Οι αλγόριθμοι πιάνουν δουλειά: Πώς η ΑΑΔΕ περνά στην εποχή των «έξυπνων» ελέγχων
Σε φάση βαθιάς αναδιάρθρωσης περνά το μοντέλο των φορολογικών ελέγχων στην Ελλάδα, με αιχμή την ψηφιακή ανάλυση κινδύνου, την αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και τη μαζική διασταύρωση δεδομένων. Ο συνδυασμός τεχνολογικών εργαλείων και θεσμικών παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, του λαθρεμπορίου και της διαφθοράς οδηγεί ήδη στην αποκάλυψη μεγάλων κυκλωμάτων, όπως η πρόσφατη υπόθεση των 205 αχυρανθρώπων με 380 εικονικές επιχειρήσεις στον χώρο της εστίασης και της διασκέδασης.
Ο βασικός στόχος είναι σαφής: η εγκατάλειψη των δειγματοληπτικών και συχνά τυχαίων ελέγχων και η μετάβαση σε ένα σύστημα προληπτικής ανάλυσης κινδύνου. Στο νέο πλαίσιο, ειδικοί αλγόριθμοι «σαρώνουν» τεράστιους όγκους δεδομένων, εντοπίζουν αποκλίσεις και ιεραρχούν τις υποθέσεις με βάση τη φορολογική επικινδυνότητα, επιτρέποντας ταχύτερους και πιο στοχευμένους ελέγχους.
Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης επεξεργάζονται εκατομμύρια φορολογικές δηλώσεις, συγκρίνουν συμπεριφορές φορολογουμένων και αναζητούν μοτίβα που υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα φοροδιαφυγής. Κάθε υπόθεση αποκτά συγκεκριμένο «σκορ κινδύνου» και προωθείται για έλεγχο όχι τυχαία, αλλά βάσει αντικειμενικών κριτηρίων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται σε ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις με ασυνήθιστα υψηλές δαπάνες, επαναλαμβανόμενες ζημιές ή μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ δηλωθέντων εισοδημάτων και πραγματικής οικονομικής εικόνας. Οι αλγόριθμοι εντοπίζουν συμπεριφορές που ξεφεύγουν από τον μέσο όρο του κλάδου και ενεργοποιούν «κόκκινες σημαίες» για περαιτέρω διερεύνηση από ανθρώπινους ελεγκτές.
Παράλληλα, ενισχύονται οι αυτόματες διασταυρώσεις με στοιχεία από τράπεζες, επενδυτικά προϊόντα, ασφαλιστικά συμβόλαια και μηχανισμούς διεθνούς ανταλλαγής πληροφοριών. Το αποτέλεσμα είναι ο δραστικός περιορισμός των περιθωρίων απόκρυψης εισοδημάτων και ύποπτων συναλλαγών, με προτεραιότητα σε υποθέσεις υψηλού δημοσιονομικού ενδιαφέροντος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη εξάρθρωση του κυκλώματος των αχυρανθρώπων, η οποία βασίστηκε σε καινοτόμες μεθόδους που ανέπτυξε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων. Μέσα από πολύπλοκες διασυνδέσεις δεδομένων κατέστη δυνατός ο εντοπισμός κρίσιμων κόμβων, εταιρικών διαδρομών και υποσυνόλων υποθέσεων, επιτρέποντας στοχευμένη κατανομή ελεγκτικών πόρων και τεκμηριωμένη απόδοση ευθυνών.
Το μοντέλο του IRS
Το επόμενο βήμα για τις ελληνικές ελεγκτικές αρχές είναι η υιοθέτηση πρακτικών που εφαρμόζει η αμερικανική φορολογική διοίκηση, το IRS. Εκεί, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης αναλύουν τεράστιους όγκους φορολογικών δεδομένων, εντοπίζοντας δηλώσεις με υψηλή πιθανότητα ανακρίβειας ή φοροδιαφυγής ακόμη και πριν αυτή εκδηλωθεί.
Οι αλγόριθμοι του IRS δεν αναζητούν απλώς λάθη, αλλά στατιστικές αποκλίσεις από το «φυσιολογικό» προφίλ φορολογουμένων με παρόμοιο εισόδημα και επάγγελμα. Κάθε δήλωση βαθμολογείται αριθμητικά και όσες εμφανίζουν υψηλό σκορ κινδύνου οδηγούνται σε ανθρώπινο έλεγχο. Στο μικροσκόπιο μπαίνουν κυρίως τα επαγγελματικά έξοδα, τα στρογγυλοποιημένα ποσά, οι δυσανάλογες δαπάνες και οι συνεχόμενες ζημιογόνες χρήσεις.
Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης «μαθαίνουν» διαρκώς από νέες περιπτώσεις φοροδιαφυγής, βελτιώνοντας την ικανότητά τους να εντοπίζουν απάτες όχι μόνο στο στάδιο των ελέγχων, αλλά ακόμη και πριν εγκριθούν επιστροφές φόρων.
Ενιαίο Μητρώο για τη διαφθορά
Παράλληλα με τη ψηφιακή αναβάθμιση των ελέγχων, προχωρά η δημιουργία Ενιαίου Μητρώου για την παρακολούθηση υποθέσεων διαφθοράς. Στόχος είναι η συστηματική καταγραφή της πορείας τέτοιων υποθέσεων — από τη διερεύνηση έως την αμετάκλητη περάτωσή τους — η εξαγωγή στατιστικών δεδομένων και η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης.
Στο Μητρώο θα καταχωρούνται, πλήρως ανωνυμοποιημένα, αδικήματα όπως δωροληψία και δωροδοκία, απάτη σε βάρος του Δημοσίου ή των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατάχρηση εξουσίας, υπεξαίρεση και εμπορία επιρροής. Τα στοιχεία θα εισάγονται από τη Βουλή, τα δικαστήρια, τις εισαγγελίες, την ΑΑΔΕ, την Εθνική Αρχή Διαφάνειας και την Αστυνομία, με κάθε υπόθεση να αποκτά μοναδικό κωδικό παρακολούθησης.
