«Μηχανισμός ντόμινο»: Γιατί ένα μικρό σοκ τιμών μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύμα πληθωρισμού
- Νέα έρευνα της ΕΚΤ δείχνει πώς μικρές αυξήσεις τιμών μπορούν να κλιμακωθούν σε γενικευμένο πληθωρισμό
- Κρίσιμος ρόλος των πυκνά διασυνδεδεμένων εφοδιαστικών αλυσίδων
- Τα παραδοσιακά μακροοικονομικά μοντέλα απέτυχαν να προβλέψουν την ένταση του 2022
- Το ενεργειακό σοκ μετά την εισβολή στην Ουκρανία λειτούργησε ως καταλύτης
Η εμπειρία της τελευταίας τριετίας άφησε πίσω της ένα κρίσιμο ερώτημα για τους κεντρικούς τραπεζίτες: Πώς μια αρχική αύξηση στο κόστος ενέργειας κατέληξε να οδηγήσει τον πληθωρισμό της Ευρωζώνης σε διψήφια ποσοστά.
Σύμφωνα με νέα έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε στην «απληστία» των επιχειρήσεων ούτε σε υπερβολικά χαλαρή νομισματική πολιτική, αλλά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα παραγωγικά δίκτυα της σύγχρονης οικονομίας.
Όπως εξηγούν οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ, Αντον Νάκοφ και Μισέλ Γκασίμπε, οι επιχειρήσεις δεν λειτουργούν απομονωμένα. Το κόστος παραγωγής της μίας αποτελεί εισροή για την επόμενη — και όταν το αρχικό σοκ είναι ισχυρό, οι επιπτώσεις διογκώνονται καθώς διαχέονται κατά μήκος των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Ο μηχανισμός της μετάδοσης
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, μια απότομη αύξηση στο ενεργειακό κόστος ή μια πτώση της παραγωγικότητας δεν μένει τοπική. Μετατρέπεται σε αλυσιδωτή αντίδραση, η οποία επηρεάζει σταδιακά όλο και περισσότερους κλάδους, οδηγώντας σε γενικευμένες ανατιμήσεις.
Ακριβώς αυτό συνέβη μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν το ενεργειακό σοκ «ταξίδεψε» από τη βιομηχανία προς τις υπηρεσίες και τελικά στον καταναλωτή. Όπως έχουν παραδεχθεί εκ των υστέρων αξιωματούχοι της ΕΚΤ, οι επιπτώσεις είχαν αρχικά υποτιμηθεί, με αποτέλεσμα καθυστερημένη αντίδραση της νομισματικής πολιτικής.
Γιατί απέτυχαν τα μοντέλα
Η μελέτη επισημαίνει ότι τα παραδοσιακά μακροοικονομικά μοντέλα δυσκολεύονται να αποτυπώσουν τόσο την ένταση όσο και τη διάρκεια τέτοιων πληθωριστικών επεισοδίων. Δεν μπορούν, δηλαδή, να εξηγήσουν ούτε το πόσο γρήγορα αυξήθηκαν οι τιμές ούτε το πόσο συχνά οι επιχειρήσεις προχώρησαν σε αναπροσαρμογές.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα νέο αναλυτικό πλαίσιο, το οποίο προσομοιώνει την οικονομία μέσω σχεδόν 40 κλάδων που συνδέονται μεταξύ τους με ρεαλιστικές σχέσεις εισροών-εκροών. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μοντέλο που αναπαράγει με μεγαλύτερη ακρίβεια τόσο το «άλμα» του πληθωρισμού όσο και τον επιταχυνόμενο ρυθμό αλλαγών τιμών.
Προσφορά και ζήτηση δεν λειτουργούν το ίδιο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα ακόμη εύρημα της έρευνας. Όταν οι αυξήσεις τιμών προέρχονται από την πλευρά της ζήτησης —και όχι από σοκ προσφοράς— τα παραγωγικά δίκτυα λειτουργούν ως «αμορτισέρ», επιβραδύνοντας τις προσαρμογές.
Αυτό σημαίνει ότι η νομισματική πολιτική μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να στηρίξει ή να φρενάρει την οικονομία χωρίς να πυροδοτεί ακραίες πληθωριστικές ή αποπληθωριστικές αντιδράσεις. Αντίθετα, τα σοκ προσφοράς —όπως αυτά στην ενέργεια— έχουν δυσανάλογα ισχυρό αποτέλεσμα όταν διαχέονται μέσα σε πυκνά συνδεδεμένα δίκτυα.
Το μάθημα για το μέλλον
Τρία χρόνια μετά την κορύφωση της κρίσης, ο πληθωρισμός και τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ έχουν επιστρέψει κοντά στο 2%. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι συγγραφείς της μελέτης, το κρίσιμο στοίχημα δεν είναι η αποτίμηση του παρελθόντος, αλλά η πρόληψη των επόμενων κρίσεων.
Η προσεκτική παρακολούθηση των μηχανισμών μετάδοσης στις εφοδιαστικές αλυσίδες —και όχι μόνο των συνολικών μακροοικονομικών δεικτών— θεωρείται πλέον κεντρικής σημασίας για την έγκαιρη χάραξη πολιτικής.
