Ουκρανία και Ιράν διχάζουν την Ευρώπη – Το μπλόκο και η αδυναμία δράσης
-
Αδυναμία παρέμβασης: Η ΕΕ δεν κατάφερε να επηρεάσει ούτε τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ούτε την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία.
-
Εσωτερικές διαιρέσεις: Το μπλοκάρισμα της χρηματοδότησης προς το Κίεβο ανέδειξε βαθιές πολιτικές διαφωνίες.
-
Στρατηγικό κενό: Οι ηγέτες περιορίστηκαν σε δηλώσεις, ενώ οι εξελίξεις τρέχουν εκτός ευρωπαϊκού ελέγχου.
Δύο πόλεμοι στα σύνορα της Ευρώπης επισκίασαν μια 12ωρη σύνοδο κορυφής των ηγετών της ΕΕ — και για πολύ διαφορετικούς λόγους, οι ηγέτες βρέθηκαν περισσότερο αμήχανοι παρά ικανοί να πράξουν κάτι ουσιαστικό για οποιονδήποτε από αυτούς.
Σπάνια έχει καταστεί τόσο εμφανής η αδυναμία της Ένωσης να αναλάβει ηγετικό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις. Μεταξύ του Γερμανού Φρίντριχ Μερτς, του Γάλλου Εμανουέλ Μακρόν και της Ιταλίδας Τζόρτζια Μελόνι — ηγετών τριών από τις δέκα μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου — και των υπόλοιπων 24 που συμμετείχαν, το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να κοιτάζουν αλλού, να διαφωνούν μεταξύ τους ή να περιορίζονται σε δηλώσεις, ενώ οι βομβαρδισμοί, οι εκτοξεύσεις πυραύλων και οι απώλειες ζωών συνεχίζονταν, σχολιάζει το Politico.
«Σε αυτές τις εξαιρετικά δύσκολες στιγμές που βιώνουμε, περισσότερο από ποτέ είναι καθοριστικής σημασίας να διαφυλάξουμε τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προήδρευσε της συνόδου στις Βρυξέλλες. «Η εναλλακτική είναι το χάος. Η εναλλακτική είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η εναλλακτική είναι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή».
Και αυτή η δήλωση ήταν ουσιαστικά το μόνο που προέκυψε.
Καθώς η Τεχεράνη βομβάρδιζε γειτονικές χώρες, διαταράσσοντας τις ενεργειακές προμήθειες της Ευρώπης, το Κίεβο επιτιθόταν σε ρωσικά εργοστάσια επισκευής στρατιωτικών αεροσκαφών, και ο Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσιγκτον αστειευόταν για την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ μαζί με την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αφιέρωσαν τις συζητήσεις τους σε τεχνικές παρεμβάσεις στο σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS). Πρόκειται για ζήτημα που συνδέεται με το ενεργειακό σοκ, αλλά απέχει πολύ από το να αποτελεί πεδίο επίδειξης γεωπολιτικής ισχύος της Ευρώπης.
Στο ζήτημα του Ιράν, οι ηγέτες διαπίστωσαν ότι διαθέτουν περιορισμένη επιρροή και ακόμη μικρότερη διάθεση για ουσιαστική παρέμβαση. Στο ουκρανικό, περισσότερο από τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας — μια σύγκρουση για την οποία διαθέτουν τόσο επιρροή, όσο και βούληση — δεν κατόρθωσαν να υπερβούν τις εσωτερικές τους διαφωνίες ώστε να εγκρίνουν χρηματοδότηση ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο.
«Δεν υπήρχε διάθεση για ουσιαστική εμπλοκή» στο ζήτημα του Ιράν, δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκής κυβέρνησης. Ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς εξέφρασε ακόμη και την ανησυχία ότι η εστίαση στο Ιράν θα αποσπούσε την προσοχή από την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομίας — τον αρχικό σκοπό της Συνόδου.
«Ο κόσμος έμοιαζε πολύ διαφορετικός στο Alden Biesen», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ, αναφερόμενος σε πρόσφατη συνάντηση για την ανταγωνιστικότητα. Έκτοτε, ο πόλεμος στο Ιράν και το αδιέξοδο στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας — λόγω της στάσης του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν — άλλαξαν ριζικά την ατζέντα.
