Πώς η Κίνα κερδίζει το γεωπολιτικό παίγνιο χωρίς να ρίξει ούτε μία σφαίρα – Γιατί οι ΗΠΑ χάνουν έδαφος

Κερδίζει η Κίνα το γεωπολιτικό παίγνιο; Οι ΗΠΑ είναι απομονωμένες με τον Πρόεδρο Donald Trump να επιτίθεται όχι μόνο σε αντιπάλους αλλά και σε μακροχρόνιους συμμάχους. Η συμπεριφορά του Trump απέναντι σε άλλες χώρες επιτρέπει στους Κινέζους ηγέτες να εμφανίζονται ως «ενήλικες στην αίθουσα». Η Κίνα σαφώς θέλει να αναλάβει ρόλο υπερασπιστή της πολυπολικότητας και του ελεύθερου εμπορίου, και του κομβικού στοιχείου για μια σταθερή παγκόσμια τάξη.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη. Ο κόσμος παραμένει επιφυλακτικός απέναντί της. Το Πεκίνο επωφελήθηκε από τους κανόνες που στηρίζουν το πολυπολικό σύστημα, στρέφοντάς το προς όφελός του. Για παράδειγμα, παρότι απέκτησε πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές για τις εξαγωγές του, η Κίνα κράτησε τις δικές της αγορές κυρίως κλειστές.

Σε δύο σημαντικές πτυχές, ωστόσο, κερδίζει το γεωπολιτικό παιχνίδι. Πρώτον, ο Trump οδηγεί τις ΗΠΑ μακριά από τα ιδανικά και τις αρχές που κάποτε υπερασπιζόταν. Δεύτερον, με την Κίνα, τουλάχιστον οι άλλες χώρες γνωρίζουν ακριβώς πού βρίσκονται, σε αντίθεση με την αβεβαιότητα που προκαλούν οι αλλαγές στις διαθέσεις του προέδρου των ΗΠΑ.

Το εμπόριο και η εδαφική κυριαρχία έχουν σημασία στη γεωπολιτική, αλλά ο τρέχων ανταγωνισμός μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων αφορά κάτι πιο θεμελιώδες: συγκρουόμενες θεάσεις για τον κόσμο και το πώς είναι καλύτερο να οργανωθούν οι θεσμοί, τα οικονομικά, πολιτικά και νομικά συστήματα μιας χώρας. Το αμερικανικό πρότυπο μιας «αγοροστραφούς» φιλελεύθερης δημοκρατίας με ανεξάρτητη δικαιοσύνη στεκόταν κάποτε σε έντονη αντίθεση με το κινεζικό μοντέλο μιας «εντολοστραφούς» οικονομίας, με το Κομμουνιστικό Κόμμα να ελέγχει άμεσα όλα τα όργανα της κυβέρνησης και το νομικό σύστημα.

Ωστόσο, ο Trump φέρνει πλέον τις ΗΠΑ πιο κοντά στο όραμα του Πεκίνου για τον κόσμο. Παρεμβαίνει απευθείας στις αγορές, δίνοντας προτεραιότητα σε εταιρείες και κλάδους που κερδίζουν την εύνοιά του και της οικογένειάς του, και έχει προσπαθήσει ακόμη να διαχειριστεί οικονομικές αποφάσεις όπως τα επιτόκια πιστωτικών καρτών. Έχει επιτεθεί στα επίσημα στοιχεία χαρακτηρίζοντάς τα χαλκευμένα αντί να αναγνωρίσει την οικονομική πραγματικότητα που παρουσιάζουν. Έχει εκφράσει την επιθυμία να ελέγχει τις αποφάσεις του κεντρικού τραπεζικού επιτοκίου, όπως κάνει το Κομμουνιστικό Κόμμα στην Κίνα. Έχει απολύσει αξιωματούχους που δεν δείχνουν πίστη σε αυτόν και τις πολιτικές του. Και έχει χρησιμοποιήσει το νομικό σύστημα για να καταστρέψει πολιτικούς αντιπάλους.

