Παγκόσμια ανάπτυξη κόντρα στις προβλέψεις – Γιατί οι δείκτες αποτυγχάνουν
«Η παγκόσμια ανάπτυξη αψηφά τις προσδοκίες», επισημαίνουν σε πρόσφατο σημείωμά τους οι αναλυτές της Παγκόσμιας Τράπεζας, καταγράφοντας τον αυξανόμενο προβληματισμό για την αξιοπιστία των οικονομικών προβλέψεων.
Παρά το κλίμα απαισιοδοξίας, ιδίως στις ΗΠΑ όπου οι προσδοκίες των καταναλωτών βρίσκονται σε χαμηλό 12ετίας, οι καταναλωτικές δαπάνες συνεχίζουν να αυξάνονται. Το φαινόμενο αυτό ανατρέπει τον παραδοσιακό κανόνα που θέλει την κατανάλωση να συρρικνώνεται όταν ενισχύεται η αβεβαιότητα.
Οι δείκτες που «έσπασαν»
Η αποτυχία των προπορευόμενων δεικτών ύφεσης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Sahm Rule, η οποία βασίζεται στην απότομη αύξηση της ανεργίας ως σήμα ύφεσης, προέβλεψε επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας το 2024, η οποία τελικά δεν υλοποιήθηκε.
Αντίστοιχα, η αντιστροφή της καμπύλης αποδόσεων —όταν τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια υπερβαίνουν τα μακροπρόθεσμα— παραδοσιακά θεωρείται αξιόπιστος προάγγελος ύφεσης. Ωστόσο, η εμπειρία της περιόδου 2022-2023 έδειξε ότι ακόμη και αυτό το εργαλείο μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκές.
Παράλληλα, το δολάριο δεν ενισχύθηκε όπως συνήθως συμβαίνει σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας. Αντί να λειτουργήσει ως «ασφαλές καταφύγιο», κινείται στα χαμηλότερα επίπεδα πολλών ετών, διαρρηγνύοντας την παραδοσιακή σύνδεση μεταξύ ισχυρής αμερικανικής οικονομίας και ισχυρού νομίσματος.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η πανδημία του 2020 προκάλεσε ένα πρωτοφανές σοκ, το οποίο άλλαξε δομικά τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας. Στη συνέχεια, οι δασμολογικές πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ, οι γεωπολιτικές εντάσεις και η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της Federal Reserve προσέθεσαν νέα στρώματα αβεβαιότητας.
Ωστόσο, οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά προσαρμόστηκαν ταχύτερα από ό,τι ανέμεναν οι αναλυτές. Πολλές εταιρείες προχώρησαν σε προαγορές προϊόντων για να αντισταθμίσουν τους δασμούς, ενώ άλλες απορρόφησαν προσωρινά τα αυξημένα κόστη.
Στις ΗΠΑ, η κατανάλωση στηρίζεται κυρίως από το ανώτερο 10% των νοικοκυριών, τα οποία ευθύνονται για περίπου το 50% των συνολικών δαπανών, σύμφωνα με τη Moody’s Analytics. Ταυτόχρονα, τα χαμηλότερα εισοδήματα προσαρμόζουν τις αγορές τους, στρεφόμενα σε εκπτωτικές αλυσίδες και περιορίζοντας δαπάνες σε εστιατόρια — στοιχείο που επιβεβαιώνεται και από δεδομένα καρτών της Bank of America.
Δομικές αλλαγές και όρια των μοντέλων
Ο καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, Barry Eichengreen, επισημαίνει ότι οι οικονομολόγοι συχνά βασίζονται υπερβολικά σε εμπειρικούς κανόνες. «Η οικονομία είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο σύστημα και βρισκόμαστε σε περίοδο δομικών αλλαγών», σημειώνει, εξηγώντας γιατί οι παραδοσιακοί δείκτες αποτυγχάνουν όλο και συχνότερα.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μιας οικονομίας που λειτουργεί με νέους όρους. Η αβεβαιότητα δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ύφεση, οι αγορές αντέχουν παρά τις γεωπολιτικές αναταράξεις και οι επενδυτές αναζητούν διαφορετικά σήματα κατεύθυνσης.
