Ναυτιλιακό σοκ: Έως 2 εκατ. δολάρια για τη διέλευση από το Ορμούζ – Πώς το Ιράν ελέγχει τις ενεργειακές ροές
Το Ιράν εργάζεται για να επιβάλει διόδια στα πλοία που διέρχονται τα Στενά του Ορμούζ, μια κίνηση που, σύμφωνα με την Τεχεράνη, θα μπορούσε να επεκταθεί πέρα από τον τρέχοντα πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επανειλημμένα απαιτήσει από την Τεχεράνη να ανοίξει το στενό πέρασμα, από το οποίο διέρχονταν περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου πριν το Ιράν το κλείσει σχεδόν για όλη τη ναυσιπλοΐα στην αρχή του πολέμου.
Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι «μη εχθρικά» πλοία θα επιτρέπεται να διέρχονται «σε συντονισμό με τις αρμόδιες ιρανικές αρχές», αλλά όχι πλοία των ΗΠΑ, του Ισραήλ ή των συμμάχων τους».
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν θα επιβάλει μια νέα τάξη στο στενό μετά τον πόλεμο, επιμένοντας ότι η χώρα ασκεί κυριαρχία σε αυτό «ακόμη κι αν κάποιοι θέλουν να το θεωρούν διεθνή ύδατα».
«Στο μέλλον, επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε νέες ρυθμίσεις για ασφαλή διέλευση», δήλωσε ο Αραγτσί στην κρατική τηλεόραση την Τετάρτη.
Τέτοιες δηλώσεις εγείρουν ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με την πρόσβαση σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως καθώς και πολλά πρακτικά ζητήματα για τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Τα Στενά του Ορμούζ, που στο στενότερο σημείο τους έχουν πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια, χωρίζονται μεταξύ ιρανικών και ομανικών χωρικών υδάτων. Ωστόσο, η στενή καμπύλη τους και τα βουνά στην ιρανική πλευρά επιτρέπουν εύκολη οπτική επαφή για το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ώστε να στοχεύει πλοία που διέρχονται.
«Είναι ίσως το λιγότερο ευθύ στενό που υπάρχει», δήλωσε ο Τομ Σαρπ, πρώην διοικητής του βρετανικού ναυτικού. «Όταν το διασχίζεις, η απειλή μπορεί να προέρχεται από παντού».
Ο Τραμπ παρέτεινε την Πέμπτη την προθεσμία προς το Ιράν να ανοίξει το στενό έως τις 6 Απριλίου, διαφορετικά θα αντιμετωπίσει επιθέσεις στις ενεργειακές του υποδομές.
Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 135 πλοία περνούσαν καθημερινά από την περιοχή. Ωστόσο, μετά τα πρώτα πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν, η κίνηση έχει μειωθεί δραματικά. Μεταξύ 1ης και 25ης Μαρτίου, πραγματοποιήθηκαν μόλις 116 διελεύσεις, μείωση 97% σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με την S&P Global.
Τα πλοία που διέσχισαν το στενό ανήκαν κυρίως σε κινεζικές, ινδικές ή εταιρείες κρατών του Κόλπου. Ορισμένα ανήκαν στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» που έχει τιμωρηθεί από δυτικές χώρες για διακίνηση ιρανικού πετρελαίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ορισμένα πλοία πλήρωσαν έως και 2 εκατομμύρια δολάρια στο Ιράν για να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση.
Ο Αλαεντίν Μπορουτζερντί, ανώτερο μέλος του ιρανικού κοινοβουλίου, δήλωσε ότι κάθε πλοίο που διέρχεται από το στρατηγικό πέρασμα καταβάλλει αυτό το ποσό. «Εφαρμόζεται νέο καθεστώς στη θαλάσσια οδό», ανέφερε.
Η διαδικασία έγκρισης περιλαμβάνει διακρατικές διαπραγματεύσεις μέσω πρεσβειών, ενώ τα πλοία λαμβάνουν έναν κωδικό που μεταδίδουν μέσω του καναλιού VHF 16 κατά την προσέγγιση.
Οι ιρανικές αρχές ελέγχουν επίσης τα έγγραφα των πλοίων, συμπεριλαμβανομένου του προορισμού του φορτίου και της εθνικότητας του πληρώματος.
Κανένα από τα φορτία που πέρασαν από το στενό μετά την έναρξη των εχθροπραξιών δεν κατευθυνόταν προς τις ΗΠΑ ή την Ευρώπη. Τα περισσότερα πήγαν στην Ανατολική Ασία, ενώ κάποια προς την Ανατολική Αφρική και τη Νότια Αμερική.
Η διαδρομή που ακολουθείται βρίσκεται πλήρως εντός ιρανικών χωρικών υδάτων, κάτι που επιτρέπει στο Ιράν να επαληθεύει οπτικά τα στοιχεία των πλοίων.
Δύο Πακιστανοί που συμμετείχαν σε παρασκηνιακές επαφές δήλωσαν ότι ορισμένα πλοία αλλάζουν σημαία σε πακιστανική για να περάσουν από το στενό.
Η πρεσβεία του Ιράν στη Μαδρίτη ανέφερε ότι η Τεχεράνη είναι «δεκτική» σε αιτήματα ισπανικών πλοίων για διέλευση.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες που ενδέχεται να πληρώνουν για τη διέλευση πρέπει να παρακάμπτουν κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο Ιράν και στους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ και την ΕΕ.
Ωστόσο, ειδικοί σημειώνουν ότι το Ιράν διαθέτει ήδη δίκτυα «σκιώδους τραπεζικής» για να διαχειρίζεται τέτοιες πληρωμές.
Παράλληλα, έχουν αναφερθεί ιστορικά παραδείγματα επιβολής τελών σε στρατηγικές θαλάσσιες οδούς, όπως τα δανικά στενά ή η Διώρυγα του Σουέζ.
Τέλος, ειδικοί επισημαίνουν ότι αν το Ιράν επιβάλει αυστηρό έλεγχο στο στενό, οι χώρες του Κόλπου ενδέχεται να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, όπως αγωγούς, μειώνοντας τη σημασία της συγκεκριμένης θαλάσσιας διαδρομής.
