Πόσα Big Mac μπορεί να αγοράσει κανείς με 100 ευρώ; Ο δείκτης που «ξεσκεπάζει» τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

• Ο δείκτης Big Mac συγκρίνει την αγοραστική δύναμη των νομισμάτων μέσω ενός σχεδόν πανομοιότυπου προϊόντος που πωλείται σε δεκάδες οικονομίες παγκοσμίως.
• Τα 100 δολάρια αγοράζουν στις ΗΠΑ περίπου όσα Big Mac αγοράζουν 100 ευρώ, 426 γουάν ή 8.039 γεν, παρότι οι επίσημες συναλλαγματικές ισοτιμίες διαφέρουν σημαντικά.
• Το γουάν εμφανίζεται υποτιμημένο και η Κίνα βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο επιλογές: ανατίμηση του νομίσματος ή τόνωση της οικονομίας, ώστε μισθοί και τιμές να αυξηθούν ταχύτερα.

Κλειδωμένος σε ένα θησαυροφυλάκιο κοντά στο Παρίσι, προστατευμένος από τρεις γυάλινους κώδωνες, βρίσκεται ένας μικρός κύλινδρος από κράμα πλατίνας, ο οποίος κατασκευάστηκε στο Λονδίνο το 1879. Γνωστός ως Le Grand K, αποτέλεσε επί σειρά ετών το απόλυτο πρότυπο για τη μέτρηση του κιλού.

Δεν υπάρχει, αντιθέτως, κάποιο παγκόσμιο πρότυπο για τη μέτρηση της νομισματικής ισχύος ή της αγοραστικής δύναμης των νομισμάτων. Ο Economist, όμως, έχει έναν αγαπημένο υποψήφιο. Ζυγίζει έως 240 γραμμάρια, βρίσκεται μέσα σε ένα χάρτινο κουτί και μπορεί κανείς να τον βρει κάτω από δύο Χρυσές Αψίδες. Η δική μας εκδοχή του Le Grand K είναι το Big Mac των McDonald’s.

Ο δείκτης Big Mac, τον οποίο δημιουργήσαμε στο Λονδίνο το 1986, συμπληρώνει τον Σεπτέμβριο 40 χρόνια ζωής. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα παιχνιδιάρικο νοητικό πείραμα απέκτησε σταδιακά τη δική του δυναμική. Διασκέδασε τους αναγνώστες, κέντρισε το ενδιαφέρον των traders συναλλάγματος και ενόχλησε τις κεντρικές τράπεζες. Προσέλκυσε επίσης επικριτές, οι οποίοι θεωρούν ότι το γρήγορο φαγητό δεν έχει τίποτα να μας πει για την παγκόσμια οικονομία.

Ο δείκτης γεννήθηκε σε μια εποχή έντονης νομισματικής διπλωματίας, όταν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ανησυχούσαν ότι οι σημαντικότερες ισοτιμίες του κόσμου βρίσκονταν σε εξαιρετικά λανθασμένα επίπεδα, δημιουργώντας κίνδυνο χρηματοπιστωτικής καταστροφής ή ενίσχυσης του εμπορικού προστατευτισμού.

Σαράντα χρόνια αργότερα, παρόμοιες συζητήσεις έχουν επιστρέψει – αυτή τη φορά με επίκεντρο το δολάριο, το γουάν και το γεν. Σε έναν κόσμο νομισματικών αναταράξεων και αντιπαραθέσεων, ο εύπεπτος οδηγός μας για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες παραμένει πιο χρήσιμος από ποτέ.

Γιατί ένα μπέργκερ μπορεί να μετρήσει την αξία ενός νομίσματος

Το γρήγορο φαγητό ενδέχεται να μοιάζει εκκεντρική επιλογή ως πρότυπο αξίας. Το Big Mac, όμως, διαθέτει μοναδικά πλεονεκτήματα. Μπορεί κανείς να το αγοράσει σχεδόν παντού και η γεύση του είναι παρόμοια σε κάθε χώρα.

Τα McDonald’s ρυθμίζουν την εμφάνιση, την υφή, τη γεύση και τη μυρωδιά του με την ίδια επιμέλεια που επέδειξαν οι επιστήμονες για τον κύλινδρο του ενός κιλού στο Παρίσι. Όπου κι αν αγοράσει κάποιος ένα Big Mac, αποκτά ουσιαστικά το ίδιο προϊόν.

Αυτό το καθιστά ένα καλό μέτρο για την πραγματική αγοραστική δύναμη των χρημάτων. Στις ΗΠΑ, 100 δολάρια αγοράζουν περίπου 16 Big Mac. Την ίδια περίπου αγοραστική δύναμη σε μπέργκερ προσφέρουν 100 ευρώ, 426 κινεζικά γουάν ή 8.039 ιαπωνικά γεν.

