πολιτικής ανατροπής, οι ΗΠΑ –και μαζί τους η παγκόσμια οικονομία– θα βρεθούν αντιμέτωπες με χρόνια αβεβαιότητας.

Σε βάθος χρόνου, οι πολιτικές αυτές απειλούν την ηγεμονική θέση των ΗΠΑ. Όπως καταλήγει ο Stiglitz, «η κορυφαία δύναμη της Δύσης και ο υπόλοιπος κόσμος βρίσκονται στο έλεος των ιδιοτροπιών ενός προέδρου που έχει ξεφύγει από τον έλεγχο». Και η πιο σκοτεινή του διαπίστωση παραμένει: η συντριβή δεν είναι κάτι που έρχεται – είναι κάτι που απλώς έχει καθυστερήσει.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Eurobank Equities: Οι τράπεζες οδηγούν το Χρηματιστήριο Αθηνών το 2026
• Deutsche Bank: Γιατί οι απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία μπορεί να γυρίσουν μπούμερανγκ στο δολάριο
• Δρ. Κυριάκος Σαμπατακάκης (Accenture): Στρατηγικός εταίρος στην επανεφεύρεση των επιχειρήσεων