Οι άκεντρες μέλισσες γίνονται το πρώτο έντομο με νομικά δικαιώματα
- Παγκόσμιο προηγούμενο: Οι άκεντρες μέλισσες του Αμαζονίου αποκτούν νομικά δικαιώματα ύπαρξης και προστασίας.
- Κρίσιμος ρόλος στη βιοποικιλότητα: Επικονιάζουν πάνω από το 80% της τοπικής χλωρίδας, συμπεριλαμβανομένων καλλιεργειών όπως κακάο και καφές.
- Επιστημονικά ευρήματα-ορόσημο: Εντοπίστηκαν εκατοντάδες μόρια με αντιφλεγμονώδεις, αντιιικές και αντικαρκινικές ιδιότητες στο μέλι τους.
Σε μια απόφαση που χαρακτηρίζεται ιστορική, οι άκεντρες μέλισσες του Περουβιανού Αμαζονίου έγιναν τα πρώτα έντομα παγκοσμίως που αποκτούν νομικά δικαιώματα. Κανονιστικές πράξεις που εγκρίθηκαν τους τελευταίους μήνες σε δύο περιφέρειες αναγνωρίζουν στα ενδημικά αυτά είδη το δικαίωμα να υπάρχουν, να ευημερούν και να διατηρούν υγιείς πληθυσμούς.
Η απόφαση αφορά μέλισσες που, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές, δεν διαθέτουν κεντρί και καλλιεργούνται από ιθαγενείς κοινότητες ήδη από την προκολομβιανή εποχή. Αποτελούν βασικούς επικονιαστές του τροπικού δάσους, στηρίζοντας τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων.
Υπό απειλή από κλιματική αλλαγή και αποψίλωση
Τα είδη αυτά αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις:
- Κλιματική αλλαγή
- Αποψίλωση δασών
- Χρήση φυτοφαρμάκων
- Ανταγωνισμό από ευρωπαϊκές και αφρικανοποιημένες μέλισσες
Έρευνες πεδίου έδειξαν ότι οι πληθυσμοί τους μειώνονται δραματικά, ενώ εντοπίστηκαν ακόμη και ίχνη φυτοφαρμάκων στο μέλι τους, σε περιοχές μακριά από βιομηχανική γεωργία.
Το 2024, μετά από χαρτογράφηση της εξάπλωσης και της οικολογίας τους, ψηφίστηκε νόμος που αναγνώρισε τις άκεντρες μέλισσες ως ενδημικά είδη του Περού – βήμα-κλειδί, καθώς η εθνική νομοθεσία προβλέπει ειδική προστασία για γηγενή είδη.
Η επιστημονική διάσταση: Φαρμακευτικός «θησαυρός»
Η πρωτοβουλία στηρίχθηκε σε πολυετή έρευνα υπό την καθοδήγηση της χημικής βιολόγου Rosa Vásquez Espinoza, ιδρύτριας του Amazon Research Internacional.
Η ανάλυση του μελιού τους αποκάλυψε εκατοντάδες μόρια με γνωστές βιολογικές ιδιότητες, μεταξύ των οποίων:
- Αντιφλεγμονώδεις
- Αντιιικές
- Αντιβακτηριακές
- Αντιοξειδωτικές
- Αντικαρκινικές
Η ανακάλυψη αυτή ενίσχυσε το επιχείρημα ότι η προστασία τους δεν αφορά μόνο το περιβάλλον, αλλά και τη δημόσια υγεία και τη φαρμακευτική έρευνα.
Δικαιώματα φύσης και ιθαγενής γνώση
Στην προστατευόμενη περιοχή Avireri Vraem, οι μέλισσες απέκτησαν πλέον δικαίωμα:
- Ύπαρξης και ευημερίας
- Διατήρησης καθαρού οικοτόπου
- Νομικής εκπροσώπησης σε περίπτωση απειλής
Αντίστοιχος κανονισμός εγκρίθηκε και στη Nauta, στην περιοχή Loreto, ενώ η πρώτη δημοτική αρχή που προχώρησε σε αναγνώριση ήταν ο δήμος Satipo.
Η Constanza Prieto από το Earth Law Center δήλωσε ότι η απόφαση «σηματοδοτεί σημείο καμπής στη σχέση μας με τη φύση», αναγνωρίζοντας τα είδη ως υποκείμενα δικαιωμάτων.
Για τους ιθαγενείς Asháninka και Kukama-Kukamiria, οι άκεντρες μέλισσες έχουν βαθιά πολιτισμική και πνευματική σημασία. Όπως τόνισε ο Apu Cesar Ramos, «μέσα στην άκεντρη μέλισσα ζει η παραδοσιακή γνώση των προγόνων μας».
Ένα παγκόσμιο προηγούμενο
Οι κανονισμοί προβλέπουν:
- Πολιτικές αναδάσωσης
- Αποκατάσταση οικοτόπων
- Έλεγχο φυτοφαρμάκων και ζιζανιοκτόνων
- Μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή
- Ενίσχυση επιστημονικής έρευνας
Περισσότερες από 386.000 υπογραφές έχουν ήδη συγκεντρωθεί για την επέκταση της νομοθεσίας σε εθνικό επίπεδο, ενώ οργανώσεις σε Βολιβία, Ολλανδία και ΗΠΑ εξετάζουν παρόμοιες πρωτοβουλίες.
Η απόφαση για τις άκεντρες μέλισσες του Αμαζονίου εντάσσεται σε μια ευρύτερη παγκόσμια τάση αναγνώρισης «δικαιωμάτων της φύσης» – ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στη νομική προστασία της βιοποικιλότητας και επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση ανθρώπου και οικοσυστημάτων.