Στις αγορές συναλλάγματος, ωστόσο, τα 100 δολάρια αντιστοιχούν σε περίπου 87 ευρώ, 677 γουάν ή περισσότερα από 16.000 γεν. Η διαφορά δείχνει πόσο έχουν απομακρυνθεί οι ισοτιμίες των σημαντικότερων νομισμάτων από την πραγματική αγοραστική τους δύναμη.

Οι ενστάσεις απέναντι στον δείκτη Big Mac

Ο δείκτης δεν πείθει τους πάντες. Ορισμένοι τον θεωρούν υπερβολικά περιορισμένο: τι μπορεί να αποκαλύψει ένα και μοναδικό προϊόν για μια ολόκληρη οικονομία;

Άλλοι τον θεωρούν υπερβολικά ευρύ. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι συντελεστές παραγωγής που δεν μπορούν να αποτελέσουν εύκολα αντικείμενο διασυνοριακού εμπορίου –όπως η εργασία και οι χώροι λιανικής– αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το μισό κόστος ενός Big Mac.

Ορισμένοι αμφισβητούν την ικανότητά του να προβλέπει τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Άλλοι αμφιβάλλουν εάν μπορεί να περιγράψει την πραγματική αξία ενός νομίσματος, ενώ μια τρίτη κατηγορία απορρίπτει τη χρησιμότητά του ως οδηγού για το επίπεδο στο οποίο θα έπρεπε να βρίσκονται οι ισοτιμίες. Κάποιοι, πάλι, απλώς απεχθάνονται τα λογοπαίγνια.

Για να κριθεί με ακρίβεια η ισχύς ενός νομίσματος, είναι προφανώς προτιμότερο να συγκριθούν οι τιμές χιλιάδων προϊόντων και όχι μόνο ενός. Ωστόσο, ακόμη και οι σύνθετοι δείκτες αγοραστικής δύναμης που καταρτίζουν οργανισμοί όπως η Παγκόσμια Τράπεζα παρουσιάζουν αδυναμίες.

Τα παγκόσμια αυτά στοιχεία δημοσιεύονται μόνο μία φορά κάθε τρία χρόνια και με σημαντική καθυστέρηση. Για παράδειγμα, τα δεδομένα του 2021 δόθηκαν στη δημοσιότητα μόλις το 2024. Η συλλογή τους αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες στατιστικές πρωτοβουλίες παγκοσμίως, ενώ τα αποτελέσματα είναι δύσκολο να επαληθευτούν και να γίνουν κατανοητά.

Ο δείκτης Big Mac είναι ταχύτερος, πιο επίκαιρος και ευκολότερος στην κατανόηση. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματά του συμφωνούν σε αρκετά μεγάλο βαθμό με εκείνα της Παγκόσμιας Τράπεζας. Από τις 54 οικονομίες που περιλαμβάνονται τόσο στον δείκτη μας όσο και στη βάση δεδομένων της Τράπεζας, μόλις επτά χαρακτηρίστηκαν φθηνές από τη μία μέτρηση αλλά ακριβές από την άλλη.

Αυτό συμβαίνει επειδή, παρότι αποτελεί ένα μόνο προϊόν, το Big Mac περιλαμβάνει περισσότερα από 60 διαφορετικά συστατικά, από βοδινό κρέας έως κόμμι ξανθάνης. Παράλληλα, η τιμή του αντανακλά το κόστος εργασίας και ακινήτων σε κάθε αγορά όπου παρασκευάζεται και πωλείται.

Η προγνωστική επίδοση του δείκτη είναι, ομολογουμένως, ανάμεικτη. Ωστόσο, είχε προβλέψει σωστά, για παράδειγμα, ότι το ευρώ ήταν υπερτιμημένο όταν κυκλοφόρησε το 1999.

Τι δείχνει σήμερα για ευρώ, γουάν και γεν

Τι σημαίνει, λοιπόν, το γεγονός ότι ο δείκτης διαπιστώνει για ακόμη μία φορά πως το ευρώ, το γουάν και το γεν βρίσκονται εκτός ισορροπίας;

Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτίμησε ότι το κινεζικό νόμισμα ήταν κατά 16% ασθενέστερο από το επίπεδο που δικαιολογούσαν τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη. Αυτό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα βοήθησε την Κίνα να συσσωρεύσει τεράστια εμπορικά πλεονάσματα στα αγαθά, τα οποία άγγιξαν σχεδόν τα 1,2 τρισ. δολάρια την περασμένη χρονιά.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Emmanuel Macron, έχει χαρακτηρίσει αυτές τις ανισορροπίες «αφόρητες» και θανάσιμη απειλή για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Παράλληλα, έχει προειδοποιήσει ότι θα ληφθούν ισχυρά μέτρα εάν η Κίνα δεν υποχωρήσει.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, έχει υπάρξει συχνά ο σφοδρότερος επικριτής των φθηνών ασιατικών νομισμάτων. Τον Ιανουάριο περιέγραψε πώς συνήθιζε να «μάχεται με όλες του τις δυνάμεις» απέναντι στην Κίνα και την Ιαπωνία, οι οποίες «ήθελαν πάντα να υποτιμούν, να υποτιμούν, να υποτιμούν» τα νομίσματά τους.

