Μόλις 1 στους 4 Ευρωπαίους επενδύει – Πόσο κοστίζει αυτή η αδράνεια;
-
Μόλις το 26% των νοικοκυριών στην ΕΕ επενδύει, έναντι άνω του 50% στις ΗΠΑ, χάνοντας δυνητικές αποδόσεις που ξεπερνούν τον πληθωρισμό.
-
Η έλλειψη χρηματοοικονομικής παιδείας, φορολογικών κινήτρων και επενδυτικής κουλτούρας ενισχύει την αδράνεια.
-
Η λύση, σύμφωνα με την EFAMA, βρίσκεται στη μακροπρόθεσμη διαφοροποίηση και στην επένδυση στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση.
Η διατήρηση αποταμιεύσεων σε λογαριασμούς καταθέσεων παραμένει ο κανόνας για την πλειονότητα των Ευρωπαίων — ιδιαίτερα σε σύγκριση με τους Αμερικανούς — με αποτέλεσμα σημαντικά ποσά να παραμένουν αδρανή και να χάνουν αξία λόγω πληθωρισμού. Πόσο μεγάλο είναι τελικά το πρόβλημα της επενδυτικής αδράνειας στην Ευρώπη;
Ο γενικός διευθυντής της European Fund and Asset Management Association (EFAMA), Tanguy van der Werve, μιλώντας στο Euronews, χαρακτήρισε τα στοιχεία «εντυπωσιακά».
«Μόλις περίπου το 26% των νοικοκυριών στην ΕΕ έχει δηλώσει ότι κατείχε ποτέ επενδυτικό προϊόν, όπως αμοιβαία κεφάλαια, μετοχές ή ομόλογα (Eurobarometer 509), ενώ τα τελευταία 30 χρόνια πάνω από το 50% των αμερικανικών νοικοκυριών δηλώνει συμμετοχή στο χρηματιστήριο (Gallup)», ανέφερε.
Και το κόστος αυτής της επιλογής — ή αδράνειας — είναι σημαντικό. Ένα μέσο διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο αμοιβαίων κεφαλαίων αυξήθηκε κατά περισσότερο από 50% την περίοδο 2014–2023 (στοιχεία ESMA), ξεπερνώντας κατά πολύ τον πληθωρισμό. Πρόκειται, όπως υπογράμμισε, για «σημαντικό δυνητικό πλούτο που οι Ευρωπαίοι αφήνουν στο τραπέζι».
Το έλλειμμα χρηματοοικονομικής παιδείας
Ο van der Werve εντόπισε πολλούς λόγους που εξηγούν γιατί οι Ευρωπαίοι προτιμούν την αποταμίευση αντί της επένδυσης: φορολογικά κίνητρα, επίπεδο χρηματοοικονομικής παιδείας, ανοχή στον κίνδυνο και δομή συνταξιοδοτικών συστημάτων.
Η έλλειψη επαρκών φορολογικών κινήτρων αποτελεί συχνά καθοριστικό παράγοντα διαφοροποίησης μεταξύ χωρών με υψηλά επίπεδα επενδύσεων και χωρών με χαμηλά. Παράλληλα, πολλές χώρες της ΕΕ παρουσιάζουν χαμηλά επίπεδα χρηματοοικονομικής παιδείας και απουσία επενδυτικής κουλτούρας.
Για δεκαετίες, πολλές γενιές Ευρωπαίων μεγάλωσαν με την πεποίθηση ότι το κράτος θα φροντίσει για τη συνταξιοδότησή τους — μια παραδοχή που πλέον δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Αυτό το “ψευδές αίσθημα ασφάλειας” αποθαρρύνει τους πολίτες από το να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη διαχείριση του οικονομικού τους μέλλοντος.
Τα επαγγελματικά και ιδιωτικά συνταξιοδοτικά σχήματα παραμένουν υποανάπτυκτα σε πολλές χώρες της ΕΕ, γεγονός που συμβάλλει στη χαμηλή συμμετοχή των ιδιωτών στις κεφαλαιαγορές.
Οι νέες τάσεις επένδυσης στην Ευρώπη
Τα τελευταία χρόνια (2025–2026), ωστόσο, παρατηρούνται ορισμένες μεταβολές στη συμπεριφορά των ιδιωτών επενδυτών.
Ο γενικός διευθυντής της EFAMA σημείωσε ότι η ραγδαία άνοδος των ETFs και των διαφοροποιημένων index tracker funds, σε συνδυασμό με τις ψηφιακές πλατφόρμες brokerage, έχει διευκολύνει την πρόσβαση στις αγορές σε αρκετές χώρες της ΕΕ.
Η επένδυση έχει γίνει απλούστερη, φθηνότερη και πιο προσβάσιμη για πολλά νοικοκυριά. Παράλληλα, τα social media έχουν επηρεάσει σημαντικά τη νεότερη γενιά επενδυτών, η οποία συχνά στρέφεται προς πιο ριψοκίνδυνα «περιουσιακά στοιχεία» όπως τα κρυπτονομίσματα — κάτι που ενισχύει την ανάγκη για χρηματοοικονομική εκπαίδευση από μικρή ηλικία.
Δεν είναι επιλογή — είναι αδράνεια
Επιστρέφοντας στο βασικό ερώτημα — γιατί οι Ευρωπαίοι αφήνουν τα χρήματά τους στην τράπεζα ενώ ο πληθωρισμός διαβρώνει την αξία τους — ο van der Werve θεωρεί ότι το ζήτημα δεν είναι τόσο θέμα επιλογής όσο θέμα αδράνειας.
«Οι άνθρωποι φοβούνται ότι αν κάνουν κάτι, θα κάνουν λάθος και θα χάσουν τα χρήματα που με κόπο απέκτησαν. Έτσι δεν κάνουν τίποτα και τα αφήνουν στον τραπεζικό λογαριασμό, όπου θεωρούνται ασφαλή», εξήγησε.
Ωστόσο, η μη επένδυση έχει κόστος ευκαιρίας. Τα μακροπρόθεσμα, καλά διαφοροποιημένα χαρτοφυλάκια αποδίδουν σταθερά με την πάροδο του χρόνου και προστατεύουν από τη διάβρωση του πληθωρισμού.
Σε πολλές χώρες της ΕΕ, η συζήτηση γύρω από τα χρήματα παραμένει πολιτισμικά «ταμπού», ακόμη και εντός της οικογένειας — γεγονός που δυσχεραίνει τη μετάδοση γνώσεων. «Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να ξεκινά από το σπίτι. Η καλύτερη επένδυση που μπορεί να κάνει κανείς είναι στην ίδια του τη χρηματοοικονομική παιδεία», υπογράμμισε.
Η βελτίωση της χρηματοοικονομικής γνώσης ενισχύει την εμπιστοσύνη και καταρρίπτει μύθους, όπως ότι «πρέπει να είσαι πλούσιος για να επενδύσεις». Παράλληλα, η υπερβολική πολυπλοκότητα της σημερινής επενδυτικής διαδικασίας λειτουργεί αποτρεπτικά, διατηρώντας πολλούς πολίτες εγκλωβισμένους στις τραπεζικές καταθέσεις.
