Πόσα φλιτζάνια καφέ την ημέρα προστατεύουν τον εγκέφαλο;

Νέα ανάλυση 43 ετών σε περισσότερους από 131.000 ανθρώπους δείχνει ότι η καθημερινή κατανάλωση καφεΐνης συνδέεται με έως και 22% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, αλλά το «κλειδί» βρίσκεται στη δοσολογία.

2–3 φλιτζάνια καφέ ημερησίως συνδέονται με έως 22% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.
Η καφεΐνη — όχι ο ντεκαφεϊνέ — φαίνεται να αποτελεί τον βασικό νευροπροστατευτικό παράγοντα.
Το όφελος είναι μέτριο αλλά στατιστικά σημαντικό, και λειτουργεί ως συμπληρωματικός παράγοντας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πρόληψης.

Μετά από ανάλυση δεδομένων υγείας σε πάνω από 131.000 άτομα, τα οποία παρακολουθήθηκαν για διάστημα έως και 43 ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η καθημερινή κατανάλωση καφέ και τσαγιού φαίνεται να προστατεύει από την ανάπτυξη της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών γνωστικής έκπτωσης.

Για να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα, επιστήμονες από το Harvard University, το Mass General Brigham, το Massachusetts Institute of Technology και άλλα ιδρύματα ανέλυσαν δεδομένα από δύο μεγάλες, μακροχρόνιες μελέτες υγείας:

Το Nurses’ Health Study (1976–2023), που παρακολούθησε γυναίκες νοσηλεύτριες.
Το Health Professionals Follow-up Study (1986–2023), που συγκέντρωσε δεδομένα από άνδρες επαγγελματίες υγείας.

Από αυτές τις μεγάλες κοόρτες, οι ερευνητές κατέληξαν σε 131.821 συμμετέχοντες για μετα-ανάλυση, αποκλείοντας άτομα με σοβαρά νοσήματα στην έναρξη της μελέτης, όσους είχαν μη ρεαλιστικά θερμιδικά δεδομένα και όσους δεν δήλωσαν κατανάλωση καφεϊνούχων ροφημάτων.

Πώς έγινε η ανάλυση

Χρησιμοποιώντας στατιστικό μοντέλο Cox regression, οι ερευνητές εξίσωσαν τους συμμετέχοντες ως προς:

ηλικία
κάπνισμα
Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI)
φυσική δραστηριότητα
κατανάλωση αλκοόλ
κατάθλιψη
οικογενειακό ιστορικό άνοιας
φαρμακευτική αγωγή

Αυτό τους επέτρεψε να εξετάσουν αποκλειστικά τον ρόλο της καφεΐνης ως προστατευτικού παράγοντα. Με απλά λόγια:
Αν δύο άνθρωποι έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά, αλλά ο ένας πίνει περισσότερο καφέ, υπάρχει διαφορά στον κίνδυνο άνοιας;

Η απάντηση ήταν: Ναι.

Τα ευρήματα

Μετά τη διαστρωμάτωση της κατανάλωσης καφεΐνης και τη διασταύρωση με ιατρικά αρχεία για διαγνώσεις άνοιας ή θανάτους σχετιζόμενους με αυτή, διαπιστώθηκε ότι:

Όσοι κατανάλωναν υψηλότερες ποσότητες καφέ είχαν 18% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σχέση με όσους κατανάλωναν τις χαμηλότερες.
Όσοι έπιναν τις μεγαλύτερες ποσότητες τσαγιού είχαν 14% μειωμένο κίνδυνο.
Όσοι κατανάλωναν τις υψηλότερες συνολικές ποσότητες καφεΐνης (από καφέ, τσάι ή άλλα ροφήματα) εμφάνισαν 22% χαμηλότερο κίνδυνο.

Ο ντεκαφεϊνέ καφές δεν έδειξε καμία συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Journal of the American Medical Association και οι ερευνητές σημειώνουν:
«Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η καφεΐνη μπορεί να αποτελεί τον κύριο νευροπροστατευτικό παράγοντα πίσω από τη συσχέτιση που παρατηρήθηκε.»

Το «γλυκό σημείο» κατανάλωσης

Η λέξη «υψηλότερη» δεν σημαίνει υπερβολή. Τα στατιστικά οφέλη καταγράφηκαν σε:

2–3 φλιτζάνια καφέ ημερησίως, ή
1–2 φλιτζάνια τσαγιού

Περισσότερη κατανάλωση δεν προσέφερε επιπλέον προστασία.
Το ιδανικό επίπεδο συνολικής καφεΐνης υπολογίστηκε στα περίπου 300 mg ημερησίως.

Πιθανοί βιολογικοί μηχανισμοί

Αν και η μελέτη είναι παρατηρητική (observational) και όχι αιτιολογική, οι επιστήμονες εξηγούν πιθανούς μηχανισμούς:

Η καφεΐνη μπλοκάρει τους υποδοχείς αδενοσίνης, αυξάνοντας τη συναπτική σηματοδότηση.
Ενδέχεται να περιορίζει την παραγωγή β-αμυλοειδούς, της πρωτεΐνης που σχηματίζει τις πλάκες στο Αλτσχάιμερ.
Μπορεί να μειώνει τις κυτοκίνες και τη φλεγμονή.
Συνδέεται με καλύτερη αγγειακή λειτουργία, χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 και βελτιωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη.

Επιπλέον, το τσάι περιέχει πολυφαινόλες και L-θεανίνη, ουσίες που προστατεύουν από το οξειδωτικό στρες και ενισχύουν τη λειτουργία των εγκεφαλικών αγγείων.

Το πλαίσιο της έρευνας

Η νέα ανάλυση ευθυγραμμίζεται με πρόσφατες μελέτες που δείχνουν ότι:

Κάθε φλιτζάνι καφέ μπορεί να ενισχύσει την υγιή γήρανση έως 5%.
Η καφεΐνη μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη.
Ένα φλιτζάνι καφέ ημερησίως ίσως προστατεύει από κολπική μαρμαρυγή.
Καφές και τσάι συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνων κεφαλής και τραχήλου.

Η προειδοποίηση

Το μέτρο παραμένει κρίσιμο. Υπερβολική καφεΐνη έχει συνδεθεί με:

διαταραχές ύπνου
καρδιαγγειακή επιβάρυνση
γαστρεντερικά προβλήματα

Όπως τονίζει ο επικεφαλής της μελέτης Daniel Wang: «Το μέγεθος της επίδρασης είναι μικρό και υπάρχουν πολλοί σημαντικοί τρόποι να προστατεύσουμε τη γνωστική λειτουργία καθώς μεγαλώνουμε. Η καφεΐνη μπορεί να είναι ένα μόνο κομμάτι του παζλ.»