Η σχετική ρητορική από τον Λευκό Οίκο έχει περιοριστεί το τελευταίο διάστημα. Ωστόσο, οι traders συναλλάγματος συζητούν κάθε λίγους μήνες τις φήμες για μια νέα Συμφωνία της Plaza, τη συμφωνία της δεκαετίας του 1980 που είχε ως στόχο την υποτίμηση του δολαρίου – παρά το γεγονός ότι είναι εξαιρετικά απίθανο μια αντίστοιχη συμφωνία να μπορούσε να λειτουργήσει σήμερα.

Οι δύο δρόμοι για την ενίσχυση του γουάν

Ο δείκτης Big Mac μπορεί να διαδραματίσει ρόλο σε αυτή τη συζήτηση υψηλού διακυβεύματος. Καθιστά σαφές ότι μια φθηνή πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία σημαίνει πως η τιμή ενός μπέργκερ σε δολάρια είναι χαμηλότερη από την αντίστοιχη τιμή στις ΗΠΑ.

Η ανισορροπία αυτή συνυπάρχει με τη χαμηλή εγχώρια κατανάλωση στην Κίνα, το τεράστιο δημοσιονομικό έλλειμμα στις ΗΠΑ και τις ροές κεφαλαίων που απαιτούνται για τη διατήρησή τους.

Για να βελτιώσει το γουάν τη θέση του στον δείκτη, υπάρχουν δύο δρόμοι: είτε πρέπει να ενισχυθεί το κινεζικό νόμισμα είτε η τιμή των Big Mac στην Κίνα να αυξηθεί ταχύτερα από την αντίστοιχη τιμή στις ΗΠΑ.

Μια απότομη ανατίμηση του γουάν θα μπορούσε να υπονομεύσει την ανάπτυξη της Κίνας και να επιδεινώσει τις αποπληθωριστικές πιέσεις. Ενδέχεται να οδηγούσε σε μια εξισορρόπηση του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά αυτή θα ήταν μια εξίσωση προς τα κάτω.

Θα ήταν προτιμότερο οι Κινέζοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να τονώσουν την οικονομία, ώστε οι μισθοί και οι τιμές να αυξάνονται ταχύτερα. Με αυτόν τον τρόπο, το γουάν θα γινόταν λιγότερο υποτιμημένο, ακόμη και εάν η ονομαστική συναλλαγματική του ισοτιμία παρέμενε σταθερή.

Οι οικονομολόγοι θα περιέγραφαν αυτή την εξέλιξη ως άνοδο της «πραγματικής» συναλλαγματικής ισοτιμίας, δηλαδή της ισοτιμίας προσαρμοσμένης στις τιμές.

Big Mac εναντίον Big Macron

Σε απόσταση περίπου δέκα χιλιομέτρων από το Μέγαρο των Ηλυσίων, το Le Grand K εξακολουθεί να βρίσκεται στο θησαυροφυλάκιό του. Αποσύρθηκε το 2019, έπειτα από 130 χρόνια υπηρεσίας.

Εάν κάποια στιγμή οι συναλλαγματικές ισοτιμίες ευθυγραμμιστούν πλήρως με την αγοραστική δύναμη των νομισμάτων, ίσως καταστεί περιττός και ο δείκτης Big Mac.

Όσο, όμως, τα νομίσματα παραμένουν αποσυνδεδεμένα από την πραγματική τους αξία και το Big Mac διατηρεί τη συνέπειά του, ο δείκτης θα εξακολουθεί να εξυπηρετεί έναν χρήσιμο σκοπό – όσο δύσπεπτος κι αν φαίνεται στους επικριτές του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ: 

• Η McGold Card υπάρχει: Ποιοι τρώνε δωρεάν McDonald’s για μια ζωή
• Ο CEO των McDonalds λέει αυτό που δε θες να παραδεχθείς: «Κανείς δε θα ασχοληθεί με την καριέρα σου αν δεν το κάνεις εσύ»
• «Αποκρουστική» και «απαίσια»: Η χριστουγεννιάτικη AI καμπάνια των McDonald’s που δίχασε το internet