Το «Δόγμα Μονρόε» επιστρέφει: Γιατί ο Τραμπ αποφάσισε να «τελειώσει» τον Μαδούρο τώρα

Ύστερα από μήνες προσμονής, αναχαιτίσεις σκαφών που διακινούσαν ναρκωτικά, κατασχέσεις πετρελαιοφόρων, απειλές κατά της ζωής του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και μια στρατιωτική συγκέντρωση άνευ προηγουμένου, οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαινίασαν το Σάββατο μια νέα φάση στη σύγκρουσή τους με το καθεστώς του Καράκας.

Περί τις 2:00 τα ξημερώματα τοπική ώρα, αναφορές κατέκλυσαν την πρωτεύουσα περιγράφοντας σειρά εκρήξεων, πύρινες σφαίρες και καπνό, με τη συνοδεία ελικοπτέρων που πετούσαν σε χαμηλό ύψος. Ανακοίνωση της κυβέρνησης της Βενεζουέλας επιβεβαίωσε ότι επιθέσεις σημειώθηκαν σε τρεις πολιτείες της ομοσπονδίας. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε ότι ο πρόεδρος Νικολάς Μαδούρο μαζί με τη σύζυγό του συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν εκτός της χώρας.

Από τον Αύγουστο, οι ΗΠΑ έχουν συγκεντρώσει μια ισχυρότατη στρατιωτική δύναμη στην Καραϊβική: το ελικοπτεροφόρο USS Iwo Jima με χιλιάδες πεζοναύτες, το αεροπλανοφόρο USS Gerald Ford με την ομάδα κρούσης του, αντιτορπιλικά, πυρηνικό υποβρύχιο και αμφίβιες δυνάμεις. Στο Πουέρτο Ρίκο αναπτύχθηκαν μαχητικά F-35, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και αεροσκάφη Osprey.

Τις τελευταίες εβδομάδες, βομβαρδιστικά B-1 και B-52 πραγματοποιούσαν πτήσεις ανοιχτά των ακτών της Βενεζουέλας. Ταυτόχρονα, αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν δεκάδες πλήγματα κατά πληρωμάτων σκαφών που χαρακτηρίστηκαν ως διακινητές ναρκωτικών, σκοτώνοντας περισσότερους από 100 ανθρώπους.

Ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμάκωσε τη ρητορική του, απειλώντας κατά καιρούς ακόμη και τη ζωή του Μαδούρο –ακόμη και κατά τη διάρκεια απευθείας τηλεφωνικής επικοινωνίας– ενώ ανακοίνωσε το κλείσιμο του εναέριου και θαλάσσιου χώρου της χώρας. Χαρακτήρισε το καθεστώς του Καράκας ξένη τρομοκρατική οργάνωση και διπλασίασε την επικήρυξη για τον Μαδούρο στα 50 εκατ. δολάρια.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού και των πρώτων μηνών της συγκέντρωσης στρατευμάτων, ο Τραμπ επικαλέστηκε δύο βασικές δικαιολογίες για τις επιθέσεις: πρώτον, ότι η Βενεζουέλα «άδειασε τις φυλακές της στις ΗΠΑ», και δεύτερον, το εμπόριο ναρκωτικών που, κατά τον Λευκό Οίκο, διευθύνεται από το καθεστώς του Καράκας και κοστίζει εκατοντάδες χιλιάδες ζωές. «Κάθε φορά που βυθίζω ένα σκάφος, σώζω 25.000 αμερικανικές ζωές», ισχυρίστηκε ο Τραμπ. Τον Δεκέμβριο πρόσθεσε ότι «οι μέρες του Μαδούρο είναι μετρημένες» και δεν απέκλεισε χερσαία εισβολή. Σε ανάρτησή του στο Truth Social, δήλωσε ότι τα πλήγματα θα συνεχιστούν «μέχρι η Βενεζουέλα να επιστρέψει το πετρέλαιο, τις εκτάσεις και άλλα περιουσιακά στοιχεία που έκλεψε από τις ΗΠΑ στο παρελθόν».

