Last Mile στην Ελλάδα: Η επόμενη μεγάλη μάχη δεν θα δοθεί στην ταχύτητα, αλλά στη βιωσιμότητα

Επίλεξέ μας ως προτιμώμενη πηγή στο Google

Καθώς οι αποστολές αυξάνονται ταχύτερα από τα έσοδα, η ελληνική αγορά διανομών καλείται να επανεξετάσει το πραγματικό κόστος της γρήγορης παράδοσης.

Από την Κέλλυ Κολλινιάτη*

Η ελληνική αγορά διανομών αναπτύσσεται, επενδύει στην τεχνολογία και αναζητά ολοένα ταχύτερους τρόπους εξυπηρέτησης. Πίσω όμως από την εντυπωσιακή αύξηση των αποστολών αναδύεται μια ουσιαστικότερη πρόκληση: η δημιουργία ενός οικονομικά ανθεκτικού μοντέλου αστικών διανομών.

Η ταχύτητα έχει εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες υποσχέσεις του σύγχρονου εμπορίου. Η παράδοση την επόμενη ημέρα θεωρείται πλέον δεδομένη σε μεγάλο μέρος της αγοράς, ενώ η αυθημερόν εξυπηρέτηση αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Πόσο συχνά, όμως, αναρωτιόμαστε τι απαιτείται για να τηρηθεί αυτή η υπόσχεση;

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), το 2024 διακινήθηκαν στην Ελλάδα 105 εκατομμύρια δέματα και μικροδέματα, αυξημένα κατά 14,8% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Τα αντίστοιχα έσοδα ανήλθαν σε 532 εκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 7,8%. Παράλληλα, οι επενδύσεις των ταχυδρομικών επιχειρήσεων ενισχύθηκαν κατά 40,9%, φτάνοντας τα 25,5 εκατομμύρια ευρώ.

Οι αριθμοί περιγράφουν μια αγορά σε ανάπτυξη. Αναδεικνύουν όμως και μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: ο όγκος των δεμάτων αυξήθηκε ταχύτερα από τα έσοδα που απέφερε.

Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του συμπίεση της κερδοφορίας. Αποτελεί, ωστόσο, μια ουσιαστική αφορμή να εξετάσουμε την οικονομική βιωσιμότητα του μοντέλου πάνω στο οποίο αναπτύσσεται ο κλάδος.

Έχοντας πολυετή εμπειρία στον χώρο των μεταφορών και καθημερινή επαφή με τις απαιτήσεις των αστικών διανομών, θεωρώ ότι η σημαντικότερη συζήτηση για το μέλλον του Last Mile στην Ελλάδα δεν αφορά μόνο το πόσο γρήγορα μπορούμε να παραδώσουμε.

Αφορά το πώς μπορούμε να συνεχίσουμε να παραδίδουμε γρήγορα, αξιόπιστα και με οικονομική συνέπεια.

Το πραγματικό κόστος της ταχύτητας

Η σύγχρονη αγορά έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερα απαιτητική εξίσωση.

Ο καταναλωτής επιθυμεί άμεση εξυπηρέτηση, δυνατότητα παρακολούθησης της παραγγελίας του και χαμηλό κόστος αποστολής. Το ηλεκτρονικό κατάστημα επιδιώκει να ανταποκριθεί σε αυτές τις προσδοκίες διατηρώντας ανταγωνιστικές τιμές. Ο πάροχος διανομής, από την πλευρά του, καλείται να υποστηρίξει αυτή την εμπειρία μέσα σε ένα περιβάλλον σημαντικών λειτουργικών απαιτήσεων.

Καύσιμα, ανθρώπινο δυναμικό, συντήρηση και χρηματοδότηση οχημάτων, κυκλοφοριακή συμφόρηση, χρόνοι αναμονής και αποτυχημένες παραδόσεις αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα το πραγματικό κόστος κάθε αποστολής. Παρ’ όλα αυτά, η διανομή εξακολουθεί συχνά να αντιμετωπίζεται ως ένα κόστος που πρέπει διαρκώς να περιορίζεται.

Εδώ εντοπίζω μια θεμελιώδη αντίφαση.