Επιπλέον, η διοίκησή του έχει δείξει περιφρόνηση για το κράτος δικαίου. Μέχρι στιγμής έχει επιτεθεί σε δικαστές που εκδίδουν αρνητικές για αυτόν αποφάσεις χαρακτηρίζοντάς τους έντονα κομματικούς, χωρίς όμως να υπερβεί τις αποφάσεις τους. Ορισμένα μέλη της διοίκησής του θα ήθελαν μάλιστα να αγνοήσουν τα δικαστήρια. Αυτό μοιάζει με το πώς το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα υπερέχει του κινεζικού δικαστικού συστήματος, που επιλύει ζητήματα περιουσίας και συμβάσεων αλλά δεν αμφισβητεί τις κυβερνητικές ενέργειες και πολιτικές.

Το όραμα του Trump για τα ΜΜΕ είναι να επαινούν τα επιτεύγματά του και να μην ασκούν κριτική. Υπό την πίεση της διοίκησής του, ο ρόλος του Τύπου ως εργαλείου για τη λογοδοσία των δημοσίων αξιωματούχων φθίνει, καθώς ο Trump επιδιώκει κάτι αντίστοιχο με τον επίσημο κινεζικό Τύπο, που περιορίζεται στο να υμνεί τα προτερήματα του ηγέτη.

Με λίγα λόγια, ο Trump αποδομεί τους ίδιους τους θεσμούς που χωρίζουν την Ουάσινγκτον από το Πεκίνο.

Οι συνεχείς μεταπτώσεις στην αμερικανική εξωτερική πολιτική έχουν μπερδέψει τους ηγέτες άλλων χωρών. Ο Trump έχει υπονομεύσει το ΝΑΤΟ και απείλησε να κάνει τον Καναδά την 51η πολιτεία. Αυτές οι χώρες στήριζαν τις ΗΠΑ για δεκαετίες, αν και ο Trump έχει δίκιο ότι το υπόλοιπο ΝΑΤΟ πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος του αμυντικού προϋπολογισμού της συμμαχίας.

Στενοί σύμμαχοι όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νότια Κορέα δεν έχουν εξαιρεθεί από τις επιθετικές δασμολογικές πολιτικές του Trump. Δεν είναι μόνο η σκληρή πολιτική των ΗΠΑ, αλλά και οι απρόβλεπτες αλλαγές πολιτικής, περιλαμβανομένων επιθέσεων σε συμμάχους που μοιράζονται τις αξίες τους όσο και σε αντιπάλους που δεν τις μοιράζονται, που απομακρύνουν τις χώρες από την Αμερική.

Η Κίνα, από την πλευρά της, είναι σκληρή με τους αντιπάλους της, αλλά οι σύμμαχοί της μπορούν συνήθως να βασίζονται στην αξιόπιστη στήριξή της.

Παρά όλη αυτή την αναταραχή, όμως, είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι οι χώρες μπαίνουν εθελοντικά στην αγκαλιά της Κίνας ως εναλλακτική των ΗΠΑ — η Κίνα εξακολουθεί να θεωρείται απληθής και αναξιόπιστος εταίρος.

Αλλά η Κίνα μπορεί να θριαμβεύσει από προεπιλογή. Ακόμη κι αν το Πεκίνο δεν κερδίζει τις καρδιές άλλων χωρών, το όραμά της για μια παγκόσμια τάξη κερδίζει έδαφος, γιατί οι ΗΠΑ, αντί να παρέχουν μια αρχών και ελκυστική εναλλακτική, αρχίζουν να μοιάζουν περισσότερο με την Κίνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΕΚΤ: Διατήρησε αμετάβλητα στο 2% τα επιτόκια για 3η συνεδρίαση
• Meta: Στοχεύει σε άντληση τουλάχιστον 25 δισ. δολαρίων μέσω έκδοσης ομολόγων
• «Πράσινο φως» από τον Πάουελ για την AI, αλλά οι αγορές τιμωρούν Meta και Microsoft