New START: Τι προέβλεπε η συμφωνία ΗΠΑ – Ρωσίας για τα πυρηνικά που μόλις έληξε και τι θα γίνει τώρα
- Η New START ήταν η τελευταία σημαντική συνθήκη ελέγχου πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, περιορίζοντας τα στρατηγικά τους οπλοστάσια.
- Η λήξη της συνθήκης σηματοδοτεί μια περίοδο αβεβαιότητας και κινδύνου νέου πυρηνικού ανταγωνισμού.
- Παρά τις αναστολές επιθεωρήσεων και τις εντάσεις λόγω Ουκρανίας, η Ρωσία και οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τηρούν τα όρια της συμφωνίας όσο είναι εφικτό.
Η Νέα Συνθήκη Στρατηγικής Μείωσης Όπλων (New START) είναι η τελευταία σημαντική συμφωνία ελέγχου όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, σχεδιασμένη να περιορίσει τα πυρηνικά τους οπλοστάσια και να μειώσει τον κίνδυνο πυρηνικής σύγκρουσης. Υπογράφηκε το 2010 από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και τον Ρώσο Πρόεδρο Ντμίτρι Μεντβέντεφ.
Σύμφωνα με τη συνθήκη, κάθε πλευρά μπορεί να έχει μέχρι 1.550 αναπτυγμένα πυρηνικά κεφάλια σε μέχρι 700 φορείς εκτόξευσης, όπως διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους (ICBM), πυραύλους από υποβρύχια (SLBM) και βαριά βομβαρδιστικά αεροσκάφη. Η New START προβλέπει επίσης εκτεταμένα μέτρα επαλήθευσης, όπως επιτόπιες επιθεωρήσεις και ανταλλαγή δεδομένων.
Η συνθήκη επρόκειτο να λήξει το 2021, αλλά παρατάθηκε για πέντε χρόνια, κρατώντας την ισχύ της μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026. Οι επιθεωρήσεις διακόπηκαν το 2020 λόγω της πανδημίας COVID-19 και δεν ξανάρχισαν πλήρως. Τον Φεβρουάριο του 2023, η Ρωσία ανέστειλε τις επιτόπιες επιθεωρήσεις επικαλούμενη απειλές από ΗΠΑ και ΝΑΤΟ, αλλά δεσμεύτηκε να τηρεί τα όρια της συμφωνίας.
Γιατί η New START έχει σημασία
Η συνθήκη αποτελεί κρίσιμο εργαλείο στρατηγικής σταθερότητας, περιορίζοντας τον αριθμό των αναπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών και μειώνοντας τον κίνδυνο ενός νέου πυρηνικού ανταγωνισμού. Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει επισημάνει ότι η λήξη της συνθήκης χωρίς διάδοχη συμφωνία θα μπορούσε να είναι αποσταθεροποιητική και να ενθαρρύνει τη διάδοση πυρηνικών όπλων.
Για τις ΗΠΑ, η διατήρηση ή η αντικατάσταση της New START είναι κρίσιμη για την παρακολούθηση της ρωσικής πυρηνικής δύναμης και την προετοιμασία στρατηγικών κινήσεων. Η Ροζ Γκοτεμόλερ, επικεφαλής διαπραγματεύτρια για τη συνθήκη, τόνισε ότι ακόμα και μια σύντομη παράταση θα εξυπηρετούσε τα αμερικανικά συμφέροντα χωρίς να επηρεάζει την αντίδραση στις πυρηνικές εξελίξεις της Κίνας.
Μια μακρά ιστορία ελέγχου όπλων
Η New START αποτελεί συνέχεια δεκαετιών συμφωνιών μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας (ή Σοβιετικής Ένωσης):
- SALT I (1972): Η πρώτη συμφωνία περιορισμού πυρηνικών όπλων, υπογεγραμμένη από Νίξον και Μπρέζνιεφ.
- Συνθήκη Αντιβαλλιστικών Πυραύλων (1972–2001): Περιορίζει τα συστήματα πυραυλικής άμυνας· η αποχώρηση των ΗΠΑ οδήγησε τη Ρωσία στην ανάπτυξη νέων πυρηνικών όπλων.
- Συνθήκη INF (1987–2019): Απαγόρευε χερσαίους πυραύλους βεληνεκούς 500–5.500 χλμ, ιδιαίτερα επικίνδυνους λόγω του σύντομου χρόνου αντίδρασης. Δοκιμές πυραύλων όπως ο Oreshnik δείχνουν τις ανησυχίες της Ρωσίας για συμβατικά και πυρηνικά συστήματα.
Η New START αποτελεί το αποκορύφωμα αυτών των προσπαθειών, προσφέροντας διαφάνεια και περιορισμούς, ακόμη και σε περιόδους έντασης. Με τη λήξη της τον Φεβρουάριο του 2026, η παγκόσμια κοινότητα εισέρχεται σε μια νέα εποχή χωρίς δεσμευτικά όρια στις πυρηνικές δυνάμεις ΗΠΑ–Ρωσίας, εγείροντας ερωτήματα για το μέλλον της στρατηγικής σταθερότητας και του ελέγχου όπλων παγκοσμίως.
