Τι θα συμβεί αν καταρρεύσει το καθεστώς στο Ιράν; Το εφιαλτικό σενάριο που ανησυχεί τις ΗΠΑ
Σε μια νέα, εκρηκτική φάση εισέρχεται η αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν υπό τη διοίκηση Τραμπ, και το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα πετύχουν, αλλά τι θα απομείνει όρθιο την επόμενη ημέρα. Σε μια πρόσφατη συζήτηση στο podcast Ceasefire, ο Michael Rubin, Διευθυντής Ανάλυσης Πολιτικής του MEF και πρώην σύμβουλος του Πενταγώνου, κατέθεσε μια ρεαλιστική και εν πολλοίς ανησυχητική οπτική για το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ειδικότερα, ο Rubin, έχοντας ζήσει στο Ιράν και έχοντας συμβουλεύσει την κυβέρνηση Bush κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ, ξεκαθαρίζει από την αρχή: δεν υπάρχει μαγική φόρμουλα για το Ιράν. Η αμερικανική πολιτική σκηνή συχνά εγκλωβίζεται σε απλουστευτικά διλήμματα, όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Σύμφωνα με τον Rubin, η τρέχουσα κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί δραματικά, ανάλογα με το πόσο προσεκτικά έχει σχεδιαστεί η «επόμενη φάση». Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να καταστρέψει υποδομές, αλλά δεν μπορεί αυτόματα να γεννήσει σταθερότητα.
Τα μαθήματα από το Ιράκ και το μοντέλο Τραμπ
Αντλώντας διδάγματα από την εποχή του Rumsfeld, ο Rubin επισημαίνει μια κρίσιμη διαφορά: ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επιδιώκει ένα «περιορισμένο μοντέλο» παρέμβασης, αποφεύγοντας το μακροχρόνιο nation-building (οικοδόμηση έθνους). Ωστόσο, αυτό γεννά νέα ερωτήματα ασφαλείας:
Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) έχουν αποθήκες οπλισμού σε κάθε επαρχία του Ιράν. Αν το καθεστώς καταρρεύσει, ποιος θα διασφαλίσει ότι αυτά τα όπλα δεν θα πέσουν σε λάθος χέρια;
Ο Rubin αμφιβάλλει αν μπορεί να υπάρξει σταθεροποίηση χωρίς την παρουσία στρατευμάτων στο έδαφος («boots on the ground»), κάτι που ο Τραμπ προσπαθεί πάση θυσία να αποφύγει.
Ιδεολογία vs συμβατική διπλωματία
Ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα του Rubin αφορά τη φύση του ιρανικού συστήματος. Σε αντίθεση με άλλα αυταρχικά καθεστώτα, το Ιράν βασίζεται σε ένα βαθιά ριζωμένο ιδεολογικό σύστημα.
«Όταν αντιμετωπίζεις ηγέτες που έχουν διαμορφωθεί από αυτό το σύστημα κατήχησης, οι συμβατικές υποθέσεις περί διαπραγμάτευσης και “deals” απλώς δεν ισχύουν», προειδοποιεί ο Rubin.
Παράλληλα, εμφανίζεται σκεπτικός απέναντι στην ιδέα ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να «κατευθύνει» τη διαδοχή στην Τεχεράνη. Κανένας σοβαρός Ιρανός πολιτικός δεν θα διακινδύνευε να φανεί ως «εκλεκτός» των ΗΠΑ στην παρούσα φάση.
Το εφιαλτικό σενάριο της κατάρρευσης
Το πιο κρίσιμο ερώτημα που θέτει ο Rubin αφορά τις τελευταίες μέρες ενός καταρρέοντος καθεστώτος. Αν το Ιράν διαθέτει πυρηνικές δυνατότητες και η ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης αισθανθεί ότι χάνει την εξουσία, τι θα τους εμποδίσει από το να χρησιμοποιήσουν τα έσχατα μέσα που διαθέτουν;
Αυτός ο κίνδυνος αποτελεί μέρος του στρατηγικού υπολογισμού που συχνά διαφεύγει από τη δημόσια συζήτηση, η οποία επικεντρώνεται μόνο στην αμερικανική εσωτερική πολιτική.
Για τον Michael Rubin, το «τι έπεται» για το Ιράν δεν είναι μια γραμμική πορεία προς τη δημοκρατία ή τη σταθερότητα. Είναι ένα ναρκοπέδιο όπου η στρατιωτική επιτυχία μπορεί να είναι μόνο η αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης γεωπολιτικής κρίσης. Ο Τραμπ μπορεί να θέλει μια «καθαρή νίκη», αλλά η ιστορία της Μέσης Ανατολής διδάσκει ότι οι νίκες εκεί σπάνια είναι καθαρές.