Δεν μπορούμε να απαιτούμε συνεχώς υψηλότερη ποιότητα υπηρεσιών και μικρότερους χρόνους παράδοσης, θεωρώντας ταυτόχρονα ότι το κόστος εξυπηρέτησης μπορεί να συμπιέζεται επ’ αόριστον.

Η λύση, βεβαίως, δεν είναι απλώς η αύξηση των τιμών. Είναι η επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται, κοστολογούνται και εκτελούνται οι διανομές.

Ο μεγαλύτερος τζίρος δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερη επιτυχία

Στον χώρο των μεταφορών, η αύξηση του όγκου εργασιών αντιμετωπίζεται συχνά ως βασικός δείκτης ανάπτυξης. Περισσότερες παραγγελίες, περισσότερα οχήματα, μεγαλύτεροι στόλοι και νέες εμπορικές συμφωνίες δημιουργούν την εικόνα μιας επιχείρησης που επεκτείνεται.

Η πραγματική επιχειρηματική ανάπτυξη, ωστόσο, δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με ποσοτικά κριτήρια.

Ένα όχημα μπορεί να πραγματοποιεί μεγάλο αριθμό παραδόσεων και παρ’ όλα αυτά να παρουσιάζει χαμηλή οικονομική απόδοση, εάν οι διαδρομές του δεν είναι σωστά σχεδιασμένες ή εάν ο χρόνος και οι πόροι που απαιτούνται για την εξυπηρέτηση υπερβαίνουν τις αρχικές εκτιμήσεις. Αντίστοιχα, ένας μικρότερος αλλά καλύτερα οργανωμένος όγκος εργασιών μπορεί να δημιουργεί υψηλότερη προστιθέμενη αξία.

Για τον λόγο αυτό, θεωρώ ότι ο κλάδος χρειάζεται να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα σε δείκτες όπως το κόστος ανά επιτυχημένη παράδοση, η αξιοποίηση των οχημάτων, η πυκνότητα των δρομολογίων, το ποσοστό επιτυχίας στην πρώτη προσπάθεια και η κερδοφορία ανά πελάτη ή υπηρεσία.

Η ανάπτυξη δεν πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό. Πρέπει να είναι αποτέλεσμα ενός μοντέλου που λειτουργεί.

Από τους μεγαλύτερους στόλους στα εξυπνότερα δίκτυα

Η σημαντικότερη αλλαγή που εκτιμώ ότι θα διαμορφώσει την επόμενη πενταετία είναι η μετάβαση από τα απομονωμένα μοντέλα διανομής σε περισσότερο ευέλικτα και διασυνδεδεμένα δίκτυα.

Σήμερα, διαφορετικές επιχειρήσεις εξυπηρετούν συχνά τις ίδιες γεωγραφικές περιοχές με διαφορετικά οχήματα, χωρίς απαραίτητα να αξιοποιείται στο μέγιστο η διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα. Η δυνατότητα συνδυασμού αποστολών, η γεωγραφική ομαδοποίηση και ο δυναμικός σχεδιασμός διαδρομών μπορούν να δημιουργήσουν ένα αποτελεσματικότερο περιβάλλον διανομών.

Φανταστείτε ένα δίκτυο στο οποίο ένα όχημα μπορεί να εξυπηρετεί περισσότερες εμπορικές επιχειρήσεις στην ίδια περιοχή, με κοινό σχεδιασμό και σαφώς καθορισμένα επίπεδα εξυπηρέτησης. Αυτό το μοντέλο δεν είναι κατάλληλο για κάθε περίπτωση. Υπάρχουν επιχειρήσεις που χρειάζονται αποκλειστικά οχήματα, ειδικές διαδικασίες ή αυστηρά χρονικά παράθυρα. Όμως η δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών μοντέλων μπορεί να περιορίσει τα περιττά χιλιόμετρα και να βελτιώσει την αξιοποίηση του στόλου.

Η προοπτική αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η κυκλοφοριακή επιβάρυνση επηρεάζει τόσο την παραγωγικότητα όσο και την ποιότητα ζωής.

Η επόμενη μεγάλη καινοτομία στις αστικές διανομές ίσως να μην είναι ένα ακόμη όχημα στον δρόμο, αλλά ένας καλύτερος λόγος για να βρίσκεται εκεί.

