Συμφωνίες με Chevron–Helleniq Energy: Ενεργειακό άνοιγμα ύψους 1 δισ. με γεωπολιτικό αποτύπωμα
Με τις υπογραφές που έπεσαν τη Δευτέρα, η ελληνική κυβέρνηση παραχώρησε στην κοινοπραξία Chevron – Helleniq Energy αποκλειστικά δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Η συμφωνία σηματοδοτεί μια ποιοτική αλλαγή για τη χώρα, η οποία δεν περιορίζεται πλέον στον ρόλο του διαμετακομιστικού κόμβου, αλλά ανοίγει την προοπτική να εξελιχθεί και σε παραγωγό υδρογονανθράκων.
Πέρα από το ενεργειακό σκέλος, η συμφωνία φέρει σαφή γεωπολιτική διάσταση. Τα δύο οικόπεδα νότια της Κρήτης συμπίπτουν με περιοχές που τέμνονται από το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, γεγονός που, σύμφωνα με αναλυτές, λειτουργεί ως έμπρακτη επιβεβαίωση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στη συγκεκριμένη θαλάσσια ζώνη.
Στο καθαρά ενεργειακό επίπεδο, η χώρα σχεδόν διπλασιάζει τις εκτάσεις στις οποίες θα πραγματοποιηθούν σεισμικές έρευνες για τον εντοπισμό κοιτασμάτων, συνεχίζοντας μια στρατηγική που ήδη περιλαμβάνει την πρώτη ερευνητική γεώτρηση στο Ιόνιο μετά από περισσότερα από 40 χρόνια. Εφόσον οι έρευνες οδηγήσουν σε αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, η Ελλάδα θα μπορούσε να συμβάλει στην κάλυψη των αναγκών της Ευρώπης σε φυσικό αέριο, σε μια περίοδο σταδιακής απεξάρτησης από το ρωσικό καύσιμο.
Τη διπλή σημασία των οικοπέδων νοτίως της Κρήτης υπογράμμισε και ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και βουλευτής της ΝΔ, Άγγελος Συρίγος, επισημαίνοντας ότι αφενός αναγνωρίζεται στην πράξη η πλήρης υφαλοκρηπίδα της Κρήτης και αφετέρου απορρίπτεται εμμέσως το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Όπως σημείωσε, οι μεγάλες διεθνείς ενεργειακές εταιρείες αποφεύγουν περιοχές με υψηλό νομικό ρίσκο, γεγονός που καθιστά την επένδυση έμμεση επιβεβαίωση της ελληνικής θέσης.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο καθηγητής και σύμβουλος του πρωθυπουργού Σωτήρης Σέρμπος αναγνώρισε ότι η Ελλάδα καθυστέρησε να κινηθεί στο πεδίο των υδρογονανθράκων, τονίζοντας όμως ότι πλέον ανοίγεται ένα «παράθυρο ευκαιρίας». Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι οι τρισδιάστατες σεισμικές έρευνες και, εφόσον υπάρξουν θετικές ενδείξεις, η μετάβαση σε ερευνητικές γεωτρήσεις, ενδεχομένως εντός του 2026.
Οι γεωτρήσεις δεν ξεκινούν άμεσα, καθώς προηγούνται μελέτες και τεχνικές προετοιμασίες, ωστόσο το χρονοδιάγραμμα θεωρείται ταχύ για διεθνείς συμφωνίες τέτοιου μεγέθους: από την εκδήλωση ενδιαφέροντος της Chevron τον Μάρτιο του 2025 έως την υπογραφή της συμφωνίας τον Φεβρουάριο του 2026 μεσολάβησε λιγότερο από ένας χρόνος.
Διπλασιασμός της ερευνητικής έκτασης και κρίσιμη μάζα επενδύσεων
Με την ένταξη των νέων παραχωρήσεων, η συνολική θαλάσσια και χερσαία έκταση της ελληνικής επικράτειας στην οποία έχουν πραγματοποιηθεί ή δρομολογούνται έρευνες υδρογονανθράκων αυξάνεται από 47.905 σε 94.094 τετραγωνικά χιλιόμετρα, καταγράφοντας ουσιαστικά διπλασιασμό. Η διεύρυνση αυτή ενισχύει τις πιθανότητες εντοπισμού εμπορικά εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων, καθώς αυξάνεται τόσο η γεωγραφική κάλυψη όσο και η ποιότητα των γεωλογικών δεδομένων που διαθέτει η χώρα.