«Δεν είναι δικός μας πόλεμος»
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν αγνοήθηκε πλήρως. Υπήρξε συζήτηση για αποστολή γαλλικών πολεμικών πλοίων για την προστασία των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται κρίσιμο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. «Έχουμε ξεκινήσει μια διερευνητική διαδικασία», δήλωσε ο Μακρόν. Ωστόσο, το τελικό ανακοινωθέν περιορίστηκε σε αναφορές για ενίσχυση των υφιστάμενων ναυτικών επιχειρήσεων της ΕΕ, χωρίς νέα δέσμευση.
Οι ηγέτες κατέληξαν σε ένα σαφές συμπέρασμα: η Ευρώπη διαθέτει περιορισμένη ισχύ και ακόμη λιγότερη διάθεση να διαμορφώσει τις εξελίξεις. «Η Μέση Ανατολή μας επηρεάζει σημαντικά — αλλά είμαστε παίκτης;» διερωτήθηκε αξιωματούχος της ΕΕ.
Η απάντηση φαίνεται να είναι αρνητική. Η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι «η έναρξη ενός πολέμου είναι εύκολη, αλλά η έξοδος από αυτόν είναι δύσκολη». Με άλλα λόγια: δεν πρόκειται για πόλεμο της Ευρώπης — και δεν πρόκειται να γίνει.
Η ΕΕ περιορίστηκε στο να κάνει «αυτό που πάντα κάνει», δηλαδή να δημοσιοποιεί «καλές δηλώσεις».
Καύσιμα και ενεργειακή κρίση
Η ΕΕ είχε ήδη δυσαρεστήσει τον Ντόναλντ Τραμπ απορρίπτοντας την πρότασή του να προσφέρουν δυνάμεις για την ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ.
Παρά το γεγονός ότι το Κατάρ προειδοποίησε πως δεν θα μπορέσει να τηρήσει συμβόλαια LNG προς το Βέλγιο και την Ιταλία, μετά από ιρανικές επιθέσεις που έπληξαν σχεδόν το 20% της εξαγωγικής του ικανότητας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν αντιμετώπισαν άμεσα το ενεργειακό σοκ. Αντί αυτού, αφιέρωσαν ώρες συζητώντας για το ETS.
«Το να θεωρείται το ETS ως το μεγαλύτερο ζήτημα όταν μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου καίγονται, είναι κάπως παράδοξο», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ. Η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναγνώρισε ότι ο πόλεμος έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές ενέργειας και ανακοίνωσε μέτρα για τη μείωση του κόστους.
«Απλώς παράλογο»
Η σύνοδος ανέδειξε και τη διασύνδεση των πολέμων στο Ιράν και την Ουκρανία. Ο Βίκτορ Όρμπαν επέκρινε έντονα την ευρωπαϊκή προσέγγιση, χαρακτηρίζοντάς την «απλώς παράλογη» και υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ πρέπει να αγοράσει ρωσικό πετρέλαιο για να «επιβιώσει».
Ο Όρμπαν μπλόκαρε δάνειο 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία. Παρά τις έντονες επικρίσεις από άλλους ηγέτες, δεν μεταπείστηκε. «Δεν έχω ξανακούσει τόσο σκληρή κριτική», δήλωσε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον.
Ο Μερτς σημείωσε ότι οι ηγέτες ήταν «βαθιά ενοχλημένοι». Ωστόσο, το αδιέξοδο παρέμεινε και το θέμα μετατίθεται για επόμενη σύνοδο.
Χωρίς αποτέλεσμα
Τελικά, η ΕΕ δεν σημείωσε πρόοδο ούτε στο ζήτημα του Ιράν ούτε σε αυτό της Ουκρανίας. Οι προβλέψεις για παρατεταμένες διαπραγματεύσεις δεν επιβεβαιώθηκαν και η σύνοδος ολοκληρώθηκε πρακτικά πριν τα μεσάνυχτα, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα.
Μετά από 12 ώρες συζητήσεων, οι ηγέτες είχαν ελάχιστα νέα να παρουσιάσουν. «Υπάρχουν πολλά ανησυχητικά στοιχεία σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε ο Κρίστερσον, προσθέτοντας ότι το ζήτημα της χρηματοδότησης της Ουκρανίας παραμένει άλυτο.