Η τεχνολογία δεν είναι στρατηγική. Είναι ο τρόπος να την υλοποιήσεις.

Η τεχνητή νοημοσύνη, οι αλγόριθμοι βελτιστοποίησης δρομολογίων, η παρακολούθηση αποστολών σε πραγματικό χρόνο και η αυτοματοποίηση διαδικασιών επηρεάζουν ήδη τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων logistics.

Τα επόμενα χρόνια, η αξιοποίηση αυτών των τεχνολογιών αναμένεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Υπάρχει, ωστόσο, μια διάκριση που θεωρώ απαραίτητη.

Η τεχνολογία δεν μπορεί να μετατρέψει αυτομάτως ένα μη βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο σε κερδοφόρο. Ένα εξελιγμένο πληροφοριακό σύστημα μπορεί να μειώσει τις άσκοπες διαδρομές και να βελτιώσει τον συντονισμό των αποστολών. Δεν μπορεί, όμως, να διορθώσει από μόνο του μια λανθασμένη τιμολογιακή πολιτική ή μια συνεργασία της οποίας το πραγματικό κόστος δεν έχει υπολογιστεί σωστά.

Αντίστοιχα, η ανάπτυξη των αυτοματοποιημένων θυρίδων παραλαβής αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την αγορά. Σύμφωνα με την ΕΕΤΤ, οι θυρίδες αυτές έφτασαν τις 5.300 το 2024, καταγράφοντας αύξηση 36,1%.

Πρόκειται για μια υποδομή που μπορεί να ενισχύσει την ευελιξία των παραδόσεων και να επιτρέψει την εξυπηρέτηση περισσότερων αποστολών σε συγκεντρωμένα σημεία. Δεν αποτελεί, ωστόσο, καθολική λύση. Οι αυθημερόν παραδόσεις, οι ογκώδεις αποστολές και οι υπηρεσίες με ειδικές απαιτήσεις θα εξακολουθήσουν να χρειάζονται διαφορετικές επιχειρησιακές προσεγγίσεις.

Το μέλλον δεν θα στηριχθεί σε μία μόνο τεχνολογία ή σε ένα μοναδικό μοντέλο εξυπηρέτησης, αλλά στην έξυπνη συνύπαρξή τους.

Η διανομή δεν είναι πλέον το τέλος της πώλησης

Μία ακόμη αλλαγή που θεωρώ καθοριστική αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι εμπορικές επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται το Last Mile.

Η διανομή δεν είναι απλώς η διαδικασία μεταφοράς ενός προϊόντος από την αποθήκη στον τελικό παραλήπτη. Είναι μέρος της συνολικής εμπειρίας αγοράς.

Ένα ηλεκτρονικό κατάστημα μπορεί να επενδύσει σημαντικούς πόρους στην προσέλκυση πελατών, στη λειτουργικότητα της ιστοσελίδας του και στην εξυπηρέτηση πριν από την πώληση. Εάν, όμως, η τελική παράδοση αποδειχθεί προβληματική, η συνολική εμπειρία του καταναλωτή επηρεάζεται αρνητικά. Αυτό σημαίνει ότι η επιλογή συνεργάτη διανομής πρέπει σταδιακά να μετατοπιστεί από την αποκλειστική σύγκριση τιμών στην αξιολόγηση της συνολικής αξίας που προσφέρει η υπηρεσία.

Αξιοπιστία, διαφάνεια, συνέπεια, δυνατότητα προσαρμογής και αποτελεσματική διαχείριση προβλημάτων είναι στοιχεία που επηρεάζουν τη σχέση μιας επιχείρησης με τους πελάτες της.

Στην πραγματικότητα, η διανομή δεν αποτελεί πλέον μόνο λειτουργική υποχρέωση. Αποτελεί μέρος της εμπορικής στρατηγικής.

Ο ανθρώπινος παράγοντας παραμένει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα

Παρά τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, υπάρχει ένας παράγοντας που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύων: ο άνθρωπος. Ο οδηγός διανομής αποτελεί συχνά τη μοναδική φυσική επαφή του καταναλωτή με την επιχείρηση από την οποία αγόρασε ένα προϊόν.