Το οικονομικό και επενδυτικό αποτύπωμα των παραχωρήσεων παρουσίασε ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΔΕΥΕΠ, Άρης Στεφάτος, επισημαίνοντας ότι από το 2014 έως σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί επενδύσεις άνω των 176 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων περισσότερα από 111 εκατ. ευρώ κατευθύνθηκαν στη σεισμική χαρτογράφηση του ελληνικού θαλάσσιου υπεδάφους. Τα δεδομένα αυτά παραμένουν στην κυριότητα του ελληνικού Δημοσίου και αποτελούν διαχρονική εθνική παρακαταθήκη για τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας.
Παράλληλα, έχουν ήδη αναληφθεί νέες δεσμεύσεις ύψους 41,5 εκατ. ευρώ για πρόσθετες σεισμικές έρευνες, ενώ με τη δρομολόγηση της ερευνητικής γεώτρησης στο Block 2 στο Ιόνιο ενεργοποιούνται επιπλέον επενδύσεις περίπου 80 εκατ. ευρώ. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη φάση της γεωφυσικής διερεύνησης στο πλέον κρίσιμο στάδιο της άμεσης επιβεβαίωσης κοιτασμάτων.
Τρεις φάσεις ερευνών με εγγυήσεις υλοποίησης
Το ερευνητικό πρόγραμμα αναπτύσσεται σε τρεις διακριτές φάσεις συνολικής διάρκειας επτά ετών. Η πρώτη, τριετούς διάρκειας, περιλαμβάνει συλλογή και ανάλυση δισδιάστατων σεισμικών δεδομένων και συνοδεύεται από τραπεζικές εγγυήσεις ύψους 17,5 εκατ. ευρώ. Η δεύτερη φάση, διάρκειας δύο ετών, αφορά τρισδιάστατες σεισμικές έρευνες υψηλής ανάλυσης και συνοδεύεται από εγγυήσεις 24 εκατ. ευρώ, επιτρέποντας ακριβέστερη απεικόνιση των γεωλογικών σχηματισμών. Η τρίτη φάση προβλέπει μία ερευνητική γεώτρηση ανά περιοχή, με επενδύσεις που εκτιμώνται σε περίπου 100 εκατ. ευρώ και καθορίζουν τη μετάβαση στο στάδιο ανάπτυξης.
Έως 41% το κρατικό όφελος από πιθανή παραγωγή
Σύμφωνα με ανάλυση της HEREMA, το συνολικό εκτιμώμενο όφελος για το Ελληνικό Δημόσιο από ενδεχόμενη παραγωγή υδρογονανθράκων διαμορφώνεται μεταξύ 38% και 41% των καθαρών κερδών. Το ποσοστό προκύπτει από συνδυασμό φόρων, δικαιωμάτων (royalties) και υποχρεωτικών καταβολών σε όλη τη διάρκεια ζωής ενός κοιτάσματος.
Βασικός πυλώνας των κρατικών εσόδων είναι ο φόρος εισοδήματος εταιρειών (20%), ενώ επιβάλλεται και περιφερειακός φόρος 5% υπέρ των τοπικών κοινωνιών. Τα royalties κυμαίνονται από 4% έως 15% της αξίας της παραγωγής και καταβάλλονται ανεξαρτήτως κερδοφορίας, εξασφαλίζοντας σταθερά έσοδα από την έναρξη της παραγωγής. Οι συμβάσεις προβλέπουν επίσης bonus υπογραφής 3,45 εκατ. ευρώ, bonus παραγωγής, τέλη χρήσης περιοχών έως 35 εκατ. ευρώ, καθώς και χρηματοδότηση προγραμμάτων εκπαίδευσης και μεταφοράς τεχνογνωσίας.
Επενδύσεις έως 1 δισ. ευρώ και επιτάχυνση αδειοδοτήσεων
Εφόσον οι έρευνες οδηγήσουν σε εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, οι συνολικές επενδύσεις για γεωτρήσεις και ανάπτυξη μπορεί να φτάσουν έως και τα 790 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας το συνολικό επενδυτικό αποτύπωμα κοντά στο 1 δισ. ευρώ. Παράλληλα, ο χρόνος ολοκλήρωσης των διοικητικών διαδικασιών έχει περιοριστεί στους 11 μήνες, από 22 στο παρελθόν, ενώ η συνολική διάρκεια των ερευνητικών δεσμεύσεων μειώθηκε σε επτά έτη.