Η κατάρρευση σε αργή κίνηση

Η Βενεζουέλα αποτελεί failed state εδώ και χρόνια, έπειτα από δεκαετίες κατά τις οποίες υπήρξε περιφερειακή οικονομική δύναμη χάρη στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου. Ο Ούγκο Τσάβες, ο σοσιαλιστής ηγέτης που κυβέρνησε από το 1999, εθνικοποίησε τη βιομηχανία πετρελαίου και προώθησε οικονομικές πολιτικές που προκάλεσαν μια κατάρρευση σε αργή κίνηση. Μετά τον θάνατό του το 2013, παρέδωσε την εξουσία στον αντιπρόεδρό του, Μαδούρο, ο οποίος συνέχισε την ίδια πορεία, εντείνοντας παράλληλα τις πιέσεις κατά της αντιπολίτευσης.

Από το 2014, περίπου 8 εκατ. πρόσφυγες, ήτοι το ένα τέταρτο του πληθυσμού, έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, κρατώντας άχρηστα χαρτονομίσματα μπολίβαρ, αποτέλεσμα του ανεξέλεγκτου πληθωρισμού. Η νοθεία των εκλογών του Ιουλίου 2024 διέλυσε ό,τι είχε απομείνει από την αντιπολίτευση, ωθώντας τη στην εξορία ή στην παρανομία.

Το καθεστώς στηρίζεται σε μια στενή βάση: στρατιωτικούς αξιωματικούς που ελέγχουν κρατικές εταιρείες, την αστυνομία και τους «Colectivos» (ένοπλες φιλοκυβερνητικές συμμορίες). Οι ΗΠΑ και οι δυτικές χώρες θεωρούν τον Μαδούρο δικτάτορα, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ τον κατηγορεί ότι διοικεί το «Καρτέλ των Ήλιων» – ένα δίκτυο διακίνησης ναρκωτικών που φέρεται να καθοδηγείται από ανώτατους στρατιωτικούς. Παράλληλα, τον συνδέει με την «Tren de Aragua», μια βίαιη εγκληματική οργάνωση που ισχυροποιήθηκε στη φυλακή Τοκορόν πριν εξαπλωθεί σε όλη την ήπειρο.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη «συμμορία τρομοκρατική οργάνωση λόγω της εμπλοκής της σε διακίνηση ναρκωτικών, εμπορία ανθρώπων και εκβιασμούς». Την ίδια ώρα, το Καράκας ενίσχυσε τους δεσμούς του με το Ιράν, το οποίο ίδρυσε εργοστάσιο drones στη Βενεζουέλα, ανέπτυξε στρατιωτικούς συμβούλους και παρείχε στη Χεζμπολάχ ερείσματα, καθώς και με τη Ρωσία, που προσφέρει όπλα και διπλωματική στήριξη.

Πώς όμως μια χρόνια περιφερειακή κρίση βρέθηκε στην κορυφή της λίστας στόχων του Λευκού Οίκου;

Η απάντηση βρίσκεται βαθιά στην προσπάθεια της κυβέρνησης να αγκυρώσει την εθνική στρατηγική ασφάλειας στο δόγμα «America First». Υπό αυτό το πρίσμα, ο πρώτος πόλεμος των ΗΠΑ στη δική τους «αυλή» φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα στη νέα κυβέρνηση – ή τουλάχιστον στην αντίληψη του Λευκού Οίκου.

Ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» ευθυγραμμίζεται επίσης με τον θεμελιώδη σκοπό του κινήματος MAGA: την υπεράσπιση της αμερικανικής μεσαίας τάξης από όσους, κατά την κυβέρνηση, τη «δηλητηριάζουν». «Αυτό που κάνετε τώρα δεν είναι εκπαίδευση», είπε ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ σε στρατιώτες στο USS Iwo Jima τον Σεπτέμβριο. «Αυτή είναι μια πραγματική αποστολή για τα ζωτικά συμφέροντα των ΗΠΑ: να τερματιστεί η δηλητηρίαση του αμερικανικού λαού».

Ωστόσο, παρά τη ρητορική αυτή, η Βενεζουέλα διαδραματίζει δευτερεύοντα ρόλο στη διακίνηση ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ – το Μεξικό και η Κολομβία είναι πολύ σημαντικότεροι διάδρομοι. Η προσπάθεια ανατροπής του Μαδούρο, που προηγήθηκε από μήνες «ταρακουνήματος του δέντρου» με την ελπίδα ότι ο δικτάτορας θα πέσει, καθοδηγείται από διπλωματικούς και γεωστρατηγικούς παράγοντες.