Η επαγγελματική συμπεριφορά, η συνέπεια και η ικανότητα διαχείρισης απρόβλεπτων καταστάσεων επηρεάζουν ουσιαστικά την ποιότητα της υπηρεσίας. Επομένως, η ανάπτυξη του κλάδου δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην αύξηση της παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο.

Χρειάζεται επένδυση στην εκπαίδευση, στον σωστό προγραμματισμό και σε συνθήκες εργασίας που επιτρέπουν στα δίκτυα να λειτουργούν με ασφάλεια και συνέπεια. Μια πραγματικά σύγχρονη επιχείρηση διανομών δεν είναι εκείνη που απλώς διαθέτει προηγμένο λογισμικό. Είναι εκείνη που καταφέρνει να συνδυάζει την τεχνολογία με σωστά οργανωμένους ανθρώπους και διαδικασίες.

Το Last Mile στην Ελλάδα το 2030

Εκτιμώ ότι μέχρι το τέλος της δεκαετίας η ελληνική αγορά θα έχει προχωρήσει σε μια ουσιαστικότερη διαφοροποίηση των υπηρεσιών διανομής.

Οι καταναλωτές θα έχουν περισσότερες επιλογές ως προς τον χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο παραλαβής. Οι εμπορικές επιχειρήσεις θα αναζητούν λύσεις προσαρμοσμένες στις πραγματικές τους ανάγκες, ενώ οι πάροχοι θα καλούνται να αποδεικνύουν την αξία τους μέσα από μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών δικτύων, η καλύτερη αξιοποίηση των υποδομών και η δυνατότητα συνδυασμού υπηρεσιών θα μπορούσαν να αποτελέσουν βασικούς παράγοντες ανταγωνιστικότητας.

Παράλληλα, η αγορά ενδέχεται να γίνει πιο απαιτητική ως προς την οικονομική ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε αυτή. Σε αυτό το περιβάλλον, θεωρώ ότι θα υπάρχει ουσιαστικός χώρος τόσο για μεγάλους οργανισμούς όσο και για μικρότερους, εξειδικευμένους παρόχους.

Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν θα καθορίζεται αποκλειστικά από το μέγεθος ενός στόλου, αλλά από την ικανότητα μιας επιχείρησης να προσαρμόζεται, να οργανώνεται αποτελεσματικά και να προσφέρει σταθερή ποιότητα υπηρεσιών.

Η επόμενη ημέρα απαιτεί διαφορετική επιχειρηματική νοοτροπία

Η εμπειρία μου στον χώρο των μεταφορών με έχει οδηγήσει σε μια βασική διαπίστωση: η ανάπτυξη αποκτά πραγματική αξία όταν μπορεί να διατηρηθεί.

Στην QuickDrop, μέσα από τη δραστηριότητά μας στις υπηρεσίες Same Day και Next Day Delivery, αντιλαμβανόμαστε καθημερινά πόσο στενά συνδέονται η επιχειρησιακή οργάνωση, η ποιότητα εξυπηρέτησης και η οικονομική αποτελεσματικότητα.

Πιστεύω ότι ο κλάδος έχει μπροστά του σημαντικές ευκαιρίες. Για να τις αξιοποιήσει, όμως, χρειάζεται να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την επιτυχία. Να αξιολογεί την ανάπτυξη όχι μόνο σε αριθμό αποστολών, αλλά και σε πραγματική δημιουργία αξίας. Να επενδύει στην τεχνολογία με συγκεκριμένο επιχειρησιακό σκοπό. Να αναπτύσσει συνεργασίες που εξυπηρετούν βιώσιμα όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.

Και, κυρίως, να αναγνωρίσει ότι η ταχύτητα χωρίς αξιοπιστία και οικονομική αντοχή δεν αποτελεί μακροπρόθεσμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Το μέλλον του Last Mile στην Ελλάδα δεν θα ανήκει απαραίτητα σε εκείνον που θα παραδίδει πρώτος. Θα ανήκει σε εκείνον που θα μπορεί να παραδίδει σωστά, σταθερά και βιώσιμα ακόμη κι όταν οι συνθήκες της αγοράς γίνονται δυσκολότερες.

Γιατί, τελικά, η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο από το πόσο γρήγορα φτάνουμε στον προορισμό μας, αλλά και από το αν έχουμε δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να συνεχίσουμε την πορεία μας.