Τι διακυβεύεται για τις παγκόσμιες ρόες πετρελαίου αν εκτροχιαστεί η κρίση στο Ιράν
Στις μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν έχουν στρέψει τα βλέμματά τους οι έμποροι πετρελαίου, υπό τον φόβο μίας πιθανής διακοπής στην παραγωγή αργού ή ακόμα και του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ – του κρισίμου θαλάσσιου διαδρόμου για τις εξαγωγές ενέργειας από τη Μέση Ανατολή.
Οι ταραχές, που ξέσπασαν λόγω της οικονομικής ύφεσης, αποτελούν τη μεγαλύτερη πρόκληση για το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας εδώ και δεκαετίες. Ήδη καταγράφονται πάνω από 500 νεκροί και χιλιάδες συλλήψεις, με τις αρχές να ανταποκρίνονται στους διαδηλωτές με σκληρή καταστολή.
Οι απειλές του Τραμπ για επέμβαση και η θέση της Κίνας
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι εξετάζει «πολύ ισχυρές επιλογές» απέναντι στη βία κατά των διαδηλωτών, ενώ πηγές του Λευκού Οίκου αναφέρουν ενημέρωση για στρατιωτικά πλήγματα. Μια επέμβαση από Ουάσιγκτον ή Ισραήλ θα μπορούσε να εμπλέξει γειτονικές χώρες, θέτοντας σε κίνδυνο τα Στενά που διευκολύνουν το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Όπως αναφέρει το Bloomberg, το Ιράν, με 3,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, καλύπτει μόλις το 3% της παγκόσμιας προσφοράς, λόγω κυρώσεων και υποεπένδυσης. Η ιστορία του ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα υπό βρετανική επιρροή, με κορύφωση τη δεκαετία του 1970 ως δεύτερο μεγαλύτερο μέλος του ΟΠΕΚ και πάνω από 10% της παγκόσμιας παραγωγής.
Η Επανάσταση του 1979 εκδίωξε ξένες εταιρείες, προκαλώντας πτώση της παραγωγής. Παρά την ανάκαμψη μετά τον πόλεμο με το Ιράκ, η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη πυρηνική συμφωνία το 2018 επανέφερε κυρώσεις, περιορίζοντας το Ιράν στην τέταρτη θέση του ΟΠΕΚ πίσω από Σαουδική Αραβία, Ιράκ και ΗΑΕ.
Παρά τις δυτικές κυρώσεις, η Κίνα παραμένει ο βασικός αγοραστής, απορροφώντας το 90% των ιρανικών εξαγωγών μέσω περίπλοκων, αδιαφανών δικτύων και μιας «σκοτεινής αρμάδας» παλαιών δεξαμενόπλοιων που αποφεύγουν διεθνείς ελέγχους. Μικρότερες ποσότητες φτάνουν στη Συρία, ενώ τα κινεζικά διυλιστήρια —που καταναλώνουν 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως— θα αναγκαστούν να στραφούν σε Σαουδική ή Ρωσία σε περίπτωση διακοπής.
Ο κρίσιμος ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Πολύ πιο ανησυχητικό σενάριο παραμένει η εξάπλωση των εντάσεων στον Περσικό Κόλπο – ειδικά στα Στενά του Ορμούζ όπου δραστηριοποιούνται οι κορυφαίοι παγκόσμιοι εξαγωγείς. Προς το παρόν, οι τιμές Brent σταθεροποιούνται κοντά στα 60 δολάρια, περιορισμένες από την υπερπροσφορά, παρά τις γεωπολιτικές πιέσεις από τη Βενεζουέλα και την εμπλοκή των ΗΠΑ.
Αυτό το σενάριο είναι διαχειρίσιμο. Το πραγματικό ρίσκο κρύβεται στα Στενά του Ορμούζ, το βασικότερο σημείο διέλευσης για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο. Είναι ένας στενός διάδρομος μήκους περίπου 150 χλμ, πλάτους 21-60 χλμ, στο στενότερο σημείο, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τη Θάλασσα του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό. Βρίσκονται μεταξύ Ιράν στα βόρεια και Ομάν/ΗΑΕ στα νότια και λειτουργούν ως η μοναδική θαλάσσια έξοδος για τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του Κόλπου. Καθημερινά από εκεί διέρχονται 16,5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου (20-25% παγκόσμιου εμπορίου αργού) και 1/5 του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από Σαουδική Αραβία, Ιράκ, ΗΑΕ, Κουβέιτ, Ιράν και Κατάρ. Στρατηγικής σημασίας λόγω ρηχού βάθους (50μ.) και εγγύτητας ακτών, είναι ευάλωτα σε ναρκοπέδια, πυραύλους, drones ή περιπολικά ταχύπλοα της Επαναστατικής Φρουράς.
Το Ιράν συχνά απειλεί με αποκλεισμό σε περιόδους έντασης, αν και ποτέ δεν το εφάρμοσε πλήρως. Η Σαουδική Αραβία (μέσω αγωγού προς Ερυθρά Θάλασσα) και τα ΗΑΕ (μέσω αγωγού προς Κόλπο Ομάν) διαθέτουν εναλλακτικές οδούς, αλλά αυτές καλύπτουν ελάχιστο μέρος των όγκων. Μια διακοπή στα Στενά θα εκτοξεύσει τις τιμές ενέργειας παγκοσμίως, πλήττοντας κυρίως τις ασιατικές αγορές.
Το πετρέλαιο παραμένει ο πυλώνας της ιρανικής οικονομίας, παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης σε βιομηχανία και εξόρυξη. Παρά τις εκπτώσεις λόγω κυρώσεων, οι εξαγωγές απέφεραν 2,7 δισ. δολάρια τους τελευταίους μήνες του 2025 (βάσει 45 δολαρίων/βαρέλι), υπογραμμίζοντας την ευπάθεια του καθεστώτος απέναντι σε τέτοιες κρίσεις.
