Τι σημαίνει η λέξη «woke» και γιατί ακούγεται παντού
-
Το «woke» είχε σαφές νόημα: κοινωνική επίγνωση και αναγνώριση συστημικών ανισοτήτων, ιδιαίτερα γύρω από τη φυλή.
-
Η λέξη αλλοιώθηκε στο mainstream: μετατράπηκε σε γενική ταμπέλα για οτιδήποτε «προοδευτικό» ενοχλεί.
-
Λειτουργεί ως αντιπερισπασμός: αντικαθιστά σοβαρές πολιτικές συζητήσεις με αόριστους φόβους και πολιτισμικές συγκρούσεις.
Έχεις ξανακούσει τη λέξη «woke». Ίσως από το στόμα κάποιου πολιτικού ή από τον νεότερο ξάδερφό σου. Παρ’ όλα αυτά, για μια λέξη που χρησιμοποιείται τόσο συχνά, παραμένει εντυπωσιακά ασαφές τι ακριβώς εννοούν οι άνθρωποι όταν τη λένε.
Οι πραγματικές ρίζες του «woke»
Αρχικά, η λέξη woke προέρχεται από την αφροαμερικανική καθομιλουμένη και σήμαινε ακριβώς αυτό που ακούγεται: είμαι ξύπνιος. Δηλαδή, έχω επίγνωση. Παρατηρώ τι συμβαίνει γύρω μου. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται στη συνειδητοποίηση της φυλετικής αδικίας και των συστημικών ανισοτήτων.
Μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες χρήσεις της λέξης εντοπίζεται στη δεκαετία του 1930, όταν ο μπλουζ μουσικός Lead Belly προειδοποιούσε τους Αφροαμερικανούς να «μένουν woke» όταν ταξίδευαν στον αμερικανικό Νότο της εποχής των νόμων Jim Crow. Τότε, η λέξη ήταν ζήτημα επιβίωσης.
Στις επόμενες δεκαετίες, το woke συνέχισε να χρησιμοποιείται μέσα στις μαύρες κοινότητες ως συνώνυμο της κοινωνικής επίγνωσης. Εμφανίστηκε στη δημοσιογραφία τη δεκαετία του ’60 και αργότερα στη μουσική και την ποπ κουλτούρα των 2000s.
Όταν το κίνημα Black Lives Matter απέκτησε εθνική απήχηση τη δεκαετία του 2010, το stay woke καθιερώθηκε ως φράση που σχετιζόταν με την αστυνομική βία, τη φυλετική καταπίεση και τη θεσμική ανισότητα (υπάρχει ακόμη και ντοκιμαντέρ με αυτόν τον τίτλο).
Κάπου εκεί, όμως, η λέξη αλλοιώθηκε.
Πώς χρησιμοποιείται σήμερα
Καθώς το woke μπήκε στο mainstream, το νόημά του άρχισε να «απλώνεται». Από όρος βαθιά ριζωμένος στην εμπειρία των μαύρων Αμερικανών και στην κοινωνική συνείδηση, μετατράπηκε σε έναν ασαφή όρο-ομπρέλα για «οτιδήποτε προοδευτικό δεν μου αρέσει».
Σήμερα, woke μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε: από το «αναγνωρίζω ότι υπάρχει ρατσισμός» μέχρι το «υπάρχει μειονότητα σε αυτή την ταινία και εκνευρίζομαι». Χρησιμοποιείται για να τσουβαλιάσει συζητήσεις γύρω από τη φυλή, το φύλο, την κλιματική αλλαγή, τα δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ+, την Ιστορία ή ακόμη και τα εταιρικά σεμινάρια ανθρώπινου δυναμικού — ανεξάρτητα από το αν αυτά συνδέονται μεταξύ τους.
