Στενά του Ορμούζ: Τα άτυπα «διόδια» του Ιράν και ο φόβος για μόνιμο χαράτσι
- Στενά Ορμούζ: Τέλη έως 2 εκατ. δολάρια σε εμπορικά πλοία
- Ιράν: Άτυπα «διόδια» και έλεγχος στο βασικό ενεργειακό πέρασμα
- Φόβοι για μόνιμη επιβάρυνση στο παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου
Το Ιράν φαίνεται να μετατρέπει σταδιακά τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ σε εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής πίεσης, επιβάλλοντας —σε ορισμένες περιπτώσεις— τέλη διέλευσης που φτάνουν έως και τα 2 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι.
Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται προς το παρόν κατά περίπτωση, χωρίς επίσημο πλαίσιο, ωστόσο ήδη έχουν καταγραφεί πληρωμές από πλοία που επιδιώκουν ασφαλή διέλευση, ενώ παραμένει ασαφές το σύστημα είσπραξης και το νόμισμα συναλλαγής.
Την ίδια ώρα, η εικόνα της ναυσιπλοΐας είναι δραματική: οι διελεύσεις έχουν μειωθεί έως και κατά 95% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, με μόλις λίγα δεξαμενόπλοια να διασχίζουν εβδομαδιαία το πέρασμα, έναντι εκατοντάδων υπό κανονικές συνθήκες.
Παράλληλα, οι ροές πλοίων φαίνεται να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένες διαδρομές κοντά στις ιρανικές ακτές, υποδηλώνοντας έναν de facto έλεγχο της κυκλοφορίας από την Τεχεράνη.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι μόνο το ύψος των τελών, αλλά η κατεύθυνση που διαφαίνεται. Σύμφωνα με πληροφορίες και δηλώσεις Ιρανών αξιωματούχων, η επιβολή «διοδίων» δεν αποκλείεται να ενταχθεί σε ένα νέο, πιο θεσμοθετημένο πλαίσιο διαχείρισης των Στενών, με στόχο τη μετατροπή τους σε πηγή σταθερών εσόδων και επιρροής.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα σηματοδοτούσε μια δομική αλλαγή: από ένα διεθνές θαλάσσιο πέρασμα ελεύθερης διέλευσης σε έναν ελεγχόμενο ενεργειακό «κόμβο» με μόνιμο κόστος χρήσης.
Για τις αγορές ενέργειας, αυτό μεταφράζεται σε έναν νέο παράγοντα αβεβαιότητας. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο choke point παγκοσμίως, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η μετατροπή των «έκτακτων» χρεώσεων σε μόνιμο μηχανισμό θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις τιμές ενέργειας, τα κόστη μεταφοράς και την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Ήδη, οι επιπτώσεις είναι ορατές: η ναυσιπλοΐα περιορίζεται, τα κόστη ασφάλισης αυξάνονται και οι χώρες που εξαρτώνται από τις ενεργειακές ροές του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές ή διπλωματικές λύσεις για να εξασφαλίσουν πρόσβαση.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο βασικός φόβος δεν αφορά μόνο την τρέχουσα κρίση, αλλά τη μονιμοποίηση ενός νέου «κανόνα»: ότι η διέλευση από το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη μπορεί να συνοδεύεται από κόστος – και μάλιστα υπό όρους που καθορίζονται μονομερώς.
Και αυτό, για τις αγορές, αλλάζει τα πάντα.
Με πληροφορίες από Bloomberg, BBC, Reuters
