Σανάε Τακαΐτσι: Γιατί η «σιδηρά κυρία» της Ιαπωνίας δεν φοβάται το πολιτικό κόστος
- Η Σανάε Τακαΐτσι προωθεί μια πολιτική «υπεύθυνης αλλά επεκτατικής» δημοσιονομικής στρατηγικής για την ενίσχυση της ιαπωνικής οικονομίας.
- Η Ιαπωνία αντιμετωπίζει δημόσιο χρέος που φτάνει περίπου το 230% του ΑΕΠ, το υψηλότερο στον ανεπτυγμένο κόσμο.
- Η δημοφιλία της παραμένει υψηλή, ιδιαίτερα στους νεότερους ψηφοφόρους, παρά τις ανησυχίες των αγορών.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, σε μια παραθαλάσσια πόλη κοντά στο Τόκιο, η Σανάε Τακαΐτσι άρχισε να διαμορφώνει το όραμα που δεκαετίες αργότερα θα τη φέρει στο επίκεντρο της προσπάθειας ανασχεδιασμού της ιαπωνικής οικονομικής πολιτικής.
Μόλις είχε ολοκληρώσει τις σπουδές της, τις οποίες χρηματοδοτούσε η ίδια εργαζόμενη με μερική απασχόληση, ενώ παράλληλα έπαιζε ντραμς σε heavy metal συγκρότημα. Εκείνη την περίοδο εντάχθηκε σε ένα αυστηρά επιλεγμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης υπό την καθοδήγηση του Κονοσούκε Ματσουσίτα, ιδρυτή της Panasonic και γνωστού στην Ιαπωνία ως «ο Θεός του Μάνατζμεντ».
Κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της στο Ινστιτούτο Ματσουσίτα, ο επιχειρηματίας μιλούσε συχνά για δύο εξελίξεις που θεωρούσε αναπόφευκτες: μια οικονομική ύφεση στην Ιαπωνία και μια παγκόσμια στροφή της οικονομικής ισχύος προς την Ασία.
Σε ηλικία μόλις 24 ετών, η Τακαΐτσι άρχισε τότε να σκέφτεται σοβαρά την πολιτική καριέρα.
«Ζεις μόνο μία φορά», είχε δηλώσει το 2002 σε περιοδικό. «Σκέφτηκα ότι προτιμούσα να αντιμετωπίσω αυτά τα ζητήματα ως πολιτικός, παρά να εργάζομαι σε μια εταιρεία».
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης στο οποίο συμμετείχε βασιζόταν σε αρχές όπως η χαμηλή φορολογία και η περιορισμένη κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Ωστόσο, η ιδέα που φαίνεται να επηρέασε περισσότερο την πολιτική της φιλοσοφία ήταν η αντίληψη της «διαχείρισης του κράτους», σύμφωνα με την οποία η κυβέρνηση πρέπει να λειτουργεί με όρους επιχείρησης, με τον ηγέτη στον ρόλο του διευθύνοντος συμβούλου.
Ο Σατόσι Σίμα, πρώην βουλευτής και συνεργάτης του Μασαγιόσι Σον της SoftBank, που συμμετείχε στο ίδιο πρόγραμμα, βλέπει σαφείς επιρροές εκείνης της περιόδου στις σημερινές πολιτικές της Τακαΐτσι.
Όπως εξηγεί, όταν η Ιαπωνίδα ηγέτιδα μιλά για «υπεύθυνη αλλά επεκτατική δημοσιονομική πολιτική», ο στόχος είναι η διατήρηση της ανάπτυξης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.
«Δεν αναζωογονείς έναν οργανισμό απλώς μειώνοντας τις δαπάνες», σημειώνει ο Σίμα. «Μια ισχυρή Ιαπωνία απαιτεί τολμηρές επενδύσεις για να ανακάμψει, αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται δημοσιονομική πειθαρχία για να διατηρηθεί βιώσιμη».
Το βάρος του χρέους
Η πρόκληση για την Τακαΐτσι είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς η Ιαπωνία αντιμετωπίζει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στον ανεπτυγμένο κόσμο.
Περίπου το ένα τέταρτο των ετήσιων κρατικών δαπανών κατευθύνεται ήδη στην εξυπηρέτηση χρέους που ανέρχεται περίπου στο 230% του ΑΕΠ.
Σε αυτό το πλαίσιο, μια ισχυρή πολιτικά κυβέρνηση Τακαΐτσι ενδέχεται να έρθει σε σύγκρουση με την Τράπεζα της Ιαπωνίας σχετικά με τον ρυθμό αύξησης των επιτοκίων, ιδιαίτερα εάν δώσει προτεραιότητα στην οικονομική ανάπτυξη έναντι της συγκράτησης του κόστους ζωής.
Μια εκλογική νίκη θα της επιτρέψει επίσης να προχωρήσει σε αλλαγές στη σύνθεση του διοικητικού συμβουλίου της κεντρικής τράπεζας, καθώς αρκετές θητείες μελών λήγουν μέσα στο έτος.
Οι ανησυχίες των αγορών
Οι αγορές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.
«Οι τιμωροί των ομολόγων αποτελούν δύναμη της φύσης σε κάθε αγορά όπου υπάρχουν ανησυχίες», σημειώνει ο Τζορτζ Ευσταθόπουλος, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στη Fidelity International στη Σιγκαπούρη.
«Το είδαμε στο Ηνωμένο Βασίλειο και πλέον το βλέπουμε και στην Ιαπωνία», προσθέτει, αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο οι αγορές μπορούν να αντιδράσουν σε πολιτικές που θεωρούνται δημοσιονομικά επικίνδυνες.
Παρά τον σκεπτικισμό των επενδυτών, η πολιτική της απήχηση παραμένει ισχυρή.
Δημοσκοπήσεις μεγάλων ιαπωνικών εφημερίδων δείχνουν ότι η αποφασιστική ηγεσία συγκαταλέγεται στους βασικούς λόγους της δημοτικότητάς της.
Τα ποσοστά αποδοχής της έχουν αυξηθεί σημαντικά μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, φτάνοντας κατά διαστήματα κοντά στο 90% μεταξύ των πολιτών κάτω των 30 ετών — επίπεδα αισθητά υψηλότερα από εκείνα του κόμματός της συνολικά.
Ένα διαφορετικό πολιτικό προφίλ
Σε αντίθεση με πολλούς προκατόχους της στο Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα, η Τακαΐτσι δεν προέρχεται από πολιτική δυναστεία και συχνά περιγράφεται από συνεργάτες της ως «μοναχικός λύκος».
Αντί για κοινωνικές εμφανίσεις, λέγεται ότι περνούσε τα βράδια της μελετώντας στοίβες πολιτικών εγγράφων, πολλές φορές γνωρίζοντας περισσότερες λεπτομέρειες από ανώτατα στελέχη υπουργείων.
Παράλληλα, προσπαθεί να διατηρεί ένα προσιτό προφίλ.
Σε πρόσφατη ομιλία της ανέφερε ότι βάφει μόνη της τα μαλλιά της για να καλύψει τις γκρίζες τρίχες, εξηγώντας πως «τα κομμωτήρια είναι ακριβά».
Τον περασμένο Οκτώβριο, μάλιστα, εμφανίστηκε να πανηγυρίζει δίπλα στον Ντόναλντ Τραμπ πάνω σε αεροπλανοφόρο — μια εικόνα που απέχει από τη συνήθη αυστηρότητα που χαρακτηρίζει πολλούς Ιάπωνες ηγέτες.
