Ο Joker των 90 εκατ. δολαρίων: Το deal που έκανε θρύλο τον Τζακ Νίκολσον
-
Ο Jack Nicholson εξασφάλισε top billing, backend ποσοστά και merchandising δικαιώματα για τον Joker στο Batman.
-
Αντάλλαξε χαμηλότερη αρχική αμοιβή με συμμετοχή στα έσοδα, κερδίζοντας τελικά περίπου 90 εκατ. δολάρια.
-
Η συμφωνία του θεωρείται ένα από τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα διαπραγμάτευσης στην ιστορία του Χόλιγουντ.
Ο Jack Nicholson έλαβε κορυφαία χρέωση (top billing) στο Batman, πάνω ακόμη και από τον πρωταγωνιστή Michael Keaton, αξιοποιώντας τη μακροχρόνια στρατηγική του να προτιμά ποσοστά επί των εσόδων (backend participation) αντί για υψηλές προκαταβολές, ώστε να αποκτήσει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στις συζητήσεις με τη Warner Bros..
Ο τρεις φορές βραβευμένος με Όσκαρ ηθοποιός επέμεινε σε αυστηρό πρόγραμμα γυρισμάτων διάρκειας μόλις τριών εβδομάδων, διαπραγματεύτηκε προκαθορισμένα διαλείμματα για να παρακολουθεί εντός έδρας αγώνες των Los Angeles Lakers και διαμόρφωσε τους όρους παραγωγής με βάση προσωπικές του προτιμήσεις.
Ο Nicholson μείωσε την αρχική αμοιβή του από 10 εκατ. δολάρια σε 6 εκατ., εξασφαλίζοντας όμως ποσοστό επί των συνολικών εισπράξεων της ταινίας καθώς και έσοδα από το merchandising που σχετιζόταν με τον Joker. Η συμφωνία αυτή τού απέφερε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου 90 εκατ. δολάρια — ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 240 εκατ. δολάρια σε σημερινές τιμές.
Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 έως και τα ’90s, ο Nicholson κυριάρχησε στο Χόλιγουντ σαν κάθε ρόλος να είχε γραφτεί ειδικά για τον τρόπο που περπατούσε και μιλούσε. Με ένα εκρηκτικό υποκριτικό οπλοστάσιο, έφερε τα στούντιο σε τροχιά γύρω από το όνομά του, κατακτώντας δύο Όσκαρ και αμέτρητες διακρίσεις, χωρίς ποτέ να χάσει τον έλεγχο των προβολέων. Σε κάθε ταινία όπου εμφανιζόταν, διεκδικούσε την κορυφαία θέση στους τίτλους — χαρακτηριστικό παράδειγμα το Batman του Tim Burton το 1989.
Το Batman αποτέλεσε το εφαλτήριο για την πρώτη μεγάλη κινηματογραφική εκδοχή της Gotham από τη Warner Bros., με τον Nicholson επικεφαλής ενός καστ που περιλάμβανε τους Michael Keaton, Kim Basinger και Billy Dee Williams. Οι επιλογές του στούντιο προκάλεσαν εξαρχής σκεπτικισμό. Η ανάθεση της σκηνοθεσίας στον Burton —γνωστό τότε κυρίως για τα Pee-wee’s Big Adventure και Beetlejuice— θεωρήθηκε ρίσκο, καθώς οι ταινίες του αντιμετωπίζονταν περισσότερο ως εκκεντρικές παρεκκλίσεις παρά ως blockbusters.
Η επιλογή του Keaton για τον ρόλο του Batman αναστάτωσε τους φαν, που τον είχαν συνηθίσει σε κωμικούς ρόλους όπως το Mr. Mom. Σύντομα, αμφιβολίες κυκλοφόρησαν και εντός της βιομηχανίας για το αν η ταινία θα μπορούσε να σταθεί εμπορικά. Παράλληλα, ο Robin Williams εξέφρασε έντονο ενδιαφέρον να υποδυθεί τον Joker και φέρεται να είχε την εντύπωση ότι του είχε προσφερθεί ο ρόλος. Σύμφωνα με πηγές, η Warner Bros. αξιοποίησε το ενδιαφέρον του για να πιέσει τον Nicholson —την πρώτη επιλογή του στούντιο— να αποδεχθεί τη συμφωνία.