Στην Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Δεκέμβριο, η κυβέρνηση αναβίωσε το «Δόγμα Μονρόε» – την πολιτική του 1823 του προέδρου Τζέιμς Μονρόε που όριζε το δυτικό ημισφαίριο ως φυσική σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ και αντιμετώπιζε κάθε ξένη παρέμβαση ως εχθρική. Το έγγραφο τόνιζε ότι οι ανταγωνιστές πρέπει να εμποδιστούν από τον έλεγχο στρατηγικών περιουσιακών στοιχείων στην περιοχή – θέση που αντανακλάται επίσης στην επιθυμία απόκτησης της Γροιλανδίας και στις τριβές με τον Παναμά για την κινεζική παρουσία σε λιμάνια κοντά στη Διώρυγα.

Ένας «κλασικός» στόχος

Η έναρξη της επιχείρησης αποτελεί νίκη για τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, γιο Κουβανών προσφύγων, ο οποίος θεωρεί τα σοσιαλιστικά καθεστώτα της Λατινικής Αμερικής στρατηγική και ηθική απειλή και εμφανίζεται ως ο αρχιτέκτονας της εκστρατείας κατά του Μαδούρο. Για τον Ρούμπιο και τους νεοσυντηρητικούς της κυβέρνησης, η αντιπαράθεση εξυπηρετεί έναν «κλασικό» στόχο: την εδραίωση της αμερικανικής κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο και την καταπολέμηση του κομμουνισμού – με την ελπίδα ότι θα ακολουθήσει η Κούβα.

Στο περιθώριο αυτής της στροφής βρέθηκε ο ειδικός απεσταλμένος Ρικ Γκρένελ, εξέχουσα φυσιογνωμία του MAGA, ο οποίος είχε συνομιλίες με το καθεστώς του Καράκας, επισκέφθηκε τη χώρα και εξασφάλισε την απελευθέρωση Αμερικανών κρατουμένων. Η ανανέωση της άδειας της Chevron στην περιοχή αποτελούσε μέρος αυτής της προσέγγισης, η οποία κατέρρευσε πλήρως όταν ο Τραμπ κήρυξε ναυτικό αποκλεισμό.

Σε κάθε περίπτωση, σχεδόν 11 μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, ο πρόεδρος που υποσχέθηκε να «τερματίσει τους πολέμους» και επεδίωξε δημόσια Νόμπελ Ειρήνης, προχωρά σε μια κίνηση που ενδέχεται να καθορίσει τη θητεία του.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της κλιμάκωσης, ο Μαδούρο προσπαθούσε να προβάλει την εικόνα μιας χώρας που δεν φοβάται τη σύγκρουση, κυρίως τραγουδώντας τραγούδια ειρήνης σε βίντεο που έγιναν εμβληματικά. Τον Νοέμβριο ανέβηκε στη σκηνή για να τραγουδήσει το «Imagine» του Τζον Λένον, ενώ τον Δεκέμβριο αιφνιδίασε ξανά με μια εκτέλεση του «Don’t Worry, Be Happy» με δικούς του στίχους: «No war, be happy. Peace and love».

Στην ίδια εκδήλωση, κρατώντας σπαθί, δήλωσε: «Πρέπει να σταθούμε ως πολεμιστές, έτοιμοι να σπάσουμε τα δόντια της βορειοαμερικανικής αυτοκρατορίας αν χρειαστεί». Το καθεστώς έδωσε στη δημοσιότητα προπαγανδιστικά βίντεο που έδειχναν «στρατολόγηση λαϊκών πολιτοφυλακών» για να αναχαιτίσουν τους Αμερικανούς, με το υλικό να απεικονίζει κυρίως δημόσιους υπαλλήλους και συνταξιούχους εξαρτημένους από το κράτος σε γελοίες επιδείξεις.

Το πρωί, μετά τις εκρήξεις, κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι λεηλατούν το πετρέλαιο της χώρας – και εγκατέλειψε τα τραγούδια ειρήνης.