Όταν ο Williams αντιλήφθηκε την τακτική αυτή, φέρεται να διέκοψε κάθε συνεργασία με τη Warner Bros. Ο Nicholson, αντίθετα, θεωρούνταν η κορυφαία επιλογή για τον ρόλο πολύ πριν ξεκινήσει η παραγωγή. Ο παραγωγός Jon Peters τον προσέγγισε πρώτη φορά το 1986, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του The Witches of Eastwick, ενώ οι συζητήσεις για το ενδεχόμενο casting του είχαν ξεκινήσει ήδη από το 1980.
Με βαρύ καλλιτεχνικό κύρος και αποδεδειγμένη εμπορική δύναμη, ο Nicholson μπορούσε να μετατρέψει το Batman από πείραμα είδους σε κεντρικό στοίχημα στούντιο (tentpole). Η φήμη του ως ιδανικού «κακού» είχε ήδη αποδειχθεί box-office magnet. Όταν η Warner Bros. έδωσε τελικά το πράσινο φως, ο Nicholson διαπραγματεύτηκε από θέση ισχύος.
Είχε ήδη λάβει 1,25 εκατ. δολάρια για το The Shining του Stanley Kubrick και, στα μέσα της δεκαετίας, αμειβόταν με 4–5 εκατ. δολάρια ανά ταινία. Η συμφωνία του στο One Flew Over the Cuckoo’s Nest θεωρείται υπόδειγμα δημιουργικής διαπραγμάτευσης: 1 εκατ. δολάρια αμοιβή και 15% επί των συνολικών εσόδων, που του απέφεραν περίπου 15 εκατ. δολάρια στα τέλη των ’70s — περίπου 60 εκατ. σε σημερινές τιμές.
Στο Batman, πέρα από τα backend ποσοστά και τα δικαιώματα merchandising, ο Nicholson έθεσε συγκεκριμένους όρους που διαμόρφωσαν την παραγωγή γύρω από τις ανάγκες του. Τα γυρίσματα έπρεπε να ολοκληρωθούν σε τρεις εβδομάδες, ενώ εξασφάλισε άδειες για να παρακολουθεί αγώνες μπάσκετ. Όταν η παραγωγή μεταφέρθηκε από το Burbank στα Pinewood Studios στο Ηνωμένο Βασίλειο και το πρόγραμμα επεκτάθηκε σε περισσότερες από 100 ημέρες, ο Nicholson αποδέχθηκε την αλλαγή, χάρη σε ρήτρα που του εξασφάλιζε επιπλέον αμοιβή.
Ζήτησε επίσης και έλαβε κορυφαία χρέωση πάνω από τον Keaton, παρότι η ταινία έφερε τον τίτλο Batman. Αν και αρχικά του προσφέρθηκαν 10 εκατ. δολάρια, προτίμησε μικρότερη προκαταβολή και μεγαλύτερη συμμετοχή στα κέρδη. Σε μια εποχή που οι υπερηρωικές ταινίες δεν είχαν ακόμη εγγυημένη εμπορική επιτυχία, η επιλογή αυτή αποτελούσε ρίσκο.
Το ρίσκο απέδωσε. Το Batman του 1989 σημείωσε παγκόσμιες εισπράξεις 411 εκατ. δολαρίων, κατακτώντας την κορυφή του είδους μέχρι να ξεπεραστεί από το Spider-Man το 2002. Η ταινία εγκαινίασε επίσης μια τεράστια εμπορική καμπάνια προϊόντων, με παιχνίδια, ρούχα και συλλεκτικά Joker να αποφέρουν εκατοντάδες εκατομμύρια.
Αν και ο Nicholson δεν αποκάλυψε ποτέ επίσημα το ποσό που έλαβε, πολλές πηγές κάνουν λόγο για απολαβές άνω των 60 εκατ. δολαρίων. Σύμφωνα με τον βιογράφο Marc Eliot, τα συνολικά του έσοδα έφτασαν περίπου τα 90 εκατ. δολάρια. Σήμερα, η καθαρή περιουσία του Jack Nicholson υπολογίζεται στα 400 εκατ. δολάρια — αποτέλεσμα του ότι ήξερε πότε κρατούσε τα χαρτιά στα χέρια του και πώς να διαπραγματεύεται σε μια εποχή που τα στούντιο τον χρειάζονταν περισσότερο απ’ ό,τι εκείνος αυτά